วางแผนการเงิน คืออะไร เริ่มทีละขั้นจากเงินเดือนที่มี

วางแผนการเงิน คือการตอบสามคำถามให้ชัด ตอนนี้การเงินของคุณอยู่ตรงไหน คุณอยากได้อะไรและเมื่อไร และทุกเดือนต้องทำอะไรเพื่อไปถึงตรงนั้น แผนที่ดีไม่ต้องซับซ้อน คนเงินเดือนหลักหมื่นเริ่มได้ด้วยกระดาษหนึ่งแผ่น สำรวจรายรับรายจ่าย ตั้งเป้าที่วัดผลได้ จัดลำดับความสำคัญ แล้วทบทวนทุกปี

แผนการเงินต่างจากการออมเงินอย่างไร

หลายคนคิดว่าวางแผนการเงินคือการออมให้ได้มากที่สุด แต่การออมเป็นแค่เครื่องมือหนึ่งในแผน แผนการเงินตอบคำถามที่กว้างกว่า เช่น

• ออมเพื่ออะไร และต้องได้เท่าไรเมื่อไร
• ถ้าป่วยหนักหรือตกงาน ครอบครัวจะอยู่ได้กี่เดือน
• หนี้ที่มีอยู่ ควรปิดก้อนไหนก่อน
• ภาษีที่จ่ายอยู่ ใช้สิทธิลดหย่อนครบหรือยัง
• อายุ 60 จะมีเงินพอใช้ไปอีกกี่ปี

คนที่ออมเก่งแต่ไม่มีแผน มักมีเงินก้อนอยู่ในบัญชีเดียว ไม่รู้ว่าก้อนไหนเป็นเงินฉุกเฉิน ก้อนไหนเป็นเงินดาวน์บ้าน พอมีเหตุต้องใช้ ก็ดึงจากก้อนรวมจนเป้าหมายอื่นเลื่อนออกไป

ขั้นที่ 1 สำรวจว่าตอนนี้อยู่ตรงไหน

ก่อนจะไปไหน ต้องรู้ว่ายืนอยู่ที่ไหน การสำรวจมีสองส่วน

ส่วนแรกคือกระแสเงินสด รายรับเข้ามาเท่าไร รายจ่ายออกไปเท่าไรต่อเดือน เหลือหรือขาดเท่าไร ถ้ายังไม่เคยจด ให้จดหนึ่งเดือนเต็มก่อน แล้วค่อยวางแผน วิธีจดที่ทำได้จริงอยู่ที่ จดรายรับรายจ่าย

ส่วนที่สองคือทรัพย์สินและหนี้สิน ณ วันนี้

ทรัพย์สิน	ตัวอย่างสมมติ (บาท)	หนี้สิน	ตัวอย่างสมมติ (บาท)
เงินฝากออมทรัพย์	40,000	หนี้บัตรเครดิต	25,000
เงินฝากประจำ	50,000	สินเชื่อรถคงค้าง	280,000
กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ	120,000	หนี้ กยศ. คงค้าง	60,000
มูลค่ารถโดยประมาณ	300,000
รวม	510,000	รวม	365,000

ทรัพย์สินลบหนี้สินเท่ากับความมั่งคั่งสุทธิ จากตัวอย่างคือ 145,000 บาท ตัวเลขนี้จะเป็นจุดอ้างอิงเมื่อทบทวนแผนปีหน้า ถ้ามันเพิ่มขึ้น แปลว่าคุณเดินถูกทาง

ขั้นที่ 2 ตั้งเป้าหมายแบบ SMART

ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET) แนะนำให้ตั้งเป้าหมายการเงินตามหลัก SMART ซึ่งมีห้าองค์ประกอบ

ตัวอักษร	ความหมาย	เป้าแบบคลุมเครือ	เป้าแบบ SMART
S	เฉพาะเจาะจง	อยากไปเที่ยว	ไปญี่ปุ่นห้าวัน
M	วัดผลได้	เก็บเงินเยอะๆ	50,000 บาท รวมตั๋ว ที่พัก อาหาร เดินทาง
A	เป็นไปได้	เก็บเดือนละ 25,000 จากรายได้ 30,000	เก็บเดือนละ 5,000 จากรายได้ 30,000
R	จับต้องได้	จะพยายามเก็บ	หักอัตโนมัติวันที่ 25 ทุกเดือน
T	มีกำหนดเวลา	สักวันหนึ่ง	ภายในเดือนตุลาคมปีหน้า

SET ยกตัวอย่างความผิดพลาดที่พบบ่อย เช่น รายได้ 30,000 บาทแต่ตั้งเป้าเก็บเดือนละ 25,000 บาทเพื่อเรียนต่อ ซึ่งทำได้ยาก ทางแก้คือหารายได้เพิ่ม ให้เงินงอกเงย หรือยืดระยะเวลาออกไป เป้าที่สูงเกินจริงทำให้ท้อและเลิกทำแผน

ขั้นที่ 3 แบ่งเป้าหมายตามระยะเวลา

เมื่อได้เป้าหมายหลายข้อ ให้จัดกลุ่มตามระยะเวลา ตามแนวทางของ SET

• ระยะสั้น ไม่เกิน 1 ปี เช่น เงินสำรองฉุกเฉิน ค่าท่องเที่ยว
• ระยะกลาง 1-5 ปี เช่น เงินดาวน์บ้าน ซื้อรถ ค่าเทอมลูก
• ระยะยาว 5 ปีขึ้นไป เช่น เงินเกษียณ การวางแผนมรดก

ระยะเวลาบอกว่าควรเก็บเงินแต่ละก้อนไว้ที่ไหน เงินระยะสั้นต้องอยู่ในที่ถอนได้และมูลค่าไม่ผันผวน เช่น บัญชีเงินฝาก ส่วนเงินระยะยาวมีเวลารับความผันผวนได้มากกว่า SET ยังเตือนว่าเป้าหมายเปลี่ยนระยะได้ เช่น ค่าเทอมลูกจะกลายเป็นเป้าระยะสั้นเมื่อใกล้ถึงวันเข้าเรียน ต้องย้ายเงินไปที่ปลอดภัยขึ้นตามเวลา

ขั้นที่ 4 จัดลำดับความสำคัญ

เงินมีจำกัด เป้าหมายมีหลายข้อ ลำดับที่ใช้ได้กับคนส่วนใหญ่คือ

1. เงินสำรองฉุกเฉิน SET แนะนำอย่างน้อย 3-6 เท่าของค่าใช้จ่ายต่อเดือน ถ้าเพิ่งเริ่ม ตั้งเป้าหนึ่งเดือนก่อน รายละเอียดที่ เงินออมฉุกเฉิน
2. หนี้ดอกเบี้ยสูง SET ชี้ว่าหนี้บัตรเครดิตอาจมีดอกเบี้ย 15-20% ต่อปี ควรปิดก่อน ส่วนหนี้ดอกเบี้ยต่ำ เช่น สินเชื่อบ้าน ไม่จำเป็นต้องเร่งปิด
3. ประกันที่จำเป็น SET แนะนำให้ทำประกันสุขภาพตอนอายุน้อยและสุขภาพดี เพราะเบี้ยถูกกว่า และรอจนป่วยอาจสมัครไม่ได้
4. เป้าหมายระยะกลาง เช่น เงินดาวน์บ้าน
5. เงินเกษียณ

ข้อ 5 อยู่ท้ายในลำดับ แต่ควรเริ่มเร็ว เพราะเวลาคือตัวแปรที่ทำให้เงินเกษียณโต ทางที่ดีคือเริ่มเก็บจำนวนน้อยตั้งแต่ต้น เช่น สะสมในกองทุนสำรองเลี้ยงชีพของบริษัท แม้ข้อ 1-4 ยังไม่ครบ ดูวิธีคิดเงินเกษียณที่ วางแผนเกษียณ

ขั้นที่ 5 แปลงแผนเป็นยอดเงินรายเดือน

เป้าหมายที่ดีต้องแปลงเป็นตัวเลขที่ทำได้ทุกเดือน วิธีคิดง่ายๆ คือเอาเงินที่ต้องการหารด้วยจำนวนเดือนที่เหลือ

เป้าหมาย	ยอดที่ต้องการ	ระยะเวลา	ต้องเก็บต่อเดือน
เงินสำรองฉุกเฉิน	60,000 บาท	12 เดือน	5,000 บาท
เที่ยวต่างประเทศ	30,000 บาท	10 เดือน	3,000 บาท
เงินดาวน์คอนโด	240,000 บาท	48 เดือน	5,000 บาท
รวม			13,000 บาท

ถ้ารายได้สุทธิ 30,000 บาท ยอด 13,000 บาทคิดเป็นเกือบครึ่ง สูงเกินจริงสำหรับคนส่วนใหญ่ นี่คือจุดที่ต้องเลือก ยืดเวลาเป้าบางข้อ ลดยอด หรือเลื่อนลำดับ ตัวอย่างเช่น เลื่อนทริปไปหลังเงินฉุกเฉินเต็ม แล้วยอดรายเดือนจะเหลือ 10,000 บาท

กรอบที่ช่วยตั้งยอดออมเริ่มต้นคือแบ่งรายได้ตามสูตร 50/30/20 ซึ่ง SET แนะนำ ดูวิธีปรับให้เข้ากับรายได้ของคุณที่ ออมเงินแบบ 50 30 20

ขั้นสุดท้ายของข้อนี้คือทำให้มันเกิดเอง ตั้งโอนอัตโนมัติไปบัญชีของแต่ละเป้าหมายในวันที่เงินเดือนเข้า SET แนะนำให้แยกบัญชีเงินออมออกจากบัญชีใช้จ่ายทั่วไป เพื่อไม่ให้เงินแต่ละก้อนปนกัน

ขั้นที่ 6 ติดตามและทบทวน

SET แนะนำให้ติดตามความคืบหน้าด้วยแอปจดรายรับรายจ่าย และทบทวนเป้าหมายอย่างน้อยปีละครั้ง การทบทวนประจำปีควรทำสี่อย่าง

• คำนวณความมั่งคั่งสุทธิใหม่ เทียบกับปีก่อน
• ดูว่าเป้าหมายแต่ละข้อไปถึงกี่เปอร์เซ็นต์ ช้าหรือเร็วกว่าแผน
• ปรับยอดออมตามรายได้ที่เปลี่ยน เช่น ขึ้นเงินเดือนแล้วเพิ่มยอดออมทันที
• ตรวจประกันและสิทธิลดหย่อนภาษีว่ายังเหมาะกับชีวิตตอนนี้

นอกจากทบทวนรายปี ให้ทบทวนทันทีเมื่อชีวิตเปลี่ยน เช่น เปลี่ยนงาน แต่งงาน มีลูก รับพ่อแม่มาดูแล หรือได้เงินก้อนใหญ่

วางแผนเงินก้อนพิเศษ เช่น โบนัส

แผนรายเดือนดูแลเงินเดือน แต่หลายคนเสียวินัยตอนได้เงินก้อน เช่น โบนัสปลายปี เงินขึ้นเงินเดือนย้อนหลัง หรือเงินคืนภาษี ถ้าไม่มีกติกาไว้ก่อน เงินก้อนนี้มักหมดไปกับของที่อยากได้ภายในไม่กี่สัปดาห์

SET เสนอให้แบ่งโบนัสตามสัดส่วน 50/30/20 เช่นกัน แต่ใช้ความหมายต่างจากเงินเดือน

สัดส่วน	ใช้ทำอะไร	ตัวอย่างสมมติ โบนัส 40,000 บาท
50%	ปิดหนี้หรือเติมเป้าหมายระยะยาว	20,000 บาท
30%	ค่าใช้จ่ายจำเป็นที่รอมานาน เช่น ซ่อมรถ ซื้อของใช้ในบ้าน	12,000 บาท
20%	ให้รางวัลตัวเอง	8,000 บาท

ข้อดีของกติกานี้คือคุณยังได้ใช้เงินก้อนอย่างมีความสุข แต่เงินครึ่งหนึ่งไปทำงานให้แผน ถ้ายังมีหนี้บัตรเครดิต ให้ส่วน 50% ไปที่หนี้ก่อน เพราะดอกเบี้ยที่ประหยัดได้คือผลตอบแทนที่แน่นอน

อีกเรื่องที่ SET แนะนำสำหรับคนวัยทำงานคือการมีรายได้มากกว่าหนึ่งทาง เช่น งานเสริมที่ใช้ทักษะเดิม รายได้ที่สองช่วยให้แผนทนต่อเหตุไม่คาดฝันได้ดีขึ้น และถ้านำรายได้ส่วนนี้ไปเติมเป้าหมายทั้งหมด เป้าหมายระยะกลางจะมาถึงเร็วกว่ากำหนดหลายเดือน

ภาษีเป็นส่วนหนึ่งของแผน

คนเงินเดือนหลายคนมองข้ามภาษี ทั้งที่การใช้สิทธิลดหย่อนให้ครบช่วยคืนเงินให้คุณได้ทุกปี เงินคืนภาษีนั้นนำไปเติมเป้าหมายได้โดยตรง

สิทธิลดหย่อนบางรายการเชื่อมกับเป้าหมายในแผนอยู่แล้ว เช่น เงินสะสมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ เบี้ยประกันชีวิตและประกันสุขภาพ หลักเกณฑ์และเพดานของแต่ละรายการเปลี่ยนได้ทุกปีภาษี ตรวจกับประกาศของกรมสรรพากรก่อนยื่นแบบทุกปี ถ้าไม่แน่ใจสิทธิของตัวเอง โทรสอบถามศูนย์สารนิเทศสรรพากร 1161 ได้ ส่วนเรื่องหนี้ที่ผ่อนไม่ไหว ปรึกษาศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงิน (ศคง.) ธนาคารแห่งประเทศไทย ที่ 1213 ดูภาพรวมได้ที่ รายการลดหย่อนภาษี

ข้อผิดพลาดที่ทำให้แผนล้ม

SET สรุปความผิดพลาดในการตั้งเป้าหมายไว้หลายข้อ ซึ่งตรงกับสิ่งที่เห็นบ่อย

• เป้ากว้างเกินไป ไม่รู้ว่าต้องเก็บเท่าไร วัดความคืบหน้าไม่ได้
• ไม่ติดตามผล ตั้งเป้าแล้วลืม
• ไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง ยอดออมสูงเกินรายได้
• ไม่มีกำหนดเวลา ทำให้เลื่อนไปเรื่อยๆ

เพิ่มอีกข้อที่พบบ่อยในคนไทย คือการใช้เงินฉุกเฉินหรือเงินเป้าหมายไปกับข้อเสนอผลตอบแทนสูงที่ฟังดูดีเกินจริง แผนที่ทำมาหลายปีหายได้ในครั้งเดียว ถ้ามีคนชวนลงทุนที่การันตีผลตอบแทนสูง ให้ตรวจสอบก่อนเสมอ ศึกษาสัญญาณเตือนได้ที่ แชร์ลูกโซ่คืออะไร

ตัวอย่างสมมติ แผนการเงินหนึ่งปีของพนักงานอายุ 28

พนักงานบริษัทอายุ 28 ปี รายได้สุทธิ 30,000 บาท ค่าใช้จ่ายจำเป็นเดือนละ 15,000 บาท มีเงินฝาก 20,000 บาท หนี้บัตรเครดิต 30,000 บาท ไม่มีประกันสุขภาพนอกจากประกันสังคม

เดือน	สิ่งที่ทำ	ยอดต่อเดือน
1-6	จ่ายหนี้บัตรเครดิตเกินขั้นต่ำ เงินฝาก 20,000 บาทเก็บไว้เป็นเงินฉุกเฉินตั้งต้น	5,000 บาทไปหนี้
7-12	หนี้หมด ย้ายยอดไปเติมเงินฉุกเฉินจนถึง 45,000 บาท	4,500 บาทไปเงินฉุกเฉิน
ตลอดปี	เบี้ยประกันสุขภาพแบบพื้นฐาน	1,000 บาท
ตลอดปี	สะสมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพผ่านบริษัท	หักจากเงินเดือน

ผลลัพธ์เมื่อครบ 12 เดือน หนี้บัตรเครดิต 30,000 บาทหมดภายในประมาณ 6 เดือนก่อนนับดอกเบี้ย เงินฉุกเฉินเพิ่มจาก 20,000 บาทเป็นประมาณ 47,000 บาท เท่ากับค่าใช้จ่ายจำเป็นราว 3 เดือน มีประกันสุขภาพ และความมั่งคั่งสุทธิดีขึ้นราว 57,000 บาทจากปีก่อน ปีถัดไปเขาเริ่มเป้าหมายเงินดาวน์ได้โดยมีฐานที่มั่นคงแล้ว