ค่าลดหย่อนพ่อแม่ ใช้ยังไง เงื่อนไข ล.ย.03 และกรณีพี่น้องหลายคน

ค่าลดหย่อนพ่อแม่ ตามคำอธิบายของกรมสรรพากร คือการหักค่าอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดาคนละ 30,000 บาทออกจากเงินได้ก่อนคิดภาษี ใช้ได้เมื่อท่านอายุ 60 ปีขึ้นไป มีเงินได้พึงประเมินในปีนั้นไม่เกิน 30,000 บาท และอยู่ในความดูแลของคุณ ถ้าพ่อและแม่เข้าเกณฑ์ทั้งคู่ หักรวมได้ 60,000 บาท

คำถามที่พบจริงคือรายละเอียดรอบ ๆ ตัวเลข 30,000 พี่น้องสามคนจะใช้ใครดี ท่านได้เงินบำนาญแล้วยังใช้ได้ไหม แม่ไม่ได้อยู่บ้านเดียวกันต้องมีเอกสารอะไร บทความนี้ไล่เงื่อนไขทีละข้อ ตามด้วยตัวอย่างคำนวณว่าสิทธิหนึ่งก้อนช่วยลดภาษีได้เท่าไร และรายการเอกสารที่ควรเตรียมก่อนยื่น

เงื่อนไข 5 ข้อที่ต้องครบ

ข้อ	เงื่อนไข	หมายเหตุจากกรมสรรพากร
1	บิดามารดาอายุ 60 ปีขึ้นไป	นับจากปีภาษีลบด้วย พ.ศ. เกิดของท่าน
2	เงินได้พึงประเมินของท่านในปีนั้นไม่เกิน 30,000 บาท	30,000 พอดียังหักได้ 30,001 หักไม่ได้
3	อยู่ในความอุปการะเลี้ยงดูของคุณ	ไม่จำเป็นต้องมีชื่อในทะเบียนบ้านเดียวกัน
4	คุณเป็นบุตรโดยชอบด้วยกฎหมายของท่าน	บุตรบุญธรรมใช้สิทธิกับพ่อแม่บุญธรรมไม่ได้
5	ระบุเลขประจำตัวประชาชนของท่านในแบบแสดงรายการ	พร้อมเก็บหนังสือรับรอง ล.ย.03 ไว้

ข้อที่สร้างความเข้าใจผิดบ่อยคือข้อ 2 ตัวเลข 30,000 บาทคือเงินได้พึงประเมินทั้งปีของพ่อหรือแม่ ไม่ใช่เงินที่คุณให้ท่าน ถ้าท่านมีดอกเบี้ยเงินฝาก ค่าเช่าบ้านหรือเงินจากงานเล็กน้อยรวมกันเกิน 30,000 บาทในปีนั้น สิทธิหายไปทั้งก้อน ไม่ได้ลดสัดส่วนลง ส่วนเงินได้ที่กฎหมายยกเว้นภาษีไม่ถูกนำมานับ ควรเปิดดูรายได้ของท่านย้อนหลังทั้งปี เช่น สมุดบัญชีดอกเบี้ยหรือหนังสือรับรองจากผู้จ่ายเงิน ก่อนตัดสินใจใช้สิทธิ

เรื่องอายุ ตัวอย่างสมมติ ท่านเกิด พ.ศ. 2508 และปีภาษีคือ พ.ศ. 2568 อายุตามวิธีนับของกรมสรรพากรคือ 2568 − 2508 = 60 จึงใช้สิทธิได้ทั้งปี แม้วันเกิดจะอยู่ปลายปี

ประหยัดภาษีได้เท่าไร ขึ้นกับขั้นภาษีของคุณ

ค่าลดหย่อนไม่ได้ลดภาษีเท่ากับตัวเลข 30,000 แต่ลดเงินได้สุทธิที่นำไปคูณอัตราก้าวหน้า คนที่อยู่ในขั้นภาษีสูงจึงได้ประโยชน์มากกว่า อัตราและช่วงเงินได้สุทธิดูได้ที่ วิธีคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

ตัวอย่างสมมติ คุณมีเงินได้สุทธิ 520,000 บาท ก่อนใช้ลดหย่อนพ่อแม่ และพ่อกับแม่เข้าเกณฑ์ทั้งคู่

รายการ	ก่อนใช้ลดหย่อนพ่อแม่	หลังใช้ลดหย่อนพ่อแม่ 60,000 บาท
เงินได้สุทธิ	520,000 บาท	460,000 บาท
ช่วง 150,001 - 300,000 (5%)	7,500 บาท	7,500 บาท
ช่วง 300,001 - 500,000 (10%)	20,000 บาท	16,000 บาท (เหลือ 160,000 ในช่วงนี้)
ช่วง 500,001 ขึ้นไป (15%)	3,000 บาท (เหลือ 20,000 ในช่วงนี้)	0 บาท
ภาษีรวม	30,500 บาท	23,500 บาท

ผลคือประหยัด 7,000 บาท เพราะ 20,000 บาทแรกของค่าลดหย่อนตัดช่วง 15% ได้ 3,000 บาท และอีก 40,000 บาทตัดช่วง 10% ได้ 4,000 บาท

คนละขั้นกันได้ผลต่างกันมาก ใช้ค่าลดหย่อน 60,000 บาทเท่ากัน (ตัวอย่างสมมติ และสมมติว่าก้อน 60,000 บาทอยู่ในขั้นเดียวทั้งหมด)

ขั้นภาษีที่เงินได้สุทธิอยู่	ภาษีที่ประหยัดได้จาก 60,000 บาท
5%	3,000 บาท
10%	6,000 บาท
15%	9,000 บาท
20%	12,000 บาท
25%	15,000 บาท

ถ้าเงินได้สุทธิของคุณไม่เกิน 150,000 บาทอยู่แล้ว ภาษีเป็นศูนย์ ค่าลดหย่อนพ่อแม่ไม่ได้ช่วยอะไรในปีนั้น ควรดูภาพรวมของลดหย่อนอื่นด้วยที่ รวมรายการลดหย่อนภาษี

พี่น้องหลายคน ใครควรเป็นคนใช้สิทธิ

กรมสรรพากรกำหนดว่าพ่อหรือแม่คนหนึ่งใช้สิทธิได้เพียงบุตรคนเดียวในปีภาษีนั้น และบุตรคนที่ใช้ต้องถือหนังสือรับรอง ล.ย.03 พี่น้องตกลงสลับกันได้ในแต่ละปี

ตัวอย่างสมมติ พี่น้อง 3 คน ดูแลแม่ร่วมกัน (พ่อเสียชีวิตแล้ว) ค่าลดหย่อนแม่ 30,000 บาท

คน	ขั้นภาษีที่แต่ละคนอยู่	ถ้าคนนี้ใช้สิทธิ ประหยัดภาษี
พี่	20%	6,000 บาท
น้องคนกลาง	5%	1,500 บาท
น้องคนเล็ก	ไม่ถึงเกณฑ์เสียภาษี	0 บาท

ใช้สิทธิกับพี่จะได้ประโยชน์สูงสุดในปีนั้น (คิดแบบแยกขั้นภาษี ผลจริงแตกต่างได้เล็กน้อยหากค่าลดหย่อนคร่อมสองขั้น) ครอบครัวมักตกลงแบบนี้ แต่ต้องตกลงให้ชัดและเก็บหลักฐานที่ชื่อผู้ใช้สิทธิ ไม่ใช่ใช้ซ้ำกันโดยไม่รู้ตัว เพราะการใช้สิทธิซ้อนเป็นสาเหตุที่ถูกขอเอกสารเพิ่มหรือถูกเรียกชี้แจง

สิ่งที่แบ่งกันได้คือเบี้ยประกันสุขภาพ ซึ่งพี่น้องจ่ายร่วมกันแล้วแบ่งสิทธิได้ (อธิบายในหัวข้อถัดไป)

กรณีพิเศษที่ต้องดูให้ละเอียด

กรณี	หลักเกณฑ์จากกรมสรรพากร
พ่อแม่ของคู่สมรส	หักได้ ถ้าคู่สมรสไม่มีเงินได้ และคุณเป็นผู้ยื่นแทน
คุณและคู่สมรสต่างมีเงินได้ ต่างยื่นแยก	ต่างฝ่ายหักได้เฉพาะบิดามารดาของตนเองคนละ 30,000 บาท
พ่อหรือแม่เสียชีวิตในปีภาษี	หักได้ แนบ ล.ย.03 และสำเนามรณบัตร
คุณอาศัยอยู่ต่างประเทศ	หักได้เฉพาะบิดามารดาที่อยู่ในประเทศไทย
ท่านเป็นเพียงพ่อแม่บุญธรรม	ลูกบุญธรรมใช้สิทธิไม่ได้
ท่านไม่ได้อยู่บ้านเดียวกับคุณ	ไม่เป็นปัญหา ไม่จำเป็นต้องมีชื่อในทะเบียนบ้านเดียวกัน

กรณีที่คนมักสับสนที่สุดคือคู่สมรสที่ทั้งคู่มีรายได้ สามีใช้สิทธิกับแม่ของภรรยาไม่ได้ ถ้าทั้งสองฝ่ายมีเงินได้และยื่นแยกกัน ต่างคนต่างใช้กับพ่อแม่ตัวเองเท่านั้น ถ้าภรรยาไม่มีเงินได้ สามีหักพ่อแม่ของฝ่ายภรรยาได้เพิ่ม ทำให้ครอบครัวหนึ่งหักได้สูงสุดสี่คน รวม 120,000 บาท

คำถามที่พบบ่อยอีกข้อคือท่านมีเงินบำนาญ คำถามที่พบบ่อยของกรมสรรพากรเห็นว่าท่านที่มีบำนาญแต่ไม่มีเงินได้อื่น ลูกยังหักได้ แต่กฎของเงินได้ที่ต้องนับมีรายละเอียดมาก หากท่านมีทั้งบำนาญ ดอกเบี้ย และค่าเช่า ควรโทรถามกรมสรรพากรที่สายด่วน 1161 หรือสอบถามที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่ก่อนใช้สิทธิ

ล.ย.03 คืออะไร และต้องทำเมื่อไร

ล.ย.03 คือหนังสือรับรองการหักลดหย่อนค่าอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดา เป็นแบบฟอร์มที่ดาวน์โหลดได้จากเว็บไซต์กรมสรรพากร ผู้ใช้สิทธิเป็นผู้กรอก ลงนาม และเก็บไว้ ไม่ต้องส่งพร้อมแบบแสดงรายการ แต่ต้องแสดงเมื่อเจ้าหน้าที่ขอตรวจ ถ้าออกเป็นภาษาต่างประเทศต้องมีคำแปลภาษาไทยด้วย

สิ่งที่ควรมีในแฟ้มของปีภาษีนั้น

• แบบ ล.ย.03 ที่กรอกและลงนามแล้ว
• สำเนาบัตรประชาชนของพ่อและแม่ที่ใช้สิทธิ เพื่อยืนยันเลข 13 หลักและปีเกิด
• สำเนาทะเบียนบ้านหรือเอกสารที่แสดงว่าคุณเป็นบุตรของท่าน เช่น สูติบัตรหรือทะเบียนบ้านที่ระบุความสัมพันธ์
• หลักฐานรายได้ของท่านทั้งปี ถ้ามี เช่น หนังสือรับรองเงินบำนาญ สมุดบัญชีที่มีดอกเบี้ย
• ถ้าท่านเสียชีวิตแล้ว สำเนามรณบัตร
• บันทึกข้อตกลงระหว่างพี่น้องว่าปีนี้ใครใช้สิทธิ (ไม่บังคับ แต่ช่วยลดข้อพิพาท)

เก็บเอกสารพร้อมแบบแสดงรายการไว้ให้ตรวจย้อนหลังได้ตามระยะเวลาที่กรมสรรพากรกำหนด อ่านเรื่องกำหนดยื่นและวิธีกรอกในระบบได้ที่ ยื่นภาษีออนไลน์ทำยังไง

เบี้ยประกันสุขภาพพ่อแม่ ลดหย่อนแยกอีกต่างหาก

นอกจาก 30,000 บาทที่เป็นค่าอุปการะ กรมสรรพากรให้หักเบี้ยประกันสุขภาพที่คุณจ่ายให้บิดามารดาตามที่จ่ายจริง ไม่เกิน 15,000 บาท เป็นรายการแยกจากค่าอุปการะ ตามคำอธิบายของกรมสรรพากรมีรายละเอียดดังนี้

ประเด็น	หลักเกณฑ์
ประเภทกรมธรรม์	ต้องเป็นประกันสุขภาพ ไม่ใช่ประกันชีวิตทั่วไป
วงเงิน	เท่าที่จ่ายจริง ไม่เกิน 15,000 บาทต่อกรมธรรม์
ลูกหลายคนจ่ายร่วมกัน	แบ่งเบี้ยเท่า ๆ กัน รวมแล้วไม่เกิน 15,000 บาทต่อกรมธรรม์
พ่อและแม่คนละกรมธรรม์	ใช้สิทธิได้แต่ละกรมธรรม์ ไม่เกิน 15,000 บาท
หลักฐาน	ใบเสร็จหรือหนังสือรับรองจากบริษัทประกัน ระบุชื่อและเลขประจำตัวผู้เอาประกัน ชื่อผู้จ่ายทุกคน เลขผู้เสียภาษีของบริษัท เบี้ยที่จ่าย
การรายงานข้อมูล	ตั้งแต่ปีภาษี 2563 ผู้ซื้อต้องแจ้งบริษัทประกัน และบริษัทส่งข้อมูลให้กรมสรรพากรทางอิเล็กทรอนิกส์ภายใน 7 มกราคมของปีถัดไป

ตัวอย่างสมมติ แม่มีกรมธรรม์ประกันสุขภาพเบี้ย 12,000 บาทต่อปี พี่น้องสามคนช่วยจ่ายเท่ากัน แต่ละคนใช้สิทธิได้คนละ 4,000 บาท ถ้าเบี้ย 18,000 บาทและคุณจ่ายคนเดียว หักได้ 15,000 บาท ส่วนที่เกินหักไม่ได้

ทั้งสองรายการเป็นคนละสิทธิ ควรตรวจเงื่อนไขของรายการประกันในหน้าของกรมสรรพากรอีกครั้งก่อนซื้อประกันให้ท่าน และไม่ควรซื้อประกันเพียงเพราะลดภาษี ดูความคุ้มครองและเบี้ยก่อน

ข้อผิดพลาดที่ทำให้สิทธิหาย

1. ไม่ได้เช็กรายได้ของท่านตลอดปี ดอกเบี้ยเงินฝากและค่าเช่ารวมกันเกิน 30,000 บาท ทำให้ใช้ไม่ได้
2. พี่น้องใช้สิทธิพ่อหรือแม่คนเดียวกันซ้ำ
3. ไม่ได้กรอกเลขบัตรประชาชนของท่านในแบบแสดงรายการ
4. ไม่มี ล.ย.03 เมื่อถูกขอตรวจ
5. ใช้สิทธิพ่อแม่ของคู่สมรสที่มีเงินได้และยื่นแยก
6. จ่ายค่าเบี้ยประกันที่เป็นประกันชีวิตแล้วนับเป็นประกันสุขภาพ

ถ้าพบว่าใช้สิทธิผิดไปแล้ว ให้แก้ไขโดยยื่นแบบเพิ่มเติมตามช่องทางของกรมสรรพากร แทนการรอให้ถูกตรวจ และถ้าคุณรอคืนภาษีอยู่ ดูขั้นตอนที่ ขอคืนภาษีทำยังไง

เช็กลิสต์ก่อนกดยื่น

• ปีภาษีลบ พ.ศ. เกิด ได้ 60 ขึ้นไปทั้งพ่อและแม่ที่จะใช้สิทธิ
• รวมรายได้ของแต่ละท่านทั้งปีแล้ว ไม่เกิน 30,000 บาท
• พี่น้องตกลงกันแล้วว่าปีนี้ใครใช้สิทธิแต่ละท่าน
• กรอก ล.ย.03 และเซ็นแล้ว เก็บพร้อมสำเนาบัตรประชาชนของท่าน
• เลขประจำตัวประชาชนของท่านกรอกในแบบแสดงรายการครบ
• ถ้ามีกรมธรรม์ประกันสุขภาพของท่าน เตรียมหนังสือรับรองเบี้ย และแบ่งสัดส่วนกับพี่น้อง
• ตรวจเงื่อนไขล่าสุดในเว็บไซต์กรมสรรพากรหรือโทร 1161

ตัวอย่างสมมติสรุปทั้งหมด คุณมีเงินได้สุทธิก่อนลดหย่อนพ่อแม่ 520,000 บาท ใช้ลดหย่อนพ่อแม่ 60,000 บาท ภาษีลดจาก 30,500 เป็น 23,500 บาท ประหยัด 7,000 บาท และถ้าซื้อประกันสุขภาพให้แม่ เบี้ย 12,000 บาทที่คุณจ่ายคนเดียวหักเพิ่มได้ 12,000 บาท ซึ่งที่ขั้น 10% ประหยัดอีกราว 1,200 บาท ตัวเลขเหล่านี้เป็นตัวอย่างเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่การรับรองสิทธิของคุณ สิทธิจริงขึ้นกับข้อเท็จจริงของครอบครัวและกฎล่าสุดของกรมสรรพากร