กองทุนประกันชีวิตคืออะไร คุ้มครองผู้เอาประกันเมื่อบริษัทล้ม

ใจความสำคัญ
- กองทุนประกันชีวิตเป็นนิติบุคคลที่ตั้งตามพ.ร.บ.ประกันชีวิต ไม่ใช่หน่วยงานรัฐหรือรัฐวิสาหกิจ
- หน้าที่หลักคือคุ้มครองเจ้าหนี้ตามกรมธรรม์เมื่อบริษัทประกันชีวิตถูกเพิกถอนใบอนุญาต
- เงินกองทุนมาจากเงินสมทบของบริษัทประกันชีวิตไม่เกิน 0.5% ของเบี้ยรับ เงินตามกรมธรรม์ที่ไม่มีผู้มาเรียกร้อง และรายได้อื่นตามกฎหมาย
- เพดานจ่ายตามกฎหมายคือรวมกับเงินที่ผู้ชำระบัญชีจ่ายแล้วต้องไม่เกิน 1,000,000 บาทต่อผู้ได้รับความคุ้มครองหนึ่งราย
- เงินฝากธนาคารมีระบบคุ้มครองเงินฝากอีกระบบหนึ่ง ไม่เกี่ยวกับกองทุนนี้
กองทุนประกันชีวิตมีอยู่ในกฎหมายไทยมานานแล้ว แต่คนทั่วไปแทบไม่เคยได้ยินชื่อ จนกว่าจะมีข่าวบริษัทประกันมีปัญหา คำถามที่คนถามบ่อยคือ ถ้าบริษัทที่ทำประกันไว้ล้ม เงินเอาประกันจะหายไปด้วยไหม คำตอบตามกฎหมายคือมีหลายชั้นรองรับ และกองทุนนี้เป็นชั้นหนึ่งในนั้น
ข้อมูลในบทความอ้างอิงเอกสารของสำนักงาน คปภ. สองฉบับ ได้แก่ คำอธิบายสรุปสาระสำคัญของพ.ร.บ.ประกันชีวิต และกฎหมายอนุบัญญัติฉบับประมวลที่ปรับปรุง ณ 26 สิงหาคม 2566 เป็นการอธิบายตัวบทเพื่อให้เข้าใจภาพรวม ไม่ใช่คำปรึกษากรณีเฉพาะของคุณ ส่วนพื้นฐานของกรมธรรม์ดูที่ประกันชีวิตคืออะไร
กองทุนนี้คืออะไร และใครดูแล
ตามหมวดว่าด้วยกองทุนประกันชีวิตในพ.ร.บ.ประกันชีวิต (มาตรา 84 ถึง 88/2) กองทุนเป็นนิติบุคคล ไม่ใช่ส่วนราชการและไม่ใช่รัฐวิสาหกิจ วัตถุประสงค์ที่ระบุหลังการแก้ไขเมื่อปี 2558 มีสองข้อ ข้อแรกคือคุ้มครองเจ้าหนี้ที่มีสิทธิได้รับเงินตามสัญญาประกันชีวิตในกรณีที่ใบอนุญาตของบริษัทถูกเพิกถอน ข้อสองคือพัฒนาธุรกิจประกันชีวิต
คณะกรรมการกองทุนมีปลัดกระทรวงการคลังเป็นประธาน เลขาธิการ คปภ. เป็นรองประธาน มีผู้แทนธนาคารแห่งประเทศไทย ผู้แทนสมาคมประกันชีวิตไทย 2 คน และผู้ทรงคุณวุฒิได้ไม่เกิน 4 คน บัญชีของกองทุนตรวจสอบโดยสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินหรือผู้ที่สำนักงานนั้นให้ความเห็นชอบ และรายงานต้องเสร็จภายใน 120 วันหลังสิ้นปีบัญชี
ข้อสังเกตเล็กน้อย ก่อนการแก้ไขปี 2558 ถ้อยคำเดิมพูดถึงบริษัทที่ "ล้มละลายหรือถูกเพิกถอน" แต่ตัวบทปัจจุบันผูกกับกรณีถูกเพิกถอนใบอนุญาตเท่านั้น
เงินในกองทุนมาจากไหน
มาตรา 85 ระบุแหล่งเงินไว้หลายทาง
| แหล่งเงิน | สาระตามกฎหมาย |
|---|---|
| เงินสมทบจากบริษัทประกันชีวิต | คณะกรรมการกำหนด แต่ไม่เกิน 0.5% ของเบี้ยประกันภัยที่รับในรอบ 6 เดือนก่อนหน้า |
| เงินตามกรมธรรม์ที่ไม่มีผู้เรียกร้อง | เงินที่เลยอายุความตามมาตรา 52 บริษัทส่งเข้ากองทุนภายใน 1 เดือน |
| เงินเพิ่มเมื่อบริษัทส่งช้า | 1.5% ต่อเดือนตามมาตรา 85/4 |
| ค่าปรับตามมาตรา 117 | ส่งเข้ากองทุน |
| รายได้อื่น | เงินกู้ ค่าธรรมเนียมการชำระบัญชี เงินที่มีผู้ให้ ผลตอบแทนจากการลงทุนของกองทุน และเงินสนับสนุนจากรัฐบาล |
จุดที่น่าสนใจคือเงินจากกรมธรรม์ที่ไม่มีใครมาเรียกร้องเมื่อเลยอายุความ แทนที่จะตกเป็นของบริษัท กฎหมายให้ส่งเข้ากองทุนเพื่อใช้ปกป้องผู้เอาประกันรายอื่น ถ้าคุณมีกรมธรรม์เก่าที่ไม่แน่ใจว่าเงินครบกำหนดแล้วหรือยัง การตรวจกับบริษัทหรือ คปภ. เร็วช่วยให้ไม่หลุดไปอยู่ในกลุ่มนี้ และเรื่องกรมธรรม์ที่ขาดชำระดูที่จ่ายเบี้ยประกันชีวิตไม่ไหวทำอย่างไร

บริษัทประกันถูกเพิกถอนใบอนุญาตเมื่อไร
มาตรา 64 และ 65 เปิดทางให้เพิกถอนใบอนุญาตได้ในหลายสถานการณ์ เช่น หนี้สินเกินทรัพย์สินหรือฐานะการเงินไม่มั่นคง ฝ่าฝืนกฎหมาย หยