บัญชีเงินฝากดอกเบี้ยสูง เงื่อนไขที่ซ่อนอยู่ และอัตราจริง

บัญชีที่โฆษณาว่าดอกเบี้ยสูงแทบทุกแบบสูงเฉพาะเมื่อคุณทำตามเงื่อนไข ฝากเท่ากันทุกเดือน ไม่ถอนเลย ถือจนเดือนสุดท้าย หรือฝากไม่เกินวงเงินที่ธนาคารกำหนด ถ้าทำตามไม่ได้ อัตราที่ได้จะลดเหลือใกล้ออมทรัพย์ทั่วไป ก่อนเปิดบัญชีให้แยกให้ออกว่าตัวเลขเด่นบนโฆษณามาจากโครงสร้างแบบไหน แล้วคำนวณอัตราจริงของเงินที่คุณจะฝากจริง

ดอกเบี้ยสูงมาจากกลไกอะไรได้บ้าง

ธปท. จัดบัญชีเงินฝากเป็นออมทรัพย์ ประจำ และกระแสรายวัน แล้วมีบัญชีพิเศษที่เป็นรูปแบบของสองประเภทแรก ตารางด้านล่างสรุปกลไกที่ทำให้อัตราหน้าป้ายสูง และจุดที่ต้องเช็ก

แบบบัญชี	อัตราสูงมาจากอะไร	เงื่อนไขที่ต้องเช็ก
ออมทรัพย์ทั่วไป	ธนาคารไม่ได้เพิ่ม ดอกเบี้ยคิดรายวัน	ฝากถอนได้ตลอด อัตราต่ำที่สุดในกลุ่ม
ออมทรัพย์พรีเมียมหรือพิเศษ	อัตราสูงกว่าปกติสำหรับยอดเงินระดับหนึ่ง	จำกัดครั้งถอนฟรีต่อเดือน เกินแล้วคิดค่าธรรมเนียมต่อครั้ง
ขั้นบันได (step-up)	อัตราเพิ่มเป็นช่วงตามเวลาที่ฝาก	อัตราสูงสุดมาตอนท้าย ถอนก่อนไม่ได้อัตราที่โฆษณา
ฝากประจำรายเดือนปลอดภาษี	อัตราสูงกว่าฝากประจำปกติ และไม่ถูกหักภาษี	ฝากเท่ากันทุกเดือน 24 หรือ 36 เดือน
ฝากประจำปกติ	ล็อกเงินตามระยะเวลา	ถอนก่อนอาจได้ดอกเบี้ยตามอัตราออมทรัพย์

บัญชีออมทรัพย์พิเศษบางแบบจำกัดจำนวนครั้งที่ถอนฟรีต่อเดือน ครั้งที่เกินคิดค่าธรรมเนียมต่อรายการ ซึ่งแต่ละธนาคารกำหนดไม่เท่ากัน สมมติบัญชีให้ดอกเบี้ยสูงกว่าบัญชีปกติ 0.5 จุด ฝาก 100,000 บาท ส่วนต่างคือ 500 บาทต่อปี ถ้าค่าธรรมเนียมถอนเกินสิทธิครั้งละ 10 บาท แล้วคุณถอนเกินเดือนละ 5 ครั้ง ค่าธรรมเนียมทั้งปีคือ 600 บาท มากกว่าส่วนต่างที่ได้ นี่เป็นตัวอย่างสมมติ แต่แสดงว่าบัญชีที่ใช้จ่ายบ่อยไม่เหมาะกับบัญชีที่จำกัดครั้งถอน ถ้าคุณตั้งโอนอัตโนมัติจ่ายบิลหลายรายการ ให้นับจำนวนรายการต่อเดือนก่อนเปิด

บัญชีเงินสำรองฉุกเฉินที่ไม่ค่อยแตะ กับบัญชีที่ใช้จ่ายรายเดือน ควรเลือกคนละแบบ

บัญชีขั้นบันได อัตราสูงสุดไม่ใช่อัตราที่ได้

ธปท. อธิบายว่าบัญชีขั้นบันไดจ่ายดอกเบี้ยเพิ่มขึ้นเป็นช่วง และมักคิดดอกเบี้ยแบบไม่ทบต้น ดอกเบี้ยของแต่ละช่วงไม่ถูกนำไปรวมเป็นเงินต้นต่อ ธนาคารมักโอนดอกเบี้ยไปบัญชีออมทรัพย์ของผู้ฝากแทน อัตราที่โฆษณาจึงมักเป็นอัตราของช่วงสุดท้าย ไม่ใช่อัตราเฉลี่ยทั้งโปรแกรม

สูตรที่ ธปท. ให้ไว้คือ อัตราผลตอบแทนที่แท้จริงต่อปี = (ดอกเบี้ยรวม × 365) ÷ (เงินต้น × จำนวนวันที่ฝาก) × 100

ตัวอย่างของ ธปท. เงินต้น 10,000 บาท ฝาก 11 เดือน (334 วัน)

ช่วงเดือน	อัตราต่อปี
1 ถึง 4	1%
5 ถึง 6	2%
7 ถึง 9	3%
10 ถึง 11	4%

ดอกเบี้ยรวมของโปรแกรมนี้คือ 24.66 + 49.86 + 75.62 + 66.85 = 216.99 บาท แทนค่าในสูตร (216.99 × 365) ÷ (10,000 × 334) × 100 ได้ประมาณ 2.37% ต่อปี ทั้งที่ช่วงสุดท้ายโฆษณา 4% ช่องว่างระหว่าง 4% กับ 2.37% คือเหตุผลที่ต้องคำนวณเอง ถ้าคุณถอนที่เดือนที่ 6 อัตราที่ได้จะเหลือต่ำกว่านี้อีก เมื่อเปิดบัญชีให้ขอให้เจ้าหน้าที่ระบุอัตราผลตอบแทนที่แท้จริงตามระยะเวลาที่คุณตั้งใจฝาก แล้วเทียบกับอัตราฝากประจำระยะเดียวกันของธนาคารนั้นเอง

ฝากรายเดือนปลอดภาษี 24 เดือน ได้เพิ่มจริงเท่าไร

บัญชีกลุ่มนี้คือเงินฝากประจำที่ฝากเท่ากันทุกเดือน ธนาคารกรุงศรีอยุธยาระบุในหน้าผลิตภัณฑ์ว่ารุ่น 24 เดือนให้ 1.70% ต่อปี ซึ่งเท่ากับอัตราฝากประจำ 24 เดือนปกติบวก 0.80 จุด ฝากเดือนละ 500 บาทขึ้นไป ขาดได้ไม่เกิน 2 งวด ถือได้คนละหนึ่งบัญชี และดอกเบี้ยไม่ถูกหักภาษี โดยแต่ละงวดได้อัตราของวันที่ฝากงวดนั้น เงื่อนไขของแต่ละธนาคารต่างกัน ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลจากหน้าผลิตภัณฑ์ตอนที่เขียน

ตัวอย่างคำนวณ ฝากเดือนละ 10,000 บาท 24 เดือน รวมเงินต้น 240,000 บาท ที่ 1.70% ตลอด งวดแรกอยู่ 24 เดือน งวดสุดท้ายอยู่ 1 เดือน รวมเป็น 24 + 23 + ... + 1 = 300 เดือนต่อเงินหนึ่งหมื่น

• ดอกเบี้ยรวม = 10,000 × 1.70% × 300 ÷ 12 = 4,250 บาท ไม่หักภาษี
• ถ้าเป็นฝากประจำปกติที่ 0.90% = 2,250 บาท หักภาษี 15% เหลือประมาณ 1,913 บาท
• ได้เพิ่มจากบัญชีปลอดภาษีประมาณ 2,337 บาทตลอด 2 ปี

เงินต้นที่ทยอยฝากหมายความว่าเงินแต่ละก้อนอยู่ไม่นาน ผลตอบแทนเทียบกับเงินทั้งหมด 240,000 บาทจึงต่ำกว่าเลข 1.70% ที่เห็นดูเหมือนเยอะ ถ้ามีเงินก้อนอยู่แล้ว ฝากประจำก้อนเดียวได้ดอกเบี้ยจากเงินเต็มจำนวนตั้งแต่วันแรก บัญชีรายเดือนเหมาะกับคนที่ยังไม่มีเงินก้อน แต่มีเงินเหลือสม่ำเสมอ และอยากให้ระบบบังคับออมแทนตัวเอง

ก่อนสมัครต้องเตรียมเงินให้ฝากได้ครบ ถ้ารายได้ไม่แน่นอน การตั้งยอดฝากให้ต่ำลงกว่าที่ทำได้จริงปลอดภัยกว่าตั้งสูงแล้วขาดงวดเกิน

เพดาน 20,000 บาท ใช้ยังไง ใช้กับใคร

ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรฉบับที่ 55 ยกเว้นภาษีเงินได้สำหรับดอกเบี้ยเงินฝากออมทรัพย์ที่ต้องจ่ายคืนเมื่อทวงถาม รวมกันไม่เกิน 20,000 บาทต่อปีภาษี เงื่อนไขหลักคือ

• เป็นบัญชีออมทรัพย์ในชื่อผู้รับดอกเบี้ย
• ไม่ถอนด้วยเช็ค และไม่โอนเงินไปบัญชีกระแสรายวันหรือบัญชีเงินฝากอื่นโดยตรงหรือโดยอ้อม
• ดอกเบี้ยจากบัญชีออมทรัพย์รวมกันไม่เกิน 20,000 บาทตลอดปี
• ถ้าดอกเบี้ยรวมจากทุกธนาคารเกิน 20,000 บาท ต้องแจ้งธนาคารเพื่อให้หักภาษี และธนาคารเดียวที่จ่ายเกิน 20,000 บาทหักเอง
• บัญชีร่วมของสามีภริยา ดอกเบี้ยถือเป็นของสามี

ลองคิดว่าเงินต้นเท่าไรจึงชนเพดาน 20,000 บาท

อัตราออมทรัพย์สมมติ	เงินต้นที่ได้ดอกเบี้ยครบ 20,000 บาทต่อปี
0.50%	4,000,000 บาท
1.00%	2,000,000 บาท
1.50%	ประมาณ 1,333,000 บาท
2.00%	1,000,000 บาท

คนส่วนใหญ่ที่มีเงินในออมทรัพย์ไม่ถึงล้านจึงไม่ชนเพดานนี้ ถ้าชน เงินส่วนที่ย้ายไปเงินฝากประจำจะถูกหัก 15% ตั้งแต่บาทแรก เพราะสิทธิยกเว้นไม่ครอบคลุมเงินฝากประจำ ดอกเบี้ยออมทรัพย์ทั้งปีของคุณอาจพลาดสิทธิได้ถ้าตั้งโอนอัตโนมัติจากออมทรัพย์เข้าบัญชีกระแสรายวัน เรื่องภาษีหัก ณ ที่จ่ายภาพรวมอ่านได้ในภาษีหัก ณ ที่จ่าย

ผลตอบแทนสูงที่ไม่ได้เป็นเงินฝาก

ผลิตภัณฑ์บางอย่างหน้าตาเหมือนบัญชีออมเงิน ให้ผลตอบแทนสูงกว่า แต่ไม่ใช่เงินฝาก สคฝ. ระบุว่าผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้รับความคุ้มครองรวมถึงเงินฝากสกุลต่างประเทศ พันธบัตร หน่วยลงทุนในกองทุนรวม ตั๋วแลกเงิน เงินอิเล็กทรอนิกส์ ประกันแบบออมทรัพย์ และสลากออมทรัพย์เช่นสลากออมสิน เงินฝากออมทรัพย์ ประจำ กระแสรายวัน บัตรเงินฝากและใบรับเงินฝากอยู่ในรายการที่คุ้มครอง ในวงเงิน 1 ล้านบาทต่อผู้ฝากต่อสถาบัน

หมายความว่าถ้าคุณเห็นข้อเสนออัตราสูงมากแต่ไม่เห็นคำว่า "เงินฝาก" และชื่อสถาบันการเงินที่ สคฝ. ระบุ ให้ถามตรงๆ ว่าผลิตภัณฑ์นี้คุ้มครองโดย สคฝ. หรือไม่ ถ้าไม่ใช่ ความเสี่ยงอยู่ที่ผู้ออกผลิตภัณฑ์ ไม่ใช่ระบบคุ้มครองเงินฝาก อ่านความเสี่ยงต่อไปได้ในความเสี่ยงในการลงทุน และเปรียบเทียบกับพันธบัตรรัฐบาล ที่เป็นตราสารหนี้ของรัฐ

