ออมเงินแบบ 50 30 20 แบ่งเงินเดือนยังไงให้ใช้ได้จริง

ออมเงินแบบ 50 30 20 คือการแบ่งรายได้ที่เข้าบัญชีจริงออกเป็นสามส่วน 50% สำหรับค่าใช้จ่ายจำเป็น 30% สำหรับค่าใช้จ่ายส่วนตัวที่ทำให้ชีวิตมีความสุข และ 20% สำหรับเงินออมเพื่อเป้าหมาย ตัวอย่างสมมติ รายได้สุทธิ 20,000 บาท แบ่งเป็น 10,000 บาท 6,000 บาท และ 4,000 บาท สูตรนี้ใช้ง่าย แต่ต้องปรับเมื่อค่าใช้จ่ายจำเป็นของคุณเกินครึ่งหนึ่งของรายได้

ทำไมสูตรนี้ได้รับความนิยม

ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET) แนะนำให้ตั้งงบก่อนใช้ตามหลัก 50/30/20 และตั้งระบบหักเงินออมอัตโนมัติทันทีที่รายได้เข้า ตามแนวคิด "ออมก่อน แล้วใช้จ่ายตามงบ" จุดแข็งของสูตรนี้คือความเรียบง่าย คุณไม่ต้องตั้งงบสิบกว่าหมวด แค่สามกองก็เห็นภาพการเงินทั้งเดือน

อีกจุดหนึ่งที่ทำให้สูตรนี้ใช้ได้นานคือมันเผื่อที่ให้ความสุข ส่วน 30% ทำให้คุณกินข้าวนอกบ้าน ดูหนัง หรือซื้อของที่อยากได้ได้โดยไม่รู้สึกผิด คนที่ตั้งงบเข้มเกินไปจนไม่มีที่ให้ความสุขเลย มักเลิกทำแผนภายในไม่กี่เดือน

ใช้รายได้ตัวไหนเป็นฐาน

ความผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดคือใช้เงินเดือนก่อนหักเป็นฐาน แล้วงงว่าทำไมเงินไม่พอ

ฐานที่ถูกต้องคือรายได้ที่เข้าบัญชีจริงในแต่ละเดือน หลังหักรายการที่บริษัทหักไปก่อน ได้แก่

• ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย
• เงินสมทบประกันสังคม
• เงินสะสมเข้ากองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ถ้ามี
• รายการหักอื่นจากบริษัท เช่น สหกรณ์ออมทรัพย์

ตัวอย่างสมมติ เงินเดือน 30,000 บาท หักประกันสังคม ภาษี และกองทุนสำรองเลี้ยงชีพแล้วเหลือเข้าบัญชี 27,000 บาท ฐานของคุณคือ 27,000 บาท ส่วนเงินสะสมเข้ากองทุนสำรองเลี้ยงชีพที่ถูกหักไปก่อน ถือเป็นการออมเพื่อเกษียณที่เกิดขึ้นแล้ว นับเป็นโบนัสเพิ่มจาก 20% ได้

ถ้ามีรายได้เสริมนอกจากเงินเดือน ให้รวมเข้าฐานด้วย แต่ถ้ารายได้เสริมไม่แน่นอน ลองใช้เฉพาะเงินเดือนเป็นฐาน แล้วนำรายได้เสริมเข้ากองออมทั้งหมด วิธีนี้ทำให้งบรายเดือนไม่สะดุดเมื่อรายได้เสริมหายไป

อะไรอยู่ในกองไหน

การแยกจำเป็นกับตามใจฟังดูง่าย แต่มีหลายรายการที่อยู่ตรงกลาง ใช้คำถามนี้ตัดสิน "ถ้าพรุ่งนี้ตกงาน ฉันยังต้องจ่ายสิ่งนี้หรือไม่"

กอง	สัดส่วน	ตัวอย่างรายการ
ค่าใช้จ่ายจำเป็น	50%	ค่าเช่าหรือผ่อนบ้าน อาหารพื้นฐาน ค่าน้ำไฟ ค่าโทรศัพท์แพ็กเกจพื้นฐาน ค่าเดินทางไปทำงาน ค่าผ่อนหนี้ขั้นต่ำ เบี้ยประกันสุขภาพ
ค่าใช้จ่ายส่วนตัว	30%	ร้านอาหาร กาแฟ สตรีมมิง เสื้อผ้าที่เกินความจำเป็น ท่องเที่ยว งานอดิเรก ของขวัญ
เงินออมเพื่อเป้าหมาย	20%	เงินฉุกเฉิน เงินดาวน์บ้าน เงินเกษียณ ปิดหนี้เกินขั้นต่ำ

รายการที่คนมักจัดผิดกอง

• อาหาร มื้อพื้นฐานอยู่ในกองจำเป็น แต่ร้านอาหารราคาสูงและเดลิเวอรี่อยู่ในกองส่วนตัว
• ค่าโทรศัพท์ แพ็กเกจพื้นฐานจำเป็น แต่ส่วนที่จ่ายเพิ่มเพื่อเครื่องใหม่เป็นค่าส่วนตัว
• ค่าผ่อนหนี้ ยอดขั้นต่ำอยู่ในกองจำเป็น ส่วนที่จ่ายเกินเพื่อปิดเร็วอยู่ในกองออม

ถ้าไม่แน่ใจว่าเงินแต่ละเดือนไปที่ไหน ให้จดรายจ่ายหนึ่งเดือนก่อนแบ่งกอง วิธีจดอยู่ที่ จดรายรับรายจ่าย

ตัวอย่างสมมติ สามระดับรายได้

ตารางนี้ใช้รายได้สุทธิที่เข้าบัญชีจริงเป็นฐาน ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวเลขกลมเพื่อให้เห็นวิธีคิด

รายได้สุทธิ	จำเป็น 50%	ส่วนตัว 30%	ออม 20%	ออมได้ต่อปี
15,000 บาท	7,500 บาท	4,500 บาท	3,000 บาท	36,000 บาท
25,000 บาท	12,500 บาท	7,500 บาท	5,000 บาท	60,000 บาท
40,000 บาท	20,000 บาท	12,000 บาท	8,000 บาท	96,000 บาท

สังเกตแถวแรก ค่าใช้จ่ายจำเป็น 7,500 บาทในเมืองใหญ่ทำได้ยากมาก ถ้ารวมค่าเช่าห้อง อาหาร และค่าเดินทางแล้วมักเกินนี้ แถวนี้จึงเป็นกลุ่มที่ต้องปรับสูตรมากที่สุด ซึ่งอธิบายในหัวข้อถัดไป

ค่าใช้จ่ายจำเป็นเกิน 50% ปรับอย่างไร

นี่คือสถานการณ์ของคนจำนวนมาก โดยเฉพาะคนเพิ่งเริ่มงาน คนที่อยู่ในเมืองใหญ่ หรือคนที่ผ่อนบ้านผ่อนรถ ทางแก้มีสามระดับ

ระดับแรก ลดส่วนตัวก่อน แตะส่วนออมทีหลัง ถ้าค่าใช้จ่ายจำเป็นคือ 60% ให้แบ่งเป็น 60/25/15 หรือ 60/30/10 ความสำคัญคือส่วนออมยังมีอยู่ แม้จะเหลือ 10%

SET แนะนำในอีกบทความว่าให้เริ่มออม 10% ของรายได้ แล้วค่อยเพิ่มเป็น 20% และ 30% เมื่อทำได้ ตัวเลข 10% จึงเป็นจุดตั้งต้นที่ยอมรับได้ สำหรับคนที่ยังทำ 20% ไม่ไหว

ระดับที่สอง ลดค่าใช้จ่ายจำเป็นในระยะกลาง ค่าใช้จ่ายจำเป็นก้อนใหญ่มักมีสองตัว คือที่พักและหนี้ ย้ายไปห้องที่ถูกลง หาเพื่อนร่วมห้อง หรือรีไฟแนนซ์หนี้ดอกเบี้ยสูง เปลี่ยนตัวเลขได้มากกว่าการตัดกาแฟทุกแก้ว ถ้าค่าผ่อนหนี้หลายก้อนรวมกันจนค่าใช้จ่ายจำเป็นเกิน 70% ของรายได้ ให้โทรปรึกษาศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงิน (ศคง.) ธนาคารแห่งประเทศไทย ที่ 1213 เรื่องช่องทางปรับโครงสร้างหนี้

ระดับที่สาม เพิ่มรายได้ SET ชี้ว่าการมีรายได้หลายทาง เช่น งานฟรีแลนซ์หรือขายของออนไลน์ ช่วยลดการพึ่งงานเดียว รายได้เสริมทุกบาทที่ใส่เข้ากองออมทั้งหมด จะดันสัดส่วนออมขึ้นเร็ว

ส่วน 20% ใช้กับอะไรก่อน

ส่วนออม 20% มีหลายงานต้องทำ เรียงลำดับให้ถูกช่วยให้เงินทำงานได้ดีที่สุด

1. เงินสำรองฉุกเฉิน เริ่มจากเท่าค่าใช้จ่ายหนึ่งเดือน แล้วขยายเป็น 3-6 เดือน รายละเอียดที่ เงินออมฉุกเฉิน
2. หนี้ดอกเบี้ยสูง SET ระบุว่าหนี้บัตรเครดิตอาจมีดอกเบี้ย 15-20% ต่อปี ควรปิดก่อน การจ่ายเกินขั้นต่ำนับอยู่ในกองนี้
3. เป้าหมายระยะกลาง เช่น เงินดาวน์บ้าน รถ หรือเรียนต่อ
4. เงินเพื่อเกษียณและการลงทุนระยะยาว

ลำดับนี้ไม่ได้แปลว่าต้องทำทีละข้อจนเสร็จ คุณแบ่งสัดส่วนได้ เช่น ช่วงที่ยังมีหนี้บัตรเครดิต ให้ 5% ไปเงินฉุกเฉิน 15% ไปปิดหนี้ เมื่อหนี้หมด ค่อยย้ายเงินก้อนนั้นไปเป้าหมายอื่น

ทำให้สูตรทำงานเองอัตโนมัติ

สูตรที่ต้องคิดทุกเดือนมักล้ม ระบบที่ทำงานเองอยู่ได้นานกว่า แนวทางที่ใช้บัญชีสามใบ

• บัญชีรับเงินเดือนและจ่ายค่าใช้จ่ายจำเป็น ตั้งหักค่าน้ำไฟ ค่าผ่อน ค่าประกันอัตโนมัติจากบัญชีนี้
• บัญชีใช้จ่ายส่วนตัว โอนงบ 30% เข้าบัญชีนี้วันที่เงินเดือนออก ผูกบัตรเดบิตหรือแอปจ่ายเงินไว้กับบัญชีนี้
• บัญชีออม ตั้งโอนอัตโนมัติ 20% ในวันเดียวกับที่เงินเดือนเข้า เลือกบัญชีที่ไม่มีบัตรผูก

เมื่อบัญชีส่วนตัวหมด แปลว่างบส่วนตัวเดือนนี้หมด ไม่ต้องคำนวณอะไรเพิ่ม วิธีนี้ทำให้สูตร 50/30/20 กลายเป็นนิสัยโดยที่คุณไม่ต้องใช้กำลังใจมาก การผูกบัตรเดบิตไว้กับบัญชีส่วนตัวเท่านั้นยังจำกัดความเสียหายถ้าบัตรถูกขโมยด้วย ดูการตั้งค่าบัตรได้ที่ บัตรเดบิตคืออะไร

เมื่อไรควรเปลี่ยนจาก 50/30/20 เป็นสูตรอื่น

สูตรนี้เป็นจุดเริ่มต้นที่ดี แต่ไม่จำเป็นต้องใช้ตลอดชีวิต บางช่วงควรปรับ

• ช่วงรายได้สูงขึ้นมากหลังเลื่อนตำแหน่ง ค่าใช้จ่ายจำเป็นอาจเหลือแค่ 35-40% ส่วนที่ลดลงควรไหลเข้ากองออม ไม่ใช่กองส่วนตัวทั้งหมด
• ช่วงมีเป้าหมายใหญ่ที่มีกำหนดเวลา เช่น เก็บเงินดาวน์บ้านภายในสามปี อาจต้องใช้ 50/20/30 ชั่วคราว
• ช่วงใกล้เกษียณ ส่วนออมควรสูงกว่า 20% เพื่อเร่งเงินก้อนให้ทันเวลา ดูวิธีคิดที่ วางแผนเกษียณ

SET แนะนำเรื่องเงินพิเศษเช่นโบนัสไว้อีกแบบ คือ 50% ไปปลดหนี้หรือลงทุน 30% ใช้จ่ายจำเป็น และ 20% ใช้เพื่อความสุขส่วนตัว สัดส่วนนี้ต่างจากเงินเดือนประจำ เพราะเงินพิเศษไม่ได้ต้องจ่ายค่าเช่าหรือค่าอาหารประจำวัน

ใช้ 50/30/20 กับรายได้ไม่แน่นอน

ฟรีแลนซ์ คนขายของ หรือพนักงานที่รายได้ขึ้นกับค่าคอมมิชชัน มักบอกว่าสูตรนี้ใช้ไม่ได้ เพราะไม่รู้ว่าเดือนหน้าจะได้เท่าไร ทางแก้คือเปลี่ยนฐานการคำนวณ

1. ดูรายได้ย้อนหลัง 6-12 เดือน แล้วเลือกเดือนที่ต่ำที่สุด หรือค่าเฉลี่ยของสามเดือนที่ต่ำที่สุด
2. ใช้ตัวเลขนั้นเป็น "เงินเดือนสมมติ" แล้วแบ่ง 50/30/20 จากตัวเลขนี้
3. เดือนที่ได้มากกว่าเงินเดือนสมมติ ส่วนเกินเข้ากองออมหรือบัญชีพักรายได้ทั้งหมด
4. เดือนที่ได้น้อยกว่า ดึงจากบัญชีพักมาเติมให้ครบเงินเดือนสมมติ

ระบบนี้ทำให้ค่าใช้จ่ายรายเดือนนิ่ง แม้รายได้จะแกว่ง และเงินที่ได้มากในเดือนดีจะไม่ถูกใช้หมดไปกับกองส่วนตัว

ถ้าอยู่กับครอบครัว แบ่งกองอย่างไร

คนที่อยู่บ้านพ่อแม่และไม่ต้องจ่ายค่าเช่า มีค่าใช้จ่ายจำเป็นต่ำกว่า 50% ได้ง่าย นี่คือช่วงทองของการออม แทนที่จะย้ายส่วนที่ประหยัดได้ไปกองส่วนตัว ให้ลองตั้งเป้าเป็น 30/30/40 และเก็บเงินดาวน์หรือเงินฉุกเฉินให้เต็มก่อนย้ายออก

ส่วนคนที่เป็นเสาหลักของบ้าน ต้องส่งเงินให้พ่อแม่และเลี้ยงลูก ค่าใช้จ่ายจำเป็นมักเกิน 60% ในกรณีนี้ให้ใช้วิธีปรับระดับแรกข้างบน และอย่าลืมว่าเบี้ยประกันชีวิตหรือสุขภาพที่คุ้มครองคนในครอบครัวเป็นค่าใช้จ่ายจำเป็น ไม่ควรถูกตัดเพื่อให้สัดส่วนดูดี

ข้อผิดพลาดที่ทำให้สูตรนี้ไม่ได้ผล

• ใช้เงินเดือนก่อนหักเป็นฐาน ทำให้ทุกกองใหญ่เกินจริง
• ออมจากเงินที่เหลือปลายเดือน แทนที่จะหักทันทีที่เงินเข้า
• จัดค่าใช้จ่ายตามใจเข้ากองจำเป็น เพื่อให้กองส่วนตัวดูไม่เกิน
• ไม่ทบทวนเมื่อรายได้หรือค่าใช้จ่ายเปลี่ยน
• ใช้เงินในกองออมกับเรื่องที่ไม่ใช่เป้าหมาย เช่น โปรโมชันลดราคา

ตัวอย่างสมมติ พนักงานรายได้สุทธิ 22,000 บาท ที่ค่าใช้จ่ายจำเป็นเกินครึ่ง

พนักงานคนหนึ่งได้รับเงินเข้าบัญชี 22,000 บาท ค่าใช้จ่ายจำเป็นรวม 13,200 บาท คิดเป็น 60% ของรายได้ เขามีหนี้บัตรเครดิต 20,000 บาท และยังไม่มีเงินฉุกเฉิน

กอง	สัดส่วน	บาทต่อเดือน	ใช้กับอะไร
จำเป็น	60%	13,200	ค่าเช่า อาหาร เดินทาง ค่าผ่อนขั้นต่ำ
ส่วนตัว	25%	5,500	กินข้าวนอกบ้าน งานอดิเรก
ออม	15%	3,300	1,300 บาทเข้าเงินฉุกเฉิน 2,000 บาทจ่ายหนี้เกินขั้นต่ำ

ผลลัพธ์ภายใน 10 เดือน หนี้บัตรเครดิต 20,000 บาทลดลงได้ใกล้หมดจากยอดจ่ายเกินขั้นต่ำเดือนละ 2,000 บาท ก่อนนับดอกเบี้ย และมีเงินฉุกเฉินสะสม 13,000 บาท เมื่อหนี้หมด เงิน 2,000 บาทที่ใช้ปิดหนี้จะย้ายไปเติมเงินฉุกเฉิน ทำให้สัดส่วนออมจริงขยับขึ้น โดยที่เขาไม่ต้องลดกองส่วนตัวลงอีกเลย