เงินออมฉุกเฉิน ควรมีเท่าไหร่ คำนวณจากรายจ่ายจริงของคุณ

เงินออมฉุกเฉินควรมีอย่างน้อย 3-6 เท่าของค่าใช้จ่ายจำเป็นต่อเดือน ถ้าคุณใช้จ่ายจำเป็นเดือนละ 15,000 บาท เป้าหมายคือ 45,000-90,000 บาท ตำแหน่งในช่วงนี้ขึ้นกับความมั่นคงของรายได้และจำนวนคนที่พึ่งพิงคุณ ถ้าเพิ่งเริ่มเก็บ ให้ตั้งเป้าเท่าค่าใช้จ่าย 1 เดือนก่อน แล้วค่อยขยาย

เงินฉุกเฉินมีไว้ทำอะไร

เงินก้อนนี้มีหน้าที่เดียว คือรองรับเหตุที่ไม่ได้วางแผนไว้ โดยที่คุณไม่ต้องกู้ ไม่ต้องขายสินทรัพย์ในจังหวะที่ไม่ดี และไม่ต้องหยุดจ่ายหนี้

เหตุที่นับว่าฉุกเฉินจริง

• ตกงาน หรือรายได้ลดลงกะทันหัน
• เจ็บป่วยหรือบาดเจ็บ ที่มีค่าใช้จ่ายเกินสิทธิประกัน
• รถหรือบ้านเสียหาย ที่ต้องซ่อมเพื่อใช้ชีวิตหรือทำงานต่อ
• คนในครอบครัวเจ็บป่วยหรือเสียชีวิต ต้องเดินทางหรือช่วยค่าใช้จ่าย

สิ่งที่ไม่นับว่าฉุกเฉิน แม้จะรู้สึกเร่งด่วน คือโปรโมชันลดราคา ทริปท่องเที่ยว ของขวัญ หรือการลงทุนที่ "ต้องรีบ" ถ้าเงินฉุกเฉินถูกใช้กับเรื่องเหล่านี้ เมื่อเหตุฉุกเฉินจริงมาถึง คุณจะไม่มีอะไรเหลือ

ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยแนะนำให้แยกเงินออมเป็นหลายบัญชีตามหน้าที่ โดยบัญชีฉุกเฉินเป็นบัญชีแรกที่ต้องมี ก่อนบัญชีเพื่ออนาคต บัญชีความสุข และบัญชีลงทุน

คำนวณตัวเลขของคุณ ทีละขั้น

ตัวเลข 3-6 เดือนจะมีความหมายก็ต่อเมื่อคุณรู้ว่า "หนึ่งเดือน" ของคุณคือเท่าไร ขั้นตอนนี้ใช้เวลาไม่เกินครึ่งชั่วโมง ถ้ามีข้อมูลรายจ่ายอยู่แล้ว

ขั้นที่ 1 รวมค่าใช้จ่ายจำเป็นต่อเดือน คือสิ่งที่ต้องจ่ายแม้ไม่มีรายได้

หมวด	ตัวอย่างสมมติ (บาท/เดือน)
ค่าเช่าหรือค่าผ่อนที่พัก	6,000
อาหารพื้นฐาน	4,500
ค่าน้ำ ไฟ อินเทอร์เน็ต โทรศัพท์	1,500
ค่าเดินทาง	1,500
ค่าผ่อนหนี้ขั้นต่ำ	2,000
เบี้ยประกันเฉลี่ยต่อเดือน	1,000
เงินส่งพ่อแม่หรือค่าเลี้ยงดูบุตร	1,500
รวมค่าใช้จ่ายจำเป็น	18,000

ขั้นที่ 2 ตัดค่าใช้จ่ายตามใจออก เช่น ร้านอาหาร กาแฟ สตรีมมิง ช็อปปิ้ง ส่วนนี้ลดได้ทันทีเมื่อเกิดเหตุ จึงไม่ต้องสำรองไว้

ขั้นที่ 3 คูณด้วยจำนวนเดือนที่เหมาะกับคุณ จากตัวอย่าง 18,000 บาท คูณ 3 เท่ากับ 54,000 บาท คูณ 6 เท่ากับ 108,000 บาท

ถ้ายังไม่รู้ว่าแต่ละเดือนจ่ายอะไรไปบ้าง ให้เริ่มจดรายจ่ายหนึ่งเดือนก่อน วิธีจดที่ทำได้ต่อเนื่องอยู่ที่ จดรายรับรายจ่าย

3 เดือน หรือ 6 เดือน เลือกอย่างไร

ช่วง 3-6 เดือนกว้างพอสมควร คำถามด้านล่างช่วยให้หาตำแหน่งของคุณได้

ลักษณะ	เอนไปทาง 3 เดือน	เอนไปทาง 6 เดือนขึ้นไป
รายได้	เงินเดือนประจำ องค์กรมั่นคง	ฟรีแลนซ์ ค่าคอมมิชชัน ธุรกิจส่วนตัว
คนพึ่งพิง	ไม่มี หรือคู่สมรสมีรายได้	มีลูก พ่อแม่ หรือเป็นผู้หารายได้คนเดียว
สวัสดิการ	มีประกันสังคมและประกันสุขภาพจากที่ทำงาน	ไม่มีประกันสุขภาพ หรือสิทธิจำกัด
ตลาดงาน	หางานใหม่ได้เร็วในสายงาน	สายงานเฉพาะ หางานใหม่ใช้เวลานาน
หนี้	ไม่มีหนี้ หรือหนี้น้อย	ค่าผ่อนสูงเมื่อเทียบกับรายได้

ถ้าคำตอบของคุณส่วนใหญ่อยู่คอลัมน์ขวา เป้า 6 เดือนเป็นขั้นต่ำ ฟรีแลนซ์บางคนตั้งเป้าสูงกว่านั้น เพราะช่วงที่ไม่มีงานเข้าอาจยาวกว่าที่คิด

สิทธิประกันสังคมช่วยลดภาระได้บางส่วน เช่น เงินทดแทนกรณีว่างงาน แต่ไม่ได้แทนรายได้ทั้งหมด ให้ตรวจสิทธิของคุณกับสำนักงานประกันสังคมก่อนนำมาหักออกจากเป้า

เก็บเงินฉุกเฉินไว้ที่ไหน

เงินฉุกเฉินต้องมีสามคุณสมบัติ คือ ปลอดภัย ถอนได้เร็ว และแยกจากเงินใช้จ่ายประจำ SET แนะนำให้เก็บในที่ความเสี่ยงต่ำและถอนง่าย เช่น บัญชีออมทรัพย์หรือกองทุนรวมตลาดเงิน

ทางเลือกที่คนส่วนใหญ่ใช้

• บัญชีออมทรัพย์แยกต่างหาก คนละธนาคารกับบัญชีเงินเดือนได้ยิ่งดี เพราะเห็นยอดน้อยลงและไม่เผลอใช้
• บัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูง ที่ถอนได้ทันที ให้ดอกเบี้ยดีกว่าบัญชีทั่วไป ดูเงื่อนไขที่ บัญชีดอกเบี้ยสูง
• แบ่งบางส่วนไว้ในเงินฝากประจำระยะสั้น สำหรับคนที่มีเงินฉุกเฉินเกิน 6 เดือน ส่วนที่เกินไม่ต้องถอนเร็วนัก

ที่ไม่เหมาะกับเงินฉุกเฉิน ได้แก่ หุ้น กองทุนที่ราคาขึ้นลงมาก ทองคำ หรือสินทรัพย์ดิจิทัล เพราะเหตุฉุกเฉินมักมาในจังหวะที่ราคาตก คุณจะถูกบังคับให้ขายขาดทุน

เรื่องความปลอดภัย สถาบันคุ้มครองเงินฝากระบุว่าเงินฝากได้รับความคุ้มครองสูงสุด 1 ล้านบาทต่อผู้ฝากต่อสถาบันการเงิน โดยรวมเงินทุกบัญชีทุกสาขาของคุณในสถาบันนั้น เงินฉุกเฉินของคนส่วนใหญ่อยู่ในวงเงินนี้ รายละเอียดดูที่ คุ้มครองเงินฝาก 1 ล้านบาท

สร้างเงินฉุกเฉินจากศูนย์ ทำเป็นขั้น

เป้า 54,000-108,000 บาทอาจดูไกล ถ้าเงินเดือน 25,000 บาท วิธีที่ทำให้ไปถึงได้คือแบ่งเป็นขั้น

ขั้น	เป้าหมาย	ตัวอย่างสมมติ (ค่าใช้จ่าย 18,000 บาท/เดือน)	ออมเดือนละ 3,000 บาท ใช้เวลา
1	กันชนเล็ก	10,000 บาท	ประมาณ 4 เดือน
2	1 เดือน	18,000 บาท	ประมาณ 6 เดือน
3	3 เดือน	54,000 บาท	ประมาณ 18 เดือน
4	6 เดือน	108,000 บาท	ประมาณ 36 เดือน

SET แนะนำให้ตั้งระบบหักเงินออมอัตโนมัติทันทีที่รายได้เข้า และออมก่อนแล้วใช้จ่ายตามงบ ถ้ามีรายได้พิเศษ เช่น โบนัส ให้นำส่วนหนึ่งเข้าเงินฉุกเฉินเพื่อร่นเวลา การตั้งเป้าแบบนี้เชื่อมกับการวางแผนเป้าหมายอื่นด้วย ดูภาพรวมได้ที่ วางแผนการเงิน

มีหนี้บัตรเครดิต ควรเก็บเงินฉุกเฉินก่อนหรือปิดหนี้ก่อน

คำถามนี้ไม่มีคำตอบเดียว แต่มีหลักที่ใช้ได้ SET ชี้ว่าหนี้บัตรเครดิตมีดอกเบี้ยอาจสูง 15-20% ต่อปี ซึ่งสูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝากหลายเท่า การเก็บเงินไว้ในบัญชีขณะที่จ่ายดอกเบี้ยสูงจึงเสียเปรียบ

แนวทางที่สมดุลคือ เก็บกันชนเล็กไว้ก่อน เช่น 10,000 บาท หรือเท่าค่าใช้จ่ายหนึ่งเดือน เพื่อไม่ต้องรูดบัตรเพิ่มเมื่อมีเหตุเล็กๆ จากนั้นทุ่มเงินส่วนเกินไปปิดหนี้ดอกเบี้ยสูง เมื่อหนี้หมดแล้ว ค่อยกลับมาเติมเงินฉุกเฉินให้ครบ 3-6 เดือน แนวทางปิดหนี้อย่างเป็นระบบอยู่ที่ วิธีออกจากหนี้

ใช้เงินฉุกเฉินไปแล้ว เติมกลับอย่างไร

การใช้เงินฉุกเฉินเป็นเรื่องปกติ มันมีไว้ใช้ สิ่งที่ต้องทำต่อคือเติมกลับให้เร็ว

1. จดว่าใช้ไปเท่าไร และเหลือเท่าไร
2. หยุดเป้าหมายอื่นที่ไม่จำเป็นชั่วคราว เช่น เงินเที่ยว หรือเงินลงทุนเพิ่ม
3. เพิ่มยอดหักอัตโนมัติเข้าบัญชีฉุกเฉินจนกว่าจะเต็ม
4. ถ้าเหตุฉุกเฉินมีแนวโน้มเกิดซ้ำ เช่น รถเก่าที่ซ่อมบ่อย ให้ตั้งบัญชีแยกสำหรับเรื่องนั้นโดยเฉพาะ

ข้อ 4 ช่วยได้มาก ค่าใช้จ่ายที่รู้ว่าจะมาแน่แต่ไม่รู้ว่าเมื่อไร เช่น ค่าซ่อมรถ ค่าทำฟัน หรือค่าต่อประกันรถ ไม่ควรนับเป็นเหตุฉุกเฉิน ให้เก็บล่วงหน้าเป็นงบแยกรายปี

ฟรีแลนซ์และรายได้ไม่แน่นอน คิดต่างออกไปนิดหนึ่ง

คนที่รายได้แต่ละเดือนขึ้นลงมาก ใช้ค่าใช้จ่ายเป็นฐานเหมือนคนอื่น แต่เพิ่มอีกชั้นหนึ่ง คือบัญชีพักรายได้

วิธีทำคือให้รายได้ทุกบาทเข้าบัญชีพักก่อน แล้วโอนให้ตัวเองเป็น "เงินเดือน" ในจำนวนเท่ากันทุกเดือน เดือนที่รายได้สูง ส่วนเกินจะค้างอยู่ในบัญชีพัก เดือนที่รายได้ต่ำ ก็ดึงจากบัญชีพักมาจ่ายเงินเดือนตัวเองได้ เงินฉุกเฉินจึงถูกแตะเฉพาะเมื่อบัญชีพักหมด ซึ่งหมายถึงงานหายไปนานจริง

อย่าลืมกันเงินภาษีไว้แยกด้วย ฟรีแลนซ์หลายคนนับเงินภาษีที่ต้องจ่ายตอนต้นปีเป็นเงินฉุกเฉิน แล้วพบว่าเงินหายไปก้อนใหญ่ตอนยื่นแบบ เงินส่วนนี้มีกำหนดจ่ายแน่นอน จึงไม่ควรปนกับเงินฉุกเฉิน

ครอบครัวควรมีเงินฉุกเฉินก้อนเดียว หรือแยกคนละก้อน

คู่ที่ใช้ชีวิตร่วมกันมักถามว่าควรรวมเงินฉุกเฉินไว้ที่เดียวหรือไม่ ทั้งสองแบบใช้ได้ ขึ้นกับว่าค่าใช้จ่ายของบ้านแบ่งกันอย่างไร

• ถ้ารวมกระเป๋าเงิน ใช้ก้อนเดียวที่คำนวณจากค่าใช้จ่ายจำเป็นของทั้งบ้าน และให้ทั้งสองคนรู้ว่าเก็บไว้ที่ไหน
• ถ้าแยกกระเป๋า แต่ละคนเก็บตามส่วนที่ตัวเองรับผิดชอบ และคุยกันว่าถ้าคนหนึ่งตกงาน อีกคนจะช่วยได้แค่ไหน

สิ่งที่สำคัญกว่ารูปแบบคือการคุยกันล่วงหน้า ว่าอะไรนับเป็นเหตุฉุกเฉิน และใครถอนได้ เพื่อไม่ให้เงินก้อนนี้กลายเป็นเรื่องทะเลาะในวันที่ต้องใช้จริง

ทบทวนตัวเลขปีละครั้ง

ค่าใช้จ่ายของคุณเปลี่ยนไปตามชีวิต ย้ายบ้าน มีลูก รับดูแลพ่อแม่ หรือเริ่มผ่อนรถ ทุกครั้งที่ค่าใช้จ่ายจำเป็นเพิ่มขึ้น เป้าเงินฉุกเฉินก็ต้องเพิ่มตาม ตั้งเวลาทบทวนปีละครั้ง เช่น ทุกต้นปีหรือเดือนเกิด คำนวณค่าใช้จ่ายจำเป็นใหม่ แล้วปรับเป้า

เงินเฟ้อก็มีผลเช่นกัน ค่าใช้จ่ายเดือนละ 18,000 บาทในวันนี้ อีกห้าปีอาจกลายเป็นมากกว่านั้นสำหรับสิ่งของเดิม การทบทวนรายปีจึงช่วยให้เป้าไม่ล้าหลังค่าครองชีพ

ตัวอย่างสมมติ คำนวณเป้าของพนักงานบริษัทที่มีลูกหนึ่งคน

พนักงานบริษัทคนหนึ่ง เงินเดือน 35,000 บาท คู่สมรสมีรายได้ใกล้เคียงกัน มีลูกหนึ่งคน ค่าใช้จ่ายจำเป็นในส่วนที่เขารับผิดชอบเดือนละ 20,000 บาท มีประกันสังคมและประกันสุขภาพกลุ่มจากบริษัท

ผลการประเมินตามตาราง ลักษณะงานมั่นคงและมีสวัสดิการ เอนไปทาง 3 เดือน แต่มีลูกต้องดูแล จึงเลือกเป้า 4 เดือน

รายการ	ตัวเลข
ค่าใช้จ่ายจำเป็นต่อเดือน	20,000 บาท
จำนวนเดือนที่เลือก	4 เดือน
เป้าเงินฉุกเฉิน	80,000 บาท
เงินที่มีอยู่	30,000 บาท
ส่วนที่ยังขาด	50,000 บาท
ออมอัตโนมัติเดือนละ	4,000 บาท
เติมจากโบนัสปลายปี	10,000 บาท
เวลาที่ใช้จนครบ	ประมาณ 10 เดือน

ผลลัพธ์คือภายในไม่ถึงหนึ่งปี ครอบครัวนี้จะมีเงินฉุกเฉิน 80,000 บาทในบัญชีแยกที่ไม่มีบัตรผูก พอให้ผ่านช่วงไม่มีรายได้ของเขาได้ราว 4 เดือน โดยไม่ต้องแตะเงินออมเพื่อการศึกษาของลูก