ขั้นตอนเทียบบัญชีสามแบบก่อนเปิดจริง

เจ้าหน้าที่ธนาคารที่คุ้นกับลูกค้าแบบคุณมักแนะนำให้ทำตามลำดับนี้

1. เขียนจำนวนเงินและวันที่คุณคิดว่าจะใช้ ถ้าไม่รู้วัน ให้ถือว่าเงินก้อนนั้นต้องถอนได้
2. เปิดประกาศอัตราของธนาคาร ดูแถวที่ตรงกับยอดและระยะเวลาของคุณเท่านั้น
3. หาคำว่า "ต่อปี" และ "ไม่ทบต้น" และดูว่าอัตราที่เห็นเป็นอัตราช่วงสุดท้ายหรืออัตราเฉลี่ย
4. ถามค่าธรรมเนียมถอน โอน และปิดบัญชีก่อนครบกำหนด
5. คิดดอกเบี้ยหลังภาษีเองด้วยเครื่องคิดเลข ถ้าบัญชีไม่ได้ยกเว้นภาษี ให้คูณ 0.85
6. เก็บเอกสารเงื่อนไขหน้าที่เซ็นไว้ เผื่อต้องเทียบตอนครบกำหนด

ตัวอย่างสมมติ คุณมีเงิน 300,000 บาท แบ่งเป็นสำรองฉุกเฉิน 150,000 บาทในออมทรัพย์ที่ถอนได้ไม่จำกัด อีก 100,000 บาทฝากประจำ 12 เดือนสำหรับค่าเทอมที่จ่ายปีหน้า และ 50,000 บาทเป็นเงินที่ยังไม่รู้จะใช้เมื่อไร เก็บในออมทรัพย์เหมือนก้อนแรก การแบ่งแบบนี้ไม่ได้อัตราสูงที่สุด แต่ไม่ต้องถอนเงินฝากประจำก่อนครบ ซึ่งมักเสียมากกว่าส่วนต่างของอัตราที่ไปไล่หา

เลือกแบบไหนตามวัตถุประสงค์ของเงิน

ใช้ตารางนี้จับคู่เงินของคุณกับบัญชี แล้วเปิดประกาศของธนาคารมาเทียบเฉพาะแบบที่ตรงกับคุณ

เงินก้อนนี้คืออะไร	จะใช้เมื่อไร	แบบที่เข้ากัน	ข้อควรระวัง
เงินสำรองฉุกเฉิน	ไม่รู้ ต้องถอนได้ทันที	ออมทรัพย์ที่ไม่จำกัดครั้งถอน	อย่าดูแค่อัตรา เช็กค่าธรรมเนียมถอน
ค่าใช้จ่ายรู้วัน เช่น ค่าเทอมใน 6 เดือน	วันที่แน่นอน	ฝากประจำที่ครบก่อนวันจ่าย	วันครบต้องมาก่อนวันจ่าย
เป้าหมาย 2 ถึง 3 ปี เก็บรายเดือน	ปลายสัญญา	ฝากรายเดือนปลอดภาษี	ขาดงวดเกิน 2 ครั้งเสียสิทธิ
เงินก้อนที่ไม่แตะอีกปีขึ้นไป	ไม่แน่นอน แต่นานกว่า 12 เดือน	ฝากประจำ 12 เดือนขึ้นไป หรือแตกเป็นหลายก้อน	ถอนก่อนได้อัตราต่ำ
ยอดเกิน 1 ล้านบาทต่อสถาบัน	ไม่เกี่ยว	กระจายไปหลายสถาบัน	ส่วนเกินไม่ได้คุ้มครอง

ดอกเบี้ยเงินฝากหลังหักภาษีเป็นเรื่องของการรักษาเงินให้ไม่หายไปตามเงินเฟ้อมากกว่าการสร้างความมั่งคั่ง ถ้าเป้าหมายคือให้เงินงอกเงยกว่าเงินเฟ้อในระยะยาว อ่านต่อที่เงินเฟ้อกับเงินออม และการเริ่มลงทุนด้วยเงินน้อย ก่อนตัดสินใจย้ายเงินออกจากเงินฝาก

ข้อมูลอัตราและเงื่อนไขของธนาคารเปลี่ยนตามช่วงเวลา สอบถามเงื่อนไขจากเจ้าหน้าที่ธนาคารโดยตรง เรื่องภาษีดอกเบี้ยตรวจกับกรมสรรพากร โทร 1161 และเรื่องความคุ้มครองเงินฝากสอบถาม สคฝ. ที่ 1158