ยื่นภาษีร่วมดีไหม สามีภรรยายื่นรวมกับยื่นแยกต่างกันอย่างไร

ตามกฎหมายปัจจุบัน สามีภรรยาแต่ละคนมีหน้าที่ยื่นภาษีของตัวเองอยู่แล้ว การยื่นรวมเป็นทางเลือกที่ต้องตกลงกัน ไม่ใช่ค่าปกติ และเมื่อทั้งคู่มีรายได้ การรวมฐานมักไม่ช่วยให้จ่ายภาษีน้อยลง ตามหลักอัตราก้าวหน้า จึงไม่มีคำตอบแบบ "ยื่นรวมดีกว่าเสมอ" ที่ถูกสำหรับทุกบ้าน

ข้อมูลทั้งหมดมาจากประมวลรัษฎากรฉบับที่กรมสรรพากรเผยแพร่บนเว็บ หนังสือตอบข้อหารือ และหน้าชุดความรู้เรื่องลดหย่อน อ่านเมื่อพฤศจิกายน 2569 หน้าชุดความรู้เป็นของปีภาษี 2560 อัปเดตล่าสุดตามหน้าเว็บคือมกราคม 2564 กฎหรือแบบฟอร์มของปีล่าสุดจึงควรเช็กกับกรมสรรพากรอีกครั้ง

กฎหมายเปิดทางเลือกไว้ 3 แบบ

ทางเลือกทั้งหมดอยู่ในมาตรา 57 ฉ ซึ่งเพิ่มเข้ามาโดยพระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมประมวลรัษฎากร (ฉบับที่ 18) พ.ศ. 2555 ใช้กับเงินได้ตั้งแต่ปีภาษี 2555 เป็นต้นไป และเข้ามาแทนมาตรา 57 ตรีกับ 57 เบญจ เดิมที่กำหนดให้เงินได้ของภรรยาไปรวมกับสามีโดยอัตโนมัติ

1. ยื่นแยก ต่างฝ่ายต่างมีหน้าที่ยื่นรายการเงินได้ที่ตัวเองได้รับ นี่คือหลักทั่วไปของมาตรา
2. ยื่นรวม ตกลงกันให้ถือเงินได้ของฝ่ายหนึ่งเป็นเงินได้ของอีกฝ่าย แล้วยื่นและเสียภาษีรวมกัน
3. แยกเฉพาะเงินเดือน ฝ่ายที่มีเงินได้ประเภทมาตรา 40 (1) คือเงินเดือน ค่าจ้าง สามารถแยกยื่นเฉพาะส่วนนั้น โดยไม่ถือเป็นเงินได้ของอีกฝ่าย

ถ้าเงินได้ไม่อาจแยกชัดว่าเป็นของใคร เช่นรายได้จากทรัพย์สินที่ถือร่วมกัน มาตราเดียวกันกำหนดให้ถือเป็นของสามีภรรยาฝ่ายละกึ่งหนึ่ง ส่วนเงินได้ตามมาตรา 40 (8) สามีภรรยาตกลงแบ่งสัดส่วนกันเองได้ แต่รวมกันต้องไม่น้อยกว่าที่ได้รับจริง ถ้าตกลงกันไม่ได้ก็ถือเป็นฝ่ายละกึ่งหนึ่ง

ยื่นรวมกับยื่นแยก ต่างกันตรงไหน

ประเด็น	ยื่นแยก	ยื่นรวม
ใครยื่น	ต่างฝ่ายต่างยื่น	ยื่นฉบับเดียวตามที่ตกลงกัน
การคำนวณ	แยกฐานเงินได้ของแต่ละคน	เอาเงินได้มารวมเป็นฐานเดียว
ภาษีค้างชำระ	ผู้ยื่นรับผิดในส่วนของตัวเอง	สามีภรรยาต้องร่วมรับผิดในภาษีที่ค้าง
ค่าลดหย่อนส่วนตัวและคู่สมรส	เมื่อทั้งคู่มีเงินได้ ตัวบทมาตรา 47 (2) ให้หักรวมกันได้ 120,000 บาท คือฝ่ายละ 60,000 บาท	ตัวบทที่อ่านไม่ได้อธิบายวิธีคำนวณของการยื่นรวมไว้ละเอียด

แถวสุดท้ายของตารางคือจุดที่ควรเช็กกับสรรพากรก่อนยื่น เพราะตัวบทพูดถึงยอดรวม 120,000 บาทเมื่อสามีภรรยา "ต่างฝ่ายต่างมีเงินได้" แต่ไม่ได้บอกว่าแบบยื่นรวมคิดอย่างไรในทางปฏิบัติ

ทำไมยื่นรวมมักไม่ช่วยประหยัดภาษี

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของไทยคิดแบบอัตราก้าวหน้า ยิ่งเงินได้สุทธิก้อนเดียวใหญ่ ส่วนที่เกินขั้นก็ถูกเก็บในอัตราสูงขึ้น เมื่อเอาเงินได้ของสองคนมารวมเป็นก้อนเดียว ฐานจึงใหญ่ขึ้นและมีโอกาสเข้าขั้นภาษีสูงกว่าตอนแยกกัน นี่เป็นข้อสรุปจากหลักการคิดภาษีแบบอัตราก้าวหน้า ไม่ใช่ตัวเลขจากกรมสรรพากรสำหรับกรณีของคุณ ดูอัตราแต่ละขั้นที่ อัตราภาษีก้าวหน้า

ตัวอย่างสมมติ ฝ่ายหนึ่งเงินได้สุทธิหลังหักลดหย่อน 400,000 บาท อีกฝ่าย 300,000 บาท ถ้ายื่นแยก แต่ละคนคำนวณภาษีจากฐานของตัวเอง ถ้ายื่นรวม ฐานเป็น 700,000 บาท ก้อนเดียว ส่วนที่เกินจาก 500,000 บาทขึ้นไปจะถูกนับในขั้นที่สูงกว่า ตัวเลขนี้ตั้งขึ้นเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่การคำนวณภาษีจริง ลองคำนวณภาษีของตัวเองก่อนด้วยวิธีที่อธิบายไว้ใน วิธีคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

เมื่อไรที่ยื่นรวมแทบไม่ต่างจากยื่นแยก

ถ้ามีฝ่ายเดียวที่มีเงินได้ และอีกฝ่ายไม่มีเงินได้เลย ผลทางภาษีแทบไม่ต่างกัน เพราะฐานก้อนเดียวอยู่แล้ว หน้าของกรมสรรพากรระบุว่าผู้มีเงินได้หักลดหย่อนคู่สมรสที่ไม่มีเงินได้ได้ 60,000 บาท และต้องแจ้งสถานะคู่สมรสว่าไม่มีเงินได้ในแบบ รายการลดหย่อน 60,000 บาทแต่ละตัวอธิบายไว้ที่ ลดหย่อนภาษี 60000 คืออะไร

เงื่อนไขที่หน้านั้นย้ำคือต้องจดทะเบียนสมรส หากอยู่กินกันโดยไม่จดทะเบียนจะถือเป็นสถานภาพโสด หักลดหย่อนคู่สมรสไม่ได้

ข้อควรระวังที่คนมักข้าม

เลือกแล้วถือเป็นวิธีของปีนั้นตลอดไป

มาตรา 57 ฉ ระบุว่าเมื่อเลือกวิธียื่นในปีภาษีใดแล้ว ให้ถือเป็นวิธีของปีนั้นตลอดไป เว้นแต่อธิบดีกรมสรรพากรจะอนุมัติให้เปลี่ยน ข้อความนี้อ่านได้ว่าเปลี่ยนใจกลางทางทำไม่ได้เอง ต้องขออนุมัติ ซึ่งมีหนังสือตอบข้อหารือ 0702/9627 ลงวันที่ 11 พฤศจิกายน 2556 เป็นตัวอย่าง ผู้ยื่นรายหนึ่งยื่น ภ.ง.ด. 91 โดยเอาเงินได้ภริยามารวมกับสามี แล้วขอเปลี่ยนเป็นแยกยื่น ด้วยเหตุผลว่าระบบยื่นออนไลน์ในตอนนั้นยื่นแบบรวมไม่ได้ กรมสรรพากรเห็นว่าเป็นความเข้าใจผิดในการเลือกวิธี จึงอนุมัติ แต่ผลของข้อหารือเฉพาะรายไม่ได้แปลว่าทุกรายจะได้รับอนุมัติเหมือนกัน

ร่วมรับผิดเมื่อภาษีค้าง

ถ้าเลือกยื่นรวมแล้วมีภาษีค้างชำระ สามีภรรยาต้องร่วมรับผิดในภาษีที่ค้างนั้น คนที่ไม่ได้ดูแลเรื่องภาษีในบ้านจึงควรรู้ว่าตัวเองผูกพันด้วย เรื่องนี้เป็นเหตุผลที่แยกยื่นสบายใจกว่าสำหรับคู่ที่แยกบัญชีการเงินกัน

ยื่นเพิ่มเติมและเส้นตาย

หากต้องแก้ไขแบบที่ยื่นไปแล้ว ดูขั้นตอนที่ ยื่นภาษีเพิ่มเติม ภ.ง.ด. 90 91 เส้นตายยื่นปกติดูที่ กำหนดวันยื่นภาษี และขั้นตอนยื่นทางอินเทอร์เน็ตที่ ยื่นภาษีออนไลน์

เช็กลิสต์ก่อนตัดสินใจ

• ทั้งคู่มีเงินได้หรือไม่ ถ้าใช่ ให้คำนวณสองแบบเทียบกันก่อน
• จดทะเบียนสมรสแล้วหรือยัง ถ้ายัง ลดหย่อนคู่สมรสใช้ไม่ได้
• ใครถือทรัพย์สินที่มีรายได้ร่วม เช่นเงินปันผลหรือค่าเช่าจากทรัพย์สินที่ถือร่วมกัน เพราะต้องแบ่งตามมาตรา 57 ฉ
• ยอมร่วมรับผิดภาษีค้างของอีกฝ่ายได้หรือไม่
• เก็บเอกสารที่เป็นหลักฐานลดหย่อนของแต่ละฝ่ายไว้ครบ เช่น ใบเสร็จเบี้ยประกันและหนังสือรับรองกองทุน

คำถามเรื่องกรณีเฉพาะ เช่นมีรายได้ต่างประเทศหรือเพิ่งแต่งงานระหว่างปี ให้โทรสอบถามศูนย์ข้อมูลภาษีของกรมสรรพากรหรือสรรพากรพื้นที่ที่คุณสังกัด เพราะข้อมูลบนเว็บไม่อาจแทนคำวินิจฉัยของเจ้าหน้าที่ได้