แชร์ลูกโซ่ คืออะไร ดูให้ออกก่อนเงินเก็บจะหายทั้งก้อน

แชร์ลูกโซ่ คือการชวนคนนำเงินมาร่วมลงทุนโดยสัญญาว่าจะได้ผลตอบแทนสูง แต่เงินที่จ่ายให้สมาชิกเก่ามาจากเงินของสมาชิกใหม่ ไม่ได้มาจากกำไรของธุรกิจจริง ระบบนี้อยู่ได้ตราบที่มีคนใหม่เข้ามาเรื่อยๆ เมื่อหาคนใหม่ได้ช้าลง เงินจะไม่พอจ่าย แล้วระบบจะล้ม คนที่เข้าทีหลังเสียเงินมากที่สุด

โครงสร้างของแชร์ลูกโซ่ อธิบายด้วยตัวเลข

วิธีที่เห็นภาพง่ายที่สุดคือลองคำนวณเอง สมมติแชร์วงหนึ่งสัญญาผลตอบแทน 10% ต่อเดือน

ตัวอย่างสมมติ เดือนแรกมีสมาชิก 10 คน คนละ 10,000 บาท รวมเงิน 100,000 บาท ทุกเดือนต้องจ่ายผลตอบแทนรวม 10,000 บาท เจ้าของวงจ่ายได้ไม่ยากในช่วงแรก เพราะยังมีเงินต้นในมือ

แต่เมื่อสมาชิกเพิ่ม ภาระการจ่ายก็เพิ่มตาม สมมติวงขยายจนเงินต้นสะสมเป็นตามตารางนี้

เดือน	เงินต้นสะสมของสมาชิก	ผลตอบแทนที่ต้องจ่ายต่อเดือน (10%)	ผลตอบแทนที่ต้องจ่ายต่อปี
1	100,000 บาท	10,000 บาท	120,000 บาท
6	1,000,000 บาท	100,000 บาท	1,200,000 บาท
12	10,000,000 บาท	1,000,000 บาท	12,000,000 บาท

ผลตอบแทน 10% ต่อเดือนเท่ากับ 120% ต่อปีแบบไม่ทบต้น ธุรกิจปกติที่ทำกำไรสุทธิ 120% ของเงินทุนได้ทุกปีอย่างสม่ำเสมอแทบไม่มีอยู่จริง ทางเดียวที่วงจ่ายได้คือหาเงินใหม่มาจ่าย ยิ่งวงโต เงินใหม่ที่ต้องหาต่อเดือนยิ่งมาก จนถึงจุดที่หาไม่ทัน

เทียบกับเงินฝากและพันธบัตรที่ให้ผลตอบแทนหลักหน่วยต่อปี ส่วนต่างนี้คือสัญญาณที่ชัดที่สุด ถ้าอยากเข้าใจว่าผลตอบแทนปกติเติบโตอย่างไร ดู ดอกเบี้ยทบต้น ประกอบ

ทำไมคนฉลาดก็ยังติดกับ

แชร์ลูกโซ่ไม่ได้หลอกเฉพาะคนไม่รู้เรื่องการเงิน มีกลไกทางจิตใจหลายข้อที่ทำให้คนมีการศึกษาก็ยังตกเป็นเหยื่อ

• ได้เงินจริงในช่วงแรก ผลตอบแทนเดือนแรกๆ ถูกจ่ายตรงเวลา คนจึงเชื่อและลงเงินเพิ่ม
• คนชวนเป็นคนใกล้ตัว เพื่อน ญาติ เพื่อนร่วมงาน ทำให้ไม่กล้าสงสัย
• เห็นคนอื่นรวย มีการโชว์รถ บ้าน เงินสด ในงานสัมมนาและโซเชียล
• กลัวตกขบวน มีการกำหนดโปรโมชันจำกัดเวลา ให้รีบลงก่อนรอบปิด
• ภาษาที่ดูเป็นมืออาชีพ ใช้คำว่าเทรด ลงทุน กองทุน บล็อกเชน หรือ AI

นักกฎหมายที่ให้สัมภาษณ์กับ Thai PBS เปรียบแชร์ลูกโซ่ว่าเหมือนโครงกระดูกเดิมที่เปลี่ยนปกใหม่ไปเรื่อย ชื่อธุรกิจและสินค้าเปลี่ยน แต่โครงสร้างการเอาเงินคนใหม่จ่ายคนเก่ายังเหมือนเดิม

รูปแบบที่พบบ่อย ชื่อเปลี่ยนแต่กลไกเดิม

รูปแบบ	คำชวน	จุดที่เป็นแชร์ลูกโซ่
ออมเงินออนไลน์	"ฝาก 1,000 ได้คืน 1,300 ใน 10 วัน"	ผลตอบแทนสูงเกินดอกเบี้ยธนาคารหลายสิบเท่า
เทรดหรือเหรียญดิจิทัล	"ทีมเทรดมืออาชีพ การันตีกำไรรายวัน"	การันตีกำไรจากสิ่งที่ราคาขึ้นลง
สินค้าบังหน้า	"ซื้อแพ็กเกจสินค้า แล้วหาสมาชิกต่อได้ค่าแนะนำ"	รายได้หลักมาจากค่าสมัครของคนใหม่ ไม่ใช่การขายสินค้าให้ผู้ใช้จริง
ลงทุนธุรกิจต่างประเทศ	"ลงทุนเหมืองหรือโรงงานต่างประเทศ ปันผลรายเดือน"	ตรวจสอบธุรกิจจริงไม่ได้
วงแชร์ออนไลน์	"ท้าวแชร์เปิดวงใหม่ ดอกสูง"	ท้าวแชร์ไม่มีตัวตนจริง หรือเปิดหลายวงซ้อนกัน

ธุรกิจขายตรงที่ถูกกฎหมายมีอยู่จริง จุดแยกคือรายได้มาจากการขายสินค้าให้ผู้บริโภคที่ใช้จริง หรือมาจากการหาคนมาสมัครและซื้อแพ็กเกจ ถ้าคำอธิบายรายได้ส่วนใหญ่วนอยู่กับการหาดาวน์ไลน์ ให้ระวัง

วงแชร์ในหมู่บ้าน กับแชร์ลูกโซ่ ต่างกันตรงไหน

คำว่า "แชร์" ทำให้หลายคนสับสน เพราะคนไทยคุ้นกับวงแชร์ในที่ทำงานหรือในชุมชนมานาน วงแชร์แบบดั้งเดิมคือสมาชิกกลุ่มเล็กที่รู้จักกัน ลงเงินเท่ากันทุกงวด แล้วผลัดกันรับเงินก้อน คนที่อยากได้เงินก่อนจะเสนอดอกเบี้ยให้วง เงินทั้งหมดหมุนอยู่ในกลุ่มสมาชิกเดิม ไม่ได้ต้องหาคนใหม่มาจ่าย

แชร์ลูกโซ่ต่างออกไปในสามจุด

• จำนวนสมาชิกไม่มีเพดาน และต้องเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ระบบจึงจะอยู่ได้
• ผลตอบแทนถูกกำหนดไว้สูงและแน่นอนตั้งแต่แรก ไม่ได้มาจากการประมูลของสมาชิก
• สมาชิกส่วนใหญ่ไม่รู้จักกัน และไม่เห็นว่าเงินรวมของวงอยู่ที่ไหน

แม้วงแชร์แบบดั้งเดิมจะต่างจากแชร์ลูกโซ่ แต่ก็มีความเสี่ยงของตัวเอง เช่น ท้าวแชร์หนี หรือสมาชิกที่รับเงินไปแล้วไม่ส่งงวดต่อ ถ้าจะเล่น ให้เล่นในกลุ่มที่รู้จักตัวจริงทุกคน และอย่าลงเงินเกินกว่าที่เสียได้

สัญญาณเตือนในแชตกลุ่มและโซเชียล

แชร์ลูกโซ่ยุคใหม่ชวนคนผ่านแชตกลุ่มและไลฟ์สดเป็นหลัก สัญญาณที่เห็นซ้ำบ่อยคือ

• แคปหน้าจอยอดถอนเงินของสมาชิกโพสต์รัวๆ ทุกวัน
• แอดมินห้ามถามเรื่องความเสี่ยงในกลุ่ม ใครถามจะถูกเตะออก
• มีระบบขั้นหรือยศ ตามจำนวนคนที่ชวนเข้ามาได้
• ช่องทางรับเงินเปลี่ยนเลขบัญชีบ่อย และเป็นบัญชีบุคคลธรรมดา

ข้อสุดท้ายเชื่อมกับปัญหาบัญชีม้าโดยตรง บัญชีที่ใช้รับเงินจากวงแบบนี้มักเป็นบัญชีที่ซื้อหรือเช่ามา อ่านเพิ่มที่ บัญชีม้าคืออะไร

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

สำนักงานเศรษฐกิจการคลังระบุว่า กฎหมายหลักที่ใช้เอาผิดแชร์ลูกโซ่คือ พระราชกำหนดการกู้ยืมเงินที่เป็นการฉ้อโกงประชาชน พ.ศ. 2527 ซึ่งมุ่งเอาผิดผู้ที่กู้ยืมหรือระดมเงินจากประชาชนโดยสัญญาผลตอบแทนสูงเกินกว่าที่ธุรกิจจะจ่ายได้จริง

Thai PBS สรุปว่าผู้กระทำความผิดมักถูกดำเนินคดีหลายฐานพร้อมกัน ได้แก่

• ความผิดตาม พ.ร.ก. การกู้ยืมเงินที่เป็นการฉ้อโกงประชาชน พ.ศ. 2527
• ความผิดฐานฉ้อโกงประชาชนตามประมวลกฎหมายอาญา
• ความผิดตาม พ.ร.บ. ป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. 2542 ซึ่งมีโทษจำคุก 1-10 ปี หรือปรับ 20,000-200,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

สิ่งที่หลายคนไม่รู้คือ คนที่ชวนคนอื่นเข้าวงแล้วได้ค่าแนะนำ ก็อาจถูกดำเนินคดีร่วมด้วย ถ้าพฤติการณ์แสดงว่ามีส่วนร่วมในการระดมเงิน การเป็นเหยื่อในช่วงแรกแล้วกลายเป็นคนชวนในช่วงหลัง จึงมีความเสี่ยงทางกฎหมายจริง

ห้าคำถามที่ต้องถามก่อนโอนเงินลงทุนทุกครั้ง

เมื่อมีคนชวนลงทุน ให้ถามห้าข้อนี้ ถ้าตอบไม่ได้หรือคำตอบคลุมเครือ ให้ถอยออกมา

1. เงินของฉันจะไปทำอะไร ธุรกิจนั้นมีรายได้จากใคร
2. ผลตอบแทนที่สัญญาไว้สูงกว่าดอกเบี้ยเงินฝากกี่เท่า และมีความเสี่ยงอะไรบ้าง
3. ถ้าฉันอยากถอนเงินต้นคืนพรุ่งนี้ ทำได้ไหม มีเงื่อนไขอะไร
4. บริษัทหรือผลิตภัณฑ์นี้ได้รับอนุญาตจากหน่วยงานใด ตรวจสอบเองได้ที่ไหน
5. รายได้ของฉันขึ้นกับการหาคนใหม่มาเข้าร่วมหรือไม่

ข้อ 4 ตรวจได้จริง ผลิตภัณฑ์การลงทุนที่ถูกกฎหมายต้องได้รับอนุญาตจากหน่วยงานกำกับ ถ้าผู้ชวนบอกว่าไม่ต้องขออนุญาต หรือเลี่ยงไม่ตอบ นั่นเป็นคำตอบในตัวแล้ว เรื่องความเสี่ยงของการลงทุนรูปแบบต่างๆ อ่านต่อได้ที่ ความเสี่ยงในการลงทุน

ถ้าลงเงินไปแล้ว ทำอะไรได้บ้าง

การรู้ตัวว่าอยู่ในแชร์ลูกโซ่เป็นช่วงเวลาที่เครียดมาก ขั้นตอนที่ช่วยได้จริงมีดังนี้

1. หยุดโอนเงินเพิ่มทันที แม้จะถูกบอกว่าต้องจ่ายค่าธรรมเนียมเพื่อถอนเงิน ข้ออ้างนี้คือการรีดเงินรอบสุดท้าย
2. เก็บหลักฐานทุกชิ้น สลิปโอนเงิน แชต สัญญา ภาพหน้าจอแอปหรือเว็บ รายชื่อคนชวน
3. แจ้งความที่สถานีตำรวจหรือแจ้งความออนไลน์ พร้อมหลักฐาน
4. ติดต่อสายด่วน 1359 เพื่อแจ้งเบาะแสและขอคำแนะนำ
5. ระวังคนที่มาเสนอช่วยตามเงินคืนโดยเก็บค่าธรรมเนียมล่วงหน้า กลุ่มนี้มักเป็นมิจฉาชีพซ้ำสอง

กองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง เปิดสายด่วน 1359 รับแจ้งเบาะแสและให้คำปรึกษาเรื่องการเงินนอกระบบและแชร์ลูกโซ่ ติดต่อได้ที่โทร 0-2169-7127 ถึง 36 ในวันจันทร์ถึงศุกร์ เวลา 08.30-16.30 น.

ความจริงที่ต้องยอมรับคือ เงินที่ลงในแชร์ลูกโซ่ได้คืนครบน้อยมาก เพราะเงินถูกจ่ายต่อให้สมาชิกรุ่นก่อนหรือถูกยักย้ายไปแล้ว ผู้เสียหายบางส่วนได้คืนบางส่วนจากทรัพย์สินที่ยึดได้ผ่านกระบวนการทางกฎหมาย ซึ่งใช้เวลานาน

ถ้าคนในครอบครัวกำลังจะลงเงิน

การห้ามด้วยคำว่า "โกงแน่ๆ" มักไม่ได้ผล เพราะคนที่กำลังจะลงเงินเชื่อไปแล้ว และอาจได้ผลตอบแทนงวดแรกมาแล้ว วิธีที่ได้ผลกว่าคือชวนคำนวณด้วยกัน

• ถามว่าผลตอบแทนต่อปีคิดเป็นกี่เปอร์เซ็นต์ แล้วเทียบกับดอกเบี้ยเงินฝากประจำ
• ชวนคิดว่าถ้าธุรกิจทำกำไรได้ขนาดนั้น ทำไมต้องระดมเงินจากคนทั่วไป ทำไมไม่กู้ธนาคาร
• ตกลงกันว่าถ้าจะลง ให้ลงเฉพาะเงินที่เสียได้ทั้งหมด ห้ามกู้มาลง ห้ามใช้เงินสำรองฉุกเฉิน

การกู้เงินมาลงทุนในวงแบบนี้ทำให้เมื่อวงล้ม คุณเหลือทั้งหนี้และไม่มีเงินคืน คนจำนวนมากหันไปกู้นอกระบบเพื่อปิดหนี้ก้อนนี้ ซึ่งทำให้ปัญหาลึกขึ้นอีกชั้น ดูความเสี่ยงของเงินกู้นอกระบบที่ อันตรายของหนี้นอกระบบ

เงินเก็บที่ปลอดภัยควรอยู่ที่ไหน

ถ้าเหตุผลที่สนใจแชร์ลูกโซ่คืออยากให้เงินเก็บงอกเงย ให้เริ่มจากจัดเงินเป็นชั้น เงินที่ต้องใช้เร็วหรือเงินฉุกเฉินควรอยู่ในบัญชีเงินฝากที่ถอนได้ทันที ส่วนเงินที่ไม่ต้องใช้หลายปี ค่อยศึกษาการลงทุนที่ได้รับอนุญาตและเข้าใจความเสี่ยงก่อน

เงินฝากในธนาคารพาณิชย์ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย รายละเอียดดูที่ คุ้มครองเงินฝาก 1 ล้านบาท

ตัวอย่างสมมติ คำนวณว่าวงแชร์จะล้มเมื่อไร

แชร์วงหนึ่งสัญญาผลตอบแทน 30% ใน 10 วัน และทุกคนลงเงินซ้ำทุกรอบ เจ้าของวงต้องหาเงินใหม่มาจ่ายอย่างน้อย 30% ของเงินในวงทุก 10 วัน

รอบ (10 วัน)	เงินในวง	เงินใหม่ที่ต้องหาเพื่อจ่ายผลตอบแทน
1	1,000,000 บาท	300,000 บาท
6	ประมาณ 3,700,000 บาท	ประมาณ 1,100,000 บาท
12	ประมาณ 18,000,000 บาท	ประมาณ 5,400,000 บาท

ภายในสี่เดือน เจ้าของวงต้องหาเงินใหม่มากกว่าห้าล้านบาททุก 10 วัน เพียงเพื่อรักษาสัญญาเดิม ผลลัพธ์ของการคำนวณนี้คือวงแบบนี้ไม่มีทางอยู่ได้นาน คำถามเดียวคือจะล้มก่อนหรือหลังที่คุณถอนเงินออก และคนส่วนใหญ่ถอนไม่ทัน