เงินได้เท่าไหร่ต้องยื่นภาษี เกณฑ์ 120,000 และ 60,000 บาท แยกตามสถานะ

เกณฑ์ที่กรมสรรพากรใช้ตัดสินว่าต้องยื่นภาษีหรือไม่ คือเงินได้พึงประเมินทั้งปี ก่อนหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อน คนโสดที่มีเงินเดือนอย่างเดียวต้องยื่นเมื่อเงินได้เกิน 120,000 บาท ถ้ามีรายได้ประเภทอื่นต้องยื่นเมื่อเกิน 60,000 บาท คู่สมรสใช้เกณฑ์ 220,000 บาทกับ 120,000 บาท

หลายคนเข้าใจว่าถ้าภาษีที่ต้องจ่ายเป็นศูนย์ก็ไม่ต้องยื่น ความจริงคือหน้าที่ยื่นแบบเกิดจากรายได้ถึงเกณฑ์ ไม่เกี่ยวกับว่าสุดท้ายต้องจ่ายภาษีหรือเปล่า

เกณฑ์ตามสถานะ ดูตารางเดียวจบ

ตามข้อมูลของกรมสรรพากรเรื่องเงินได้ขั้นต่ำตามกฎหมาย บุคคลธรรมดามีเกณฑ์ดังนี้

สถานะ	เงินได้เฉพาะเงินเดือน	เงินได้ประเภทอื่น
โสด	เกิน 120,000 บาท	เกิน 60,000 บาท
สมรส	เกิน 220,000 บาท	เกิน 120,000 บาท
กองมรดกที่ยังไม่ได้แบ่ง		เกิน 60,000 บาท
ห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคลที่มิใช่นิติบุคคล		เกิน 60,000 บาท

หน้าข้อมูลของกรมสรรพากรลงวันที่ปรับปรุงเดิมไว้ปี 2563 ซึ่งยังเป็นตัวเลขที่ใช้ในแบบแนะนำการยื่น ภ.ง.ด.90 และ 91 ปัจจุบัน แต่ควรเปิดดูหน้าล่าสุดอีกครั้งก่อนยื่น

"เงินเดือนล้วน" คือเงินได้ประเภทที่ 1 ตามมาตรา 40(1) ได้แก่ เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส และเบี้ยเลี้ยง "ประเภทอื่น" คือรายได้ที่เหลือ เช่น ค่าจ้างทำของหรือฟรีแลนซ์ ค่าเช่า ดอกเบี้ย ค่าลิขสิทธิ์

เงินได้พึงประเมิน คือตัวเลขก่อนหักอะไรบ้าง

ตัวเลขที่เอามาเทียบเกณฑ์คือยอดรวมที่รับจริงทั้งปี ไม่ใช่เงินเดือนสุทธิในสลิป

• เงินเดือนรวมโบนัส ค่าล่วงเวลา ค่าคอมมิชชัน ก่อนหักประกันสังคม กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ และภาษีที่นายจ้างหักไว้
• ตัวเลขนี้ตรงกับช่องรวมเงินได้ในหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (ทวิ 50) อ่านวิธีดูในหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายหรือ 50 ทวิคืออะไร

ตัวอย่างสมมติ สลิปบอกรับเงินสุทธิเดือนละ 14,000 บาท แต่เงินเดือนก่อนหักคือ 16,000 บาท หักประกันสังคม 750 บาท และภาษี 1,250 บาท ตลอดปีเงินได้พึงประเมินคือ 16,000 x 12 = 192,000 บาท ไม่ใช่ 14,000 x 12 = 168,000 บาท โสดที่มีเงินเดือนอย่างเดียวจึงเกินเกณฑ์ 120,000 บาทอยู่ดี

ห้าสถานการณ์จริง ต้องยื่นไหม และแบบไหน

สถานการณ์สมมติ	เงินได้พึงประเมินทั้งปี	ต้องยื่นหรือไม่	แบบ
โสด เงินเดือนล้วน 10,000 บาทต่อเดือน	120,000	ใกล้เกณฑ์ ต้องเช็กตัวเลขจริง	ภ.ง.ด.91
โสด เงินเดือนล้วน 15,000 บาทต่อเดือน	180,000	ต้องยื่น	ภ.ง.ด.91
โสด รับจ้างอิสระอย่างเดียว	90,000	ต้องยื่น เพราะเกิน 60,000	ภ.ง.ด.90
โสด เงินเดือน 100,000 บวกค่าเช่า 70,000	170,000	ต้องยื่น เพราะรายได้อื่นเกิน 60,000	ภ.ง.ด.90
สมรส เงินเดือนเพียงฝ่ายเดียว	230,000	ต้องยื่น เพราะเกิน 220,000	ภ.ง.ด.91

แบบที่ใช้ตามคำอธิบายของกรมสรรพากร: ภ.ง.ด.91 ใช้เมื่อมีเงินได้เงินเดือนอย่างเดียว ส่วน ภ.ง.ด.90 ใช้กับเงินได้ประเภทอื่นรวมถึงรายได้ผสม

กรณีแรก (เงินเดือน 10,000 บาท) มักถูกตั้งคำถามมากที่สุด ข้อความในคู่มือการยื่นใช้คำว่า "เกิน" ดังนั้นถ้าเงินได้เท่ากับ 120,000 บาทพอดี ควรถามกรมสรรพากรให้ชัวร์ และถ้าต้องเสียเวลาถามอยู่ดี หลายคนเลือกยื่นไปเลยเพราะไม่มีค่าใช้จ่าย

ยื่นแล้วภาษีเป็นศูนย์ ก็ยังต้องยื่น

ตัวอย่างสมมติ โสด เงินเดือน 15,000 บาทต่อเดือน เงินได้ 180,000 บาทต่อปี

รายการ	จำนวน (บาท)
เงินได้พึงประเมิน	180,000
หักค่าใช้จ่าย 50% แต่ไม่เกิน 100,000	90,000
ลดหย่อนส่วนตัว	60,000
เงินได้สุทธิ	30,000
ภาษี (150,000 บาทแรกได้ยกเว้น)	0

เงินได้เกิน 120,000 บาท จึงมีหน้าที่ยื่น แม้ผลสุดท้ายภาษี 0 บาท ถ้ามีหน้าที่ยื่นแล้วไม่ยื่น เสี่ยงเสียค่าปรับและเงินเพิ่ม ตามที่กฎหมายภาษีกำหนด ซึ่งการยื่นแบบที่ภาษีเป็นศูนย์ไม่ต้องจ่ายเงินสักบาท

ตัวเลขค่าใช้จ่ายและเกณฑ์ภาษีดูได้จากหน้า "การหักค่าใช้จ่าย" และ "บัญชีอัตราภาษีเงินได้" ของกรมสรรพากร ขั้นแรก 150,000 บาทได้ยกเว้น แล้วจึงเริ่ม 5% ในช่วง 150,001 ถึง 300,000 บาท

สามกรณีที่ทำให้นับเงินได้พลาดบ่อย

กรณีแรกคือเปลี่ยนงานกลางปี เงินเดือนจากนายจ้างเก่าและนายจ้างใหม่ต้องนับรวมกัน ถ้าบริษัทแรกจ่าย 70,000 บาท บริษัทที่สองจ่าย 60,000 บาท เงินได้รวม 130,000 บาท เกิน 120,000 บาท คนโสดต้องยื่น ทั้งที่เอกสารแต่ละใบดูไม่ถึงเกณฑ์ นายจ้างใหม่มักไม่รู้ยอดจากที่เก่า จึงหักภาษีไว้ไม่ครบหรือเกิน ต้องมายื่นรวมเองตอนสิ้นปี

กรณีที่สองคือทำงานประจำและรับงานเสริมพร้อมกัน เงินเดือนอยู่ประเภทหนึ่ง งานเสริมอยู่อีกประเภทหนึ่ง เกณฑ์ที่ใช้ตัดสินแยกกัน คือเงินเดือนดูที่ 120,000 บาท ส่วนรายได้อื่นดูที่ 60,000 บาท ถ้าเข้าข่ายอย่างใดอย่างหนึ่ง ก็ต้องยื่น และเมื่อมีรายได้ผสมต้องใช้ ภ.ง.ด.90 แทน 91 เพราะแบบ 91 รองรับเฉพาะเงินเดือนล้วน

กรณีที่สามคือคู่สมรส เกณฑ์ 220,000 บาทและ 120,000 บาทเป็นเกณฑ์ของครอบครัวที่ใช้ตามสถานะสมรส คำอธิบายของกรมสรรพากรระบุให้นับเงินเดือนของ "ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหรือทั้งสองฝ่าย" ดังนั้นสามีเงินเดือน 150,000 บาท ภรรยาเงินเดือน 90,000 บาท รวม 240,000 บาท เกิน 220,000 บาท ต้องยื่น ใครควรเป็นผู้ยื่นและใช้สิทธิลดหย่อนอย่างไร ให้สอบถามสรรพากรหรือนักบัญชีก่อนกรอก

ปีแรกที่เริ่มงาน และปีที่ลาออกกลางปี

เกณฑ์ทั้งหมดนับเป็นปีภาษี คือ 1 มกราคมถึง 31 ธันวาคม และนับเงินที่ได้รับจริงในปีนั้น ไม่ได้เฉลี่ยจากเงินเดือนต่อเดือน ปีแรกและปีสุดท้ายของการทำงานจึงเป็นปีที่คนคำนวณผิดบ่อยที่สุด

ตัวอย่างสมมติ บัณฑิตจบใหม่เริ่มงานเดือนสิงหาคม เงินเดือน 25,000 บาท ได้รับ 5 เดือน รวม 125,000 บาท ถ้าเป็นโสดและไม่มีรายได้อื่น ยอดนี้เกิน 120,000 บาท ต้องยื่น ภ.ง.ด.91 แม้จะทำงานไม่ถึงครึ่งปี ถ้าเริ่มงานเดือนกันยายนแทน ได้รับ 4 เดือนรวม 100,000 บาท ไม่ถึงเกณฑ์ และถ้านายจ้างหักภาษีไว้ ก็ยื่นเพื่อขอคืนได้

กลับกัน คนที่ลาออกเดือนมีนาคมเพื่อไปเรียนต่อ เงินเดือน 40,000 บาท ได้รับ 3 เดือนรวม 120,000 บาทพอดี ตัวเลขนี้อยู่บนเส้นแบ่ง ให้ดูยอดในหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายที่นายจ้างออกให้ เพราะถ้ามีค่าล่วงเวลาหรือเงินได้อื่นจากนายจ้างรวมอยู่ด้วย ยอดจริงจะเกินเกณฑ์ทันที

เงินที่นายจ้างโอนให้หลังลาออก เช่น ค่าจ้างงวดสุดท้ายที่จ่ายในเดือนถัดไป หรือโบนัสที่ได้รับในเดือนมกราคมของปีใหม่ ให้นับในปีที่ได้รับเงินจริง ไม่ใช่ปีที่ทำงาน คนที่ได้โบนัสก้อนใหญ่ต้นปีจึงควรเช็กยอดของปีนั้นใหม่ แม้ทำงานเพียงไม่กี่เดือน

สถานการณ์สมมติ (โสด เงินเดือนล้วน)	เงินได้ในปีภาษี	ผล
เริ่มงานส.ค. เดือนละ 25,000 บาท	125,000	ต้องยื่น
เริ่มงานก.ย. เดือนละ 25,000 บาท	100,000	ไม่ต้องยื่น ยื่นขอคืนได้ถ้าถูกหัก
ลาออกมี.ค. เดือนละ 40,000 บาท	120,000	อยู่บนเส้น เช็กยอดจากเอกสารนายจ้าง
ลาออกมี.ค. แล้วรับงานอิสระอีก 20,000 บาท	140,000	ต้องยื่น ภ.ง.ด.90 เพราะมีรายได้ผสม

แถวสุดท้ายเป็นกรณีที่คนมักคิดว่ารอด เพราะงานอิสระ 20,000 บาทดูน้อย แต่เมื่อมีเงินได้มากกว่าเงินเดือนอย่างเดียว คุณไม่อยู่ในกลุ่มเงินเดือนล้วนอีกต่อไป ยอดรวม 140,000 บาทเกินเกณฑ์ และต้องใช้แบบ 90 ซึ่งรวมทุกประเภทเงินได้ไว้ในแบบเดียว ถ้าไม่แน่ใจว่ากรณีของคุณเข้าเงื่อนไขใด ให้เตรียมเอกสารทุกใบแล้วถามเจ้าหน้าที่สรรพากรพื้นที่ใกล้บ้าน

ถ้ารายได้ไม่ถึงเกณฑ์ แต่ถูกหักภาษีไว้

กรณีนี้ไม่ต้องยื่นตามกฎหมาย แต่ยื่นเพื่อขอคืนได้

ตัวอย่างสมมติ ฟรีแลนซ์โสดรับงานออกแบบ 40,000 บาทต่อปี ผู้จ้างหักภาษี ณ ที่จ่าย 3% ไว้ 1,200 บาท เงินได้ 40,000 บาทไม่ถึงเกณฑ์ 60,000 บาท จึงไม่มีหน้าที่ยื่น แต่ภาษีจริงเป็นศูนย์ ถ้าอยากได้ 1,200 บาทคืน ต้องยื่น ภ.ง.ด.90 พร้อมหนังสือรับรองการหักภาษีจากผู้จ้าง ขั้นตอนคืนเงินอยู่ในขอคืนภาษีทำอย่างไร

นอกจากเงินเดือน ถ้ามีรายได้อื่นด้วยจะเปลี่ยนอะไร

รายได้อื่นนอกจากเงินเดือนทำให้เกณฑ์ลดลงเหลือ 60,000 บาทสำหรับโสด และเปลี่ยนแบบเป็น ภ.ง.ด.90 รายได้อื่นรวมหลายก้อนก็นับรวมกัน เช่น ค่าเช่า 30,000 บาท บวกงานฟรีแลนซ์ 35,000 บาท รวม 65,000 บาท เกินเกณฑ์แม้แต่ละก้อนไม่ถึง

ผู้ที่มีรายได้นอกเหนือเงินเดือนตั้งแต่ 120,000 บาทขึ้นไป ยังมีวิธีคำนวณภาษีทางเลือกอีกแบบ คือคิด 0.5% ของเงินได้พึงประเมินที่ไม่รวมเงินเดือน ถ้ายอดนี้ไม่เกิน 5,000 บาท ได้รับยกเว้นภาษีตามวิธีที่สอง แต่ยังต้องเสียภาษีตามวิธีแรก ถ้าเข้าข่ายต้องคำนวณทั้งสองวิธี รายละเอียดอยู่ในหน้าวิธีคำนวณภาษีของกรมสรรพากร

เมื่อไรต้องยื่น และยื่นอย่างไร

ช่องทาง	กำหนดตามคู่มือกรมสรรพากร
ยื่นด้วยกระดาษ	1 มกราคมถึง 31 มีนาคมของปีถัดจากปีที่มีรายได้
ยื่นออนไลน์	ขยายเวลาออกไปอีก 8 วันตามปีที่ประกาศ (คู่มือปี 2563 ระบุถึง 8 เมษายน)

ตัวเลข 8 วันเป็นการขยายเมื่อยื่นอินเทอร์เน็ต ซึ่งเปลี่ยนตามปีและประกาศ ดูกำหนดปีล่าสุดและวิธียื่นที่ยื่นภาษีออนไลน์ทำอย่างไร และกำหนดเวลายื่นภาษีเงินได้

ลำดับตัดสินใจสำหรับปีนี้

1. รวมเงินได้พึงประเมินทุกประเภททั้งปี จากหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย ไม่ใช่จากสลิป
2. เทียบเกณฑ์ตามสถานะโสดหรือสมรส แยกกรณีเงินเดือนล้วนกับมีรายได้อื่น
3. ถ้าเกินเกณฑ์ ยื่นแบบตามประเภท 91 หรือ 90 ภายในกำหนด แม้ภาษีเป็นศูนย์
4. ถ้าไม่ถึงเกณฑ์แต่ถูกหักไว้ ยื่นขอคืนได้
5. ยังไม่แน่ใจเกณฑ์ปีนี้ โทรสายด่วนกรมสรรพากร 1161 ก่อนยื่น พร้อมเตรียมยอดเงินได้ที่คำนวณไว้

ภาพรวมของระบบภาษีบุคคลธรรมดาตั้งแต่เงินได้ประเภทต่างๆ ไปจนถึงการคิดภาษีอยู่ในภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาเบื้องต้น