ภาษีฟรีแลนซ์ต้องเสียไหม เกณฑ์ยื่น ค่าใช้จ่าย ตัวอย่างคำนวณ

ฟรีแลนซ์ต้องเสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา แต่ภาษีที่ต้องจ่ายจริงมักต่ำกว่าที่คนกลัว เพราะรายได้ส่วนแรกถูกหักค่าใช้จ่ายเหมาและค่าลดหย่อนก่อนเสมอ ที่ไม่ควรพลาดคือหน้าที่ยื่นแบบ ซึ่งเกิดขึ้นตั้งแต่เงินได้ปีละ 60,000 บาท ไม่ว่าจะต้องจ่ายภาษีหรือไม่

ข้อมูลในหน้านี้อิงเกณฑ์ที่กรมสรรพากรเผยแพร่ ตัวอย่างตัวเลขเป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่การคำนวณภาษีให้คุณโดยเฉพาะ

ต้องยื่น กับ ต้องเสีย เป็นคนละเกณฑ์

คนมักเอาสองเรื่องนี้มาปนกัน เกณฑ์ยื่นแบบดูที่เงินได้พึงประเมินทั้งปีก่อนหักอะไรทั้งสิ้น ส่วนภาษีที่ต้องเสียดูที่เงินได้สุทธิหลังหักค่าใช้จ่ายและลดหย่อน ตามหน้า "เงินได้ขั้นต่ำตามกฎหมาย" ของกรมสรรพากร

สถานะ	เงินได้ประเภทอื่นนอกจากเงินเดือน (รวมฟรีแลนซ์)	เงินเดือนอย่างเดียว
โสด	เกิน 60,000 บาทต่อปี	เกิน 120,000 บาทต่อปี
มีคู่สมรส	รวมกันเกิน 120,000 บาทต่อปี	รวมกันเกิน 220,000 บาทต่อปี

ฟรีแลนซ์จึงอยู่ในแถวซ้าย ถ้าโสดและรับงานได้เดือนละ 5,000 บาทขึ้นไปทั้งปี คุณถึงเกณฑ์ยื่นแล้ว สิ่งที่มักทำให้ถึงเกณฑ์โดยไม่รู้ตัวคือยอดรวมของงานเล็กๆ หลายชิ้น เช่น ค่าแปล ค่าถ่ายภาพ ค่าสอนพิเศษ ที่แต่ละครั้งไม่กี่ร้อยบาท แต่สิ้นปีรวมกันเกิน 60,000 บาทได้ง่าย

ถ้าคุณมีเงินเดือนและรับงานเสริมด้วย แถวเงินเดือนอย่างเดียวใช้กับคุณไม่ได้ เพราะรายได้ไม่ได้มาจากเงินเดือนล้วน ให้ใช้เกณฑ์ของเงินได้ประเภทอื่น รายละเอียดการนับเงินได้อยู่ที่ รายได้เท่าไรต้องยื่นภาษี

งานฟรีแลนซ์ของคุณเป็นเงินได้ประเภทไหน

กรมสรรพากรตอบไว้ใน Q&A ว่ารับงานฟรีแลนซ์และรับแปลเอกสารเป็นเงินได้ตามมาตรา 40(2) คือเงินได้จากการรับทำงานให้ ซึ่งใช้แรงงานหรือวิชาชีพของตัวเองเป็นหลัก ค่าใช้จ่ายมีน้อย ไม่ได้ตั้งสำนักงานหรือจ้างลูกจ้าง

อีกประเภทที่เกี่ยวข้องคือ 40(8) ซึ่งเป็นเงินได้จากธุรกิจ ลักษณะคือมุ่งหวังกำไร มีต้นทุนและค่าใช้จ่ายสูง มีสำนักงานและอาจมีพนักงาน ความต่างนี้มีผลมากเพราะสองประเภทหักค่าใช้จ่ายไม่เท่ากัน

ประเด็น	40(2)	40(8)
ลักษณะงาน	รับทำงานให้ ใช้ฝีมือตัวเอง	ทำเป็นธุรกิจ มีโครงสร้างการประกอบกิจการ
หักค่าใช้จ่ายเหมา	50% ของเงินได้ แต่ไม่เกิน 100,000 บาท	60% สำหรับบางกิจกรรมที่กฎหมายกำหนด หรือหักตามจริงพร้อมหลักฐาน
นับรวมกับเงินเดือน	เพดาน 100,000 บาทใช้ร่วมกับ 40(1)	แยกจาก 40(1)
ตัวอย่างอาชีพ	นักเขียน นักแปล ช่างภาพรับงาน นักออกแบบรับจ้าง	ร้านผลิตและขายงานออกแบบ สตูดิโอที่มีทีมงาน

ตารางนี้ไม่ได้เปิดให้เลือกเอง การจัดประเภทดูที่ข้อเท็จจริงของงาน ถ้าคุณทำคนเดียวจากโน้ตบุ๊กที่บ้านและลูกค้าจ่ายตามชิ้นงาน เจ้าหน้าที่จะมองเป็น 40(2) เกือบทุกกรณี

ตัวอย่างนักออกแบบรายได้ 400,000 บาท

สมมติฟรีแลนซ์โสด รับงานออกแบบทั้งปี 400,000 บาท ไม่มีเงินเดือน ลูกค้าบริษัทสามรายหักภาษี 3% จากงานรวม 300,000 บาท ส่วนอีก 100,000 บาทมาจากลูกค้าบุคคลที่ไม่หัก

ขั้นตอน	คำนวณ	บาท
เงินได้พึงประเมิน 40(2)		400,000
ค่าใช้จ่ายเหมา	50% ได้ 200,000 แต่เพดาน 100,000	100,000
คงเหลือ		300,000
ลดหย่อนส่วนตัว		60,000
เบี้ยประกันชีวิต (สมมติ)		20,000
เงินได้สุทธิ		220,000
ภาษีตามขั้นบันได	150,000 แรกยกเว้น, 70,000 x 5%	3,500
ภาษีที่ลูกค้าหักไว้	300,000 x 3%	9,000
ผลลัพธ์		ขอคืน 5,500

เงินที่ลูกค้าหักไปมากกว่าภาษีจริง คุณได้คืนก็ต่อเมื่อยื่นแบบและแนบข้อมูลหนังสือรับรองครบ ถ้าไม่ยื่น เงิน 9,000 บาทนั้นก็จบที่สรรพากร ขั้นตอนขอคืนอยู่ที่ ขอคืนภาษีทำยังไง

เงินได้เท่าไรภาษีถึงเป็นศูนย์

สำหรับ 40(2) อย่างเดียวที่มีแค่ลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท ตารางต่อไปนี้คำนวณตามบัญชีอัตราภาษีของกรมสรรพากร (150,000 บาทแรกยกเว้น แล้ว 5%, 10%, 15%, 20%, 25% ตามขั้น)

เงินได้ทั้งปี	ค่าใช้จ่ายเหมา	เงินได้สุทธิหลังลดหย่อนส่วนตัว	ภาษี
150,000	75,000	15,000	0
300,000	100,000	140,000	0
400,000	100,000	240,000	4,500
600,000	100,000	440,000	21,500
800,000	100,000	640,000	48,500
1,200,000	100,000	1,040,000	125,000

จุดที่ภาษีเริ่มเกิดคือเงินได้ประมาณ 310,000 บาท เพราะค่าใช้จ่ายเหมาชนเพดาน 100,000 บาทตั้งแต่เงินได้ 200,000 บาท จากนั้นเงินได้ที่เพิ่มทุกบาทก็เพิ่มเงินได้สุทธิเต็มจำนวน ค่าลดหย่อนอื่นจะดันจุดนี้ให้สูงขึ้น เช่น ถ้ามีลดหย่อนเพิ่ม 50,000 บาท ภาษีจะเริ่มเกิดที่ประมาณ 360,000 บาท

เพดาน 100,000 บาทนี้เองที่ทำให้ฟรีแลนซ์รายได้สูงรู้สึกว่าภาษีหนัก เพราะเมื่อเงินได้สูงขึ้น สัดส่วนที่หักได้ต่อเงินได้ลดลงเรื่อยๆ ที่ล้านสองแสนบาท ค่าใช้จ่ายเหมาเหลือไม่ถึง 9% ของเงินได้

ลูกค้าหัก 3% แล้ว ภาษียังไม่จบ

ในทางปฏิบัติ ผู้ว่าจ้างที่เป็นบริษัทมักหักภาษี ณ ที่จ่ายจากค่าจ้างบริการ 3% ก่อนโอนเงินให้ฟรีแลนซ์ เช่นงาน 10,000 บาท โอนมา 9,700 บาท และผู้ว่าจ้างต้องออกหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ให้คุณ รายละเอียดการหักอยู่ใน ภาษีหัก ณ ที่จ่ายคืออะไร

ยอดที่ถูกหักเป็นเพียงภาษีจ่ายล่วงหน้า ตอนยื่นแบบ คุณนำภาษีทั้งปีที่คำนวณได้มาหักเครดิตด้วยยอดนี้ แล้วผลจะออกมาเป็นสามทาง

1. ภาษีจริงมากกว่าที่ถูกหัก จ่ายเพิ่มส่วนต่าง
2. ภาษีจริงเท่ากับที่ถูกหัก ไม่มีอะไรต้องจ่ายหรือขอคืน
3. ภาษีจริงน้อยกว่าที่ถูกหัก ขอคืนส่วนต่างได้ หรือขอเครดิตไปปีถัดไป

กรณีที่สามเจอบ่อยที่สุดในฟรีแลนซ์รายได้ไม่สูง เพราะการหัก 3% ใช้กับยอดเต็มโดยไม่สนใจค่าใช้จ่ายและลดหย่อนของคุณ ใครที่รับงานจากบริษัทหมดและเงินได้ไม่ถึงราว 310,000 บาท ภาษีจริงเป็นศูนย์ ยอด 3% ที่ถูกหักจึงเป็นเงินที่ขอคืนได้ทั้งก้อน

40(8) หักเหมา 60% ได้จริงหรือไม่

ลองเทียบตัวเลขที่ต่างกันมาก ฟรีแลนซ์เงินได้ 1,000,000 บาท มีลดหย่อนส่วนตัวอย่างเดียว

รายการ	จัดเป็น 40(2)	จัดเป็น 40(8) หักเหมา 60%
ค่าใช้จ่าย	100,000	600,000
ลดหย่อนส่วนตัว	60,000	60,000
เงินได้สุทธิ	840,000	340,000
ภาษี	83,000	11,500

ผลต่าง 71,500 บาทต่อปีคือเหตุผลที่หลายคนอยากเป็น 40(8) แต่ตัวเลขนี้จะใช้ได้ก็ต่อเมื่อลักษณะงานเข้านิยามธุรกิจ กรมสรรพากรอธิบายว่า 40(8) เน้นการมุ่งหวังกำไรจากธุรกิจ มีค่าใช้จ่ายสูง มีการตั้งสำนักงานและอาจจ้างพนักงาน และอัตราเหมา 60% ใช้กับกิจกรรมที่กฎหมายระบุไว้ (หน้า clear cut ระบุว่ามี 43 รายการ) ไม่ใช่ทุกกิจกรรม

สิ่งที่เจ้าหน้าที่มักดูเมื่อต้องตัดสินว่าเป็นธุรกิจจริงหรือไม่

• มีสถานที่ประกอบการแยกจากที่พักหรือมีทะเบียนพาณิชย์ ภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือชื่อกิจการ
• มีลูกจ้างหรือผู้รับช่วงงานที่จ่ายค่าจ้างเป็นประจำ
• มีต้นทุนและค่าใช้จ่ายจริงจำนวนมากและมีหลักฐาน เช่น ค่าเช่า ค่าซอฟต์แวร์ ค่าวัสดุ
• รายได้เกิดจากกิจการซึ่งมีสินค้าหรือบริการหลายรายการ ไม่ใช่ทักษะส่วนตัวเพียงอย่างเดียว

ถ้าตอบได้ไม่ครบ อย่าเปลี่ยนมาใช้ 40(8) เพียงเพราะตัวเลขสวย เพราะถูกตรวจแล้วโดนปรับประเภทย้อนหลัง ภาษีที่ขาดไปจะมาพร้อมเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือน ให้โทรถามสรรพากรพื้นที่ที่ 1161 หรือปรึกษานักบัญชี โดยเตรียมรายละเอียดงานของคุณไปอธิบาย

ภาษีอีกวิธีที่คิด 0.5% ของเงินได้

กรมสรรพากรกำหนดว่าผู้ที่มีเงินได้ประเภท 40(2) ถึง (8) รวมกันตั้งแต่ 120,000 บาทขึ้นไป ต้องคำนวณภาษีอีกวิธีหนึ่งด้วย คือ 0.5% ของเงินได้พึงประเมินส่วนนั้น เงื่อนไขสองข้อ

• ถ้าภาษีวิธีนี้ไม่เกิน 5,000 บาท จะได้รับยกเว้น ไม่ต้องนำมาเทียบ
• ถ้าเกิน ให้เทียบกับภาษีที่คำนวณแบบขั้นบันได แล้วจ่ายตามวิธีที่ได้ภาษีสูงกว่า

เงินได้ 1,000,000 บาทคิดได้ 5,000 บาทพอดี ซึ่งยังไม่เกิน 5,000 จึงได้รับยกเว้น วิธีนี้เริ่มมีผลเมื่อเงินได้เกินล้านบาทและภาษีขั้นบันไดต่ำมาก ซึ่งแทบไม่เกิดกับคนที่ไม่ได้ลดหย่อนก้อนใหญ่ แต่ถ้าคุณมีรายได้ฟรีแลนซ์สูงและซื้อกองทุนเพื่อเกษียณเต็มเพดาน ควรลองคำนวณวิธีนี้ด้วย ในระบบ e-Filing ของกรมสรรพากรจะคำนวณให้อัตโนมัติ ตรวจเฉพาะว่าคุณกรอกประเภทเงินได้ถูกต้อง

ฟรีแลนซ์ที่มีเงินเดือนด้วย

คนทำงานประจำที่รับงานเสริมต้องรวมสองก้อนในแบบเดียวกัน เงินเดือนเป็น 40(1) งานเสริมเป็น 40(2) และค่าใช้จ่ายเหมา 50% ของสองก้อนนี้รวมกันไม่เกิน 100,000 บาท

สมมติเงินเดือนทั้งปี 480,000 บาท และงานเสริม 100,000 บาท รวม 580,000 บาท ค่าใช้จ่ายเหมาคือ 50% ของ 580,000 ได้ 290,000 แต่ไม่เกิน 100,000 บาท ต่อให้ 40(1) ได้ 100,000 บาทจากเงินเดือนแล้ว งานเสริมก็ไม่ได้ค่าใช้จ่ายเพิ่มสักบาท งานเสริม 100,000 บาทจึงถูกนับเป็นเงินได้สุทธิทั้งก้อน บวกเข้าไปในขั้นภาษีที่เงินเดือนอยู่

ผลที่ตามมาคืออัตราภาษีของงานเสริมจะเท่ากับขั้นสูงสุดของเงินเดือนคุณ ถ้าคุณอยู่ขั้น 10% รายได้เสริม 100,000 บาทเสียภาษีประมาณ 10,000 บาท และอย่าลืมภาษีที่นายจ้างหักไว้จะไม่รวมงานเสริม ซึ่งหมายความว่าต้องจ่ายส่วนต่างตอนยื่นแบบ วิธีคิดภาพรวมอยู่ที่ วิธีคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

ยื่นเมื่อไร และถ้าช้าเสียอะไร

ตามหน้า clear cut ของกรมสรรพากร แบบ ภ.ง.ด.90 ยื่นและชำระภาษีตั้งแต่ 1 มกราคมถึง 31 มีนาคมของปีถัดไป ผู้ยื่นทางอินเทอร์เน็ตได้เวลาเพิ่มอีก 8 วัน ถ้ามีภาษีต้องชำระตั้งแต่ 3,000 บาทขึ้นไป ยื่นออนไลน์และขอผ่อนได้ 3 งวด

กรณี	ผลที่ตามมา
ยื่นช้าไม่เกิน 7 วัน	ค่าปรับขั้นต่ำ 100 บาท
ยื่นช้าเกิน 7 วัน	ค่าปรับขั้นต่ำ 200 บาท
มีภาษีค้างจ่าย	เงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนของภาษีที่ต้องชำระ

ถ้าคุณมีเงินได้ 40(5) ถึง 40(8) ซึ่งรวมถึงฟรีแลนซ์ที่เป็น 40(8) ให้เช็กเรื่องภาษีครึ่งปี (ภ.ง.ด.94) ที่ปกติต้องยื่นกลางปีด้วย กำหนดวันที่แน่นอนของแต่ละปีดูที่กรมสรรพากร ส่วนงานรับจ้างล้วนแบบ 40(2) ไม่เข้าข่ายภาษีครึ่งปี กำหนดการแต่ละปีสรุปไว้ใน ยื่นภาษีเมื่อไร

ลดหย่อนที่ฟรีแลนซ์ใช้ได้

ฟรีแลนซ์ไม่มีนายจ้างจ่ายสวัสดิการ จึงต้องสร้างค่าลดหย่อนเอง รายการที่ได้ผลเพราะอยู่ในรายการของกรมสรรพากรอยู่แล้ว

• ส่วนตัว 60,000 บาท ได้ทุกคน
• เบี้ยประกันชีวิตไม่เกิน 100,000 บาท (กรมธรรม์ 10 ปีขึ้นไป) และประกันสุขภาพไม่เกิน 25,000 บาท รวมกันไม่เกิน 100,000 บาท
• เงินสมทบประกันสังคมที่จ่ายจริงไม่เกิน 9,000 บาท ถ้าคุณเป็นผู้ประกันตน
• ค่าซื้อ RMF ไม่เกิน 30% ของเงินได้และรวมกองทุนเกษียณอื่นไม่เกิน 500,000 บาท
• ค่าอุปการะบุตร บิดามารดา และคู่สมรสที่ไม่มีเงินได้ ตามเงื่อนไขของแต่ละรายการ

รายการทั้งหมดเทียบได้ที่ ลดหย่อนภาษีมีอะไรบ้าง ข้อสังเกตคือฟรีแลนซ์ที่เงินได้ต่ำกว่า 310,000 บาทมักไม่ได้ประโยชน์จากลดหย่อนเพิ่ม เพราะภาษีเป็นศูนย์อยู่แล้ว การซื้อประกันหรือกองทุนเพียงเพื่อลดหย่อนจึงไม่คุ้ม ผลคุ้มค่ามากสุดอยู่ที่ฟรีแลนซ์ที่ขั้นภาษี 15% ขึ้นไป

เก็บอะไรตลอดปี เพื่อให้ปิดบัญชีภาษีได้ในวันเดียว

เช็กลิสต์ที่ใช้ได้จริงกับฟรีแลนซ์ที่ไม่มีฝ่ายบัญชี

1. ตารางสรุปรายได้รายเดือน ระบุชื่อลูกค้า วันที่รับเงิน ยอดก่อนหักและหลังหัก
2. หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ของทุกยอดที่ถูกหัก
3. ใบแจ้งหนี้หรือสัญญางาน เพื่ออธิบายที่มาของเงินเข้า
4. เอกสารลดหย่อนที่ยังไม่มี เช่น หนังสือรับรองเบี้ยประกัน ใบรับรองการซื้อกองทุน
5. ถ้าตั้งใจจัดเป็น 40(8) หลักฐานค่าใช้จ่ายจริงและสัญญาจ้างลูกจ้างหรือเช่าสถานที่

ปลายปีให้เอายอด 1 รวมทั้งปีไปเทียบเกณฑ์ 60,000 บาทก่อน ถ้าถึงเกณฑ์ ยื่นผ่านระบบออนไลน์ตาม ยื่นภาษีออนไลน์ และถ้าไม่แน่ใจเรื่องประเภทเงินได้ ให้สอบถามศูนย์สารนิเทศสรรพากร 1161 หรือสรรพากรพื้นที่ใกล้บ้าน พร้อมแจกแจงว่ามีสำนักงาน ลูกจ้าง และค่าใช้จ่ายอะไรบ้าง