เลขประจำตัวผู้เสียภาษี คือเลขอะไร ใช้เลขบัตรประชาชนได้เมื่อไร
Key Takeaways
- เลขประจำตัวผู้เสียภาษีมี 13 หลัก ใช้ระบุตัวคุณกับกรมสรรพากรทุกครั้งที่ยื่นแบบ หักภาษี หรือขอคืนภาษี
- บุคคลธรรมดาที่มีเลขบัตรประชาชนใช้เลขนั้นเป็นเลขผู้เสียภาษีได้เลย ไม่ต้องยื่นคำร้องขอเลขใหม่ ตามที่กรมสรรพากรระบุ
- คนต่างด้าว กองมรดกที่ยังไม่แบ่ง ห้างหุ้นส่วนสามัญ นิติบุคคล และผู้ที่จะจดภาษีมูลค่าเพิ่ม ต้องขอเลขผ่านแบบ ล.ป.10.1 ถึง ล.ป.10.4 ตามประเภท
- เลขผิดหนึ่งหลักทำให้หนังสือรับรองการหักภาษีใช้ไม่ได้ จึงควรตรวจเลขของผู้จ่ายและผู้รับก่อนออกเอกสารทุกครั้ง
- ถ้าไม่แน่ใจว่าตัวเองต้องขอเลขหรือไม่ โทร RD Intelligence Center 1161 ได้ก่อนไปสำนักงาน
เลขประจำตัวผู้เสียภาษี คือเลข 13 หลักที่กรมสรรพากรใช้เรียกตัวคุณในระบบภาษี ทุกครั้งที่นายจ้างหักภาษี ธนาคารหักภาษีดอกเบี้ย หรือคุณยื่นแบบขอคืนภาษี เลขนี้คือกุญแจที่จับคู่เงินที่ถูกหักกับชื่อของคุณ ถ้าเลขผิดหรือขาด ภาษีที่ถูกหักไว้อาจไปไม่ถึงบัญชีภาษีของคุณ
คนส่วนใหญ่ไม่เคยเห็นเลขนี้เป็นเอกสารแยก เพราะสำหรับบุคคลธรรมดาที่มีบัตรประชาชน มันคือเลขบนบัตรนั่นเอง ความสับสนจึงเกิดกับคนที่อยู่ข้างนอกกรณีนี้ เช่น ชาวต่างชาติที่ทำงานในไทย คนที่เป็นผู้จัดการมรดก หรือเจ้าของร้านออนไลน์ที่ตัดสินใจจดภาษีมูลค่าเพิ่ม หน้านี้ไล่ทีละกลุ่มว่าใครใช้เลขอะไร ขอที่ไหน และเช็กความถูกต้องอย่างไร
เลขของคุณคือเลขไหน ดูจากสถานะของคุณ
หลักการที่กรมสรรพากรประกาศไว้คือ บุคคลธรรมดาที่มีหน้าที่เสียภาษีเงินได้ และมีเลขประจำตัวประชาชนตามกฎหมายทะเบียนราษฎร ใช้เลขประจำตัวประชาชนนั้นยื่นแบบภาษีเงินได้ได้ โดยไม่ต้องยื่นคำร้องขอเลขและบัตรประจำตัวผู้เสียภาษีอากร ผู้จ่ายเงินที่เป็นบุคคลธรรมดาและมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่าย ก็ใช้เลขบัตรประชาชนของตัวเองในการยื่นแบบหักภาษีได้เช่นกัน
| สถานะ | เลขที่ใช้ | ต้องยื่นคำร้องขอเลขไหม |
|---|---|---|
| คนไทย มีบัตรประชาชน เป็นลูกจ้างหรือฟรีแลนซ์ | เลขบัตรประชาชน 13 หลัก | ไม่ต้อง |
| คนไทย มีบัตรประชาชน และต้องการจดภาษีมูลค่าเพิ่ม | เลขที่สรรพากรออกให้ | ต้องยื่น ล.ป.10.1 |
| คนต่างด้าวที่มีรายได้ในไทย | เลข 13 หลักที่สรรพากรออกให้ | ต้องยื่น ล.ป.10.1 |
| กองมรดกที่ยังไม่แบ่ง | เลขของกองมรดก | ต้องยื่น |
| ห้างหุ้นส่วนสามัญ หรือคณะบุคคล | เลขของห้างหรือคณะบุคคล | ต้องยื่น ล.ป.10.2 |
| บริษัท ห้างหุ้นส่วนจำกัด และนิติบุคคลอื่น | เลขนิติบุคคล | ต้องยื่น ล.ป.10.3 |
| ผู้จ่ายเงินที่ไม่มีภาระภาษีของตัวเอง แต่ต้องหักภาษีผู้อื่น | เลขที่สรรพากรออกให้ | ต้องยื่น ล.ป.10.4 |
ข้อยกเว้นที่คนไทยมักไม่รู้ คือผู้ที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มหรือภาษีธุรกิจเฉพาะ แม้มีบัตรประชาชน หน้าเว็บของสรรพากรระบุว่ายังต้องไปขอเลขตามขั้นตอน ผู้ที่จดทะเบียนก่อน 1 ตุลาคม 2546 ก็อยู่ในกลุ่มที่ต้องมีเลขแยกเช่นกัน หน้าที่อธิบายหลักการนี้ปรับปรุงล่าสุดเมื่อปี 2549 คุณควรยืนยันกับสรรพากรอีกครั้งถ้าสถานะของคุณอยู่ใกล้เส้นแบ่ง
แบบคำร้อง ล.ป.10.1 ถึง ล.ป.10.4 ต่างกันอย่างไร
เมื่อต้องขอเลข ต้องเลือกแบบให้ตรงกับประเภทผู้ขอ หน้าดาวน์โหลดแบบของกรมสรรพากรแบ่งไว้ 4 ชุด ทุกชุดใช้หัวคำร้องเดียวกัน คือคำร้องขอมีเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรหรือแก้ไขรายละเอียดผู้เสียภาษี
- ล.ป.10.1 สำหรับบุคคลธรรมดา ผู้ยื่นที่ไม่มีเลขบัตรประชาชน หรือมีแต่ต้องการจดภาษีมูลค่าเพิ่ม
- ล.ป.10.2 สำหรับห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคลที่ไม่ใช่นิติบุคคล แนบสัญญาจัดตั้งตามชุดเอกสารของสรรพากร
- ล.ป.10.3 สำหรับนิติบุคคล เช่น บริษัทจำกัดและห้างหุ้นส่วนจำกัด
- ล.ป.10.4 สำหรับผู้จ่ายเงินได้ที่ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายแต่ไม่มีเลขอยู่ก่อน
ชื่อแบบเดียวกันใช้ได้ทั้งขอเลขใหม่และแก้ไขรายละเอียด เช่น เปลี่ยนชื่อหลังสมรส ย้ายที่อยู่ หรือเปลี่ยนชื่อกิจการ ถ้าคุณแค่ย้ายบ้าน ไม่จำเป็นต้องขอเลขใหม่ เลขเดิมยังคงอยู่ เพียงแจ้งแก้ที่อยู่ในระบบ
ชุดเอกสารที่ต้องแนบสำหรับ ล.ป.10.1 ตามที่คู่มือของสรรพากรอธิบายไว้ คือสำเนาบัตรประชาชนกับทะเบียนบ้านสำหรับคนไทย สำเนาหนังสือเดินทางสำหรับคนต่างด้าว และสำหรับกองมรดก คือทะเบียนบ้านของผู้จัดการมรดกพร้อมคำสั่งศาลที่ตั้งผู้จัดการมรดก ให้ยื่นที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่ หรือสาขาที่ครอบคลุมที่อยู่ติดต่อหรือสถานประกอบการของคุณ หน้าเว็บบริการอิเล็กทรอนิกส์ของสรรพากรระบุแค่ว่ามีแบบให้ดาวน์โหลด ไม่ได้ระบุค่าธรรมเนียมหรือระยะเวลาดำเนินการ จึงควรโทร 1161 ถามก่อนเดินทาง
ตัวอย่างสมมติ สามคนสามสถานะ
สมมติว่านักออกแบบอิสระสามคนรับงานจากลูกค้ารายเดียวกัน ตัวอย่างนี้เป็นเรื่องสมมติเพื่อให้เห็นว่าเลขของแต่ละคนต่างกันตรงไหน
| คน | สถานะ | เลขที่ลูกค้าใส่ในเอกสารหักภาษี |
|---|---|---|
| คุณนิดา | คนไทย รับงานเดือนละครั้ง ไม่จดภาษีมูลค่าเพิ่ม | เลขบัตรประชาชนของนิดา |
| คุณมาร์ค | ชาวต่างชาติ มีใบอนุญาตทำงานและรายได้ในไทย | เลข 13 หลักที่สรรพากรออกให้จากแบบ ล.ป.10.1 |
| คุณพลอย | คนไทย รายได้เกินเกณฑ์จนตัดสินใจจดภาษีมูลค่าเพิ่ม | เลขที่ได้หลังจดทะเบียน ซึ่งต้องใช้ในใบกำกับภาษี |
ลูกค้าที่หัก 3% จากค่าออกแบบของนิดาต้องกรอกเลขบัตรของนิดาในหนังสือรับรองการหักภาษี นิดานำเอกสารนั้นไปเป็นเครดิตตอนยื่นแบบประจำปี รายละเอียดของเอกสารนี้อยู่ที่ ทวิ 50 คืออะไร กรณีของมาร์คต่างกันตรงที่เขาต้องมีเลขก่อน ลูกค้าจึงจะออกเอกสารถูกต้องและส่งภาษีที่หักไปเข้าบัญชีของเขาได้
ส่วนพลอยยังเก็บเลขบัตรประชาชนไว้ใช้กับเรื่องส่วนตัวได้ แต่ในใบกำกับภาษีและการยื่นแบบภาษีมูลค่าเพิ่ม เธอใช้เลขที่ได้จากการจดทะเบียน ดูภาพรวมของภาษีนี้เพิ่มที่ ภาษีมูลค่าเพิ่มคืออะไร และดูว่าใบกำกับภาษีมีรายการอะไรบ้างที่ ใบกำกับภาษีคืออะไร
13 หลักนี้อ่านอย่างไร และเช็กเลขบัตรเบื้องต้นได้ไหม
สำหรับบุคคลธรรมดา เลขบนบัตรประชาชนมีโครงสร้างตามระบบทะเบียนราษฎร คือหลักแรกบอกประเภทบุคคล สี่หลักถัดไปเป็นรหัสพื้นที่ที่ลงทะเบียน หลักที่เหลือเป็นลำดับ และหลักสุดท้ายเป็นตัวเลขตรวจสอบ ข้อมูลนี้เป็นความรู้ทั่วไปเรื่องเลขบัตร ไม่ใช่ข้อกำหนดที่ผมอ้างจากกรมสรรพากร
วิธีตรวจหลักสุดท้ายแบบที่ระบบกรอกฟอร์มหลายแห่งใช้ คือคูณ 12 หลักแรกด้วย 13, 12, 11 ลดลงไปจนถึง 2 แล้วรวมผล หาเศษเมื่อหารด้วย 11 แล้วนำ 11 ลบเศษ ใช้เฉพาะหลักหน่วยของคำตอบ
| ขั้น | ตัวอย่างสมมติ เลข 1-2345-67890-12-? |
|---|---|
| ผลคูณรายหลัก | 13, 24, 33, 40, 45, 48, 49, 48, 45, 0, 3, 4 |
| ผลรวม | 352 |
| เศษหาร 11 | 0 |
| 11 ลบเศษ ได้ 11 เอาหลักหน่วย | 1 |
| เลขเต็มที่ผ่านการตรวจ | 1234567890121 |
เลขในตารางเป็นเลขสมมติที่ไม่ใช่ของใครจริง การผ่านสูตรนี้บอกได้แค่ว่าเลขพิมพ์ไม่ผิดรูปแบบ ไม่ได้ยืนยันว่ามีบุคคลนั้นอยู่จริง และไม่ใช่การตรวจของสรรพากร ถ้าเลขไม่ผ่านสูตร ให้ตรวจว่าสลับหลักหรือพิมพ์ตกหรือเปล่า
เลขนี้ไปโผล่ที่ไหนบ้างในชีวิตการเงิน
เจอบ่อยในห้าที่ ได้แก่ หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายจากนายจ้างหรือลูกค้า แบบยื่นภาษีประจำปีทั้งออนไลน์และกระดาษ การลดหย่อนที่ต้องระบุเลขของคู่สมรส บุตร หรือผู้ที่คุณเลี้ยงดู เช่นเดียวกับ ค่าลดหย่อนบุตร และ ค่าลดหย่อนพ่อแม่ บัญชีธนาคารและบัญชีหลักทรัพย์ที่ต้องส่งข้อมูลไปหักภาษีดอกเบี้ยหรือปันผล และใบรับรองเงินเดือนที่ใช้ยื่นสินเชื่อ
ข้อสุดท้ายคนมักมองข้าม เมื่อคุณลดหย่อนให้พ่อแม่หรือลูก ต้องมีเลขบัตรของเขาด้วย ถ้าเลขผิดหรือหายไป สรรพากรอาจเรียกเอกสารเพิ่มก่อนอนุมัติ และกระทบเวลาที่ได้เงินคืน ควรขอสำเนาบัตรของคนในครอบครัวที่ลดหย่อนไว้ตั้งแต่ต้นปี
ข้อผิดพลาดที่ทำให้ภาษีของคุณไม่ตรงบัญชี
- นายจ้างบันทึกเลขผิดตอนรับเข้าทำงาน ทำให้ภาษีที่หักไปอยู่ในชื่อคนอื่นหรือตีกลับ ตรวจเลขในสลิปเงินเดือนหรือเอกสารสิ้นปีทุกปี
- ฟรีแลนซ์ให้ลูกค้าใช้เลขที่ไม่ตรงกับชื่อในบัตร เช่น ชื่อหลังสมรสหรือชื่อที่เปลี่ยนแล้ว ควรแจ้งแก้ชื่อกับสรรพากรด้วย ล.ป.10.1 ให้ตรงกัน
- ผู้จัดการมรดกยื่นภาษีของผู้ตายด้วยเลขบัตรของผู้ตายตลอด ทั้งที่กองมรดกที่ยังไม่แบ่งต้องมีเลขของกองมรดกเองตามที่สรรพากรกำหนด
- คนที่จะจดภาษีมูลค่าเพิ่มเริ่มออกใบกำกับภาษีก่อนได้เลข ทำให้เอกสารผิดรูปแบบ
- ผู้ว่าจ้างใช้เลขบัตรของผู้รับที่จดบริษัทไปแล้ว ทั้งที่ต้องใช้เลขนิติบุคคล และต้องใช้ ภ.ง.ด.53 แทน ดูความต่างของแบบหักภาษีที่ ภ.ง.ด.3 คืออะไร
เช็กลิสต์เอกสารก่อนไปสำนักงานสรรพากร
ถ้าสถานะของคุณเข้ากลุ่มที่ต้องขอเลข ให้เตรียมเอกสารตามนี้ก่อนไป
- แบบ ล.ป.10.1 (หรือ 10.2 ถึง 10.4 ตามประเภท) ที่กรอกชื่อ ที่อยู่ และกิจกรรมที่ทำ โหลดจาก rd.go.th ได้
- บุคคลธรรมดาไทย: สำเนาบัตรประชาชนและทะเบียนบ้าน
- ชาวต่างชาติ: สำเนาหนังสือเดินทาง และเอกสารแสดงที่อยู่ในไทย
- กองมรดก: ทะเบียนบ้านของผู้จัดการมรดก คำสั่งศาลตั้งผู้จัดการมรดก
- ห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคล: สัญญาจัดตั้งตามแบบที่สรรพากรมีให้ และเอกสารของผู้เป็นหุ้นส่วนทุกคน
สำหรับเรื่องที่เกี่ยวกับการยื่นแบบหลังได้เลขแล้ว อ่านเรื่องเกณฑ์รายได้ที่ต้องยื่นที่ รายได้เท่าไรต้องยื่นภาษี ถ้าไม่แน่ใจว่าสถานะของคุณต้องขอเลขหรือไม่ โทร RD Intelligence Center 1161 แล้วบอกว่าคุณเป็นคนไทย ชาวต่างชาติ หรือผู้จัดการมรดก เจ้าหน้าที่จะบอกแบบที่ต้องใช้ตั้งแต่ก่อนเดินเข้าสำนักงาน
คำถามที่พบบ่อย
เลขประจำตัวผู้เสียภาษีกับเลขบัตรประชาชนเป็นเลขเดียวกันหรือเปล่า
สำหรับบุคคลธรรมดาสัญชาติไทยที่มีเลขบัตรประชาชน ใช่ กรมสรรพากรให้ใช้เลขบัตรเป็นเลขผู้เสียภาษีได้ ส่วนบริษัทและห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลมีเลข 13 หลักของตัวเอง ซึ่งคนละเลขกับของกรรมการ
ต้องไปขอเลขประจำตัวผู้เสียภาษีตอนเริ่มทำงานไหม
ลูกจ้างที่มีบัตรประชาชนไม่ต้องขอ นายจ้างใช้เลขบัตรของคุณหักภาษีและออกเอกสารให้ได้เลย สิ่งที่ควรทำคือแจ้งเลขบัตรให้ฝ่ายบุคคลให้ถูกต้อง
ใช้เลขผู้เสียภาษีผิด ยื่นแก้ได้ไหม
แก้ได้ ผู้จ่ายยื่นแบบเพิ่มเติมของเดือนนั้นพร้อมเลขที่ถูกต้อง และออกหนังสือรับรองฉบับใหม่ให้ผู้รับ ผู้รับที่ยื่นภาษีไปแล้วด้วยเอกสารเดิมต้องแก้แบบของตัวเองด้วย
แหล่งอ้างอิง
- เลขประจำตัวประชาชนใช้แทนเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากร | กรมสรรพากร
- เลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากร (แบบคำร้อง ล.ป.10.1 ถึง ล.ป.10.4) | กรมสรรพากร
- ขอมีเลขประจำตัวผู้เสียภาษี | กรมสรรพากร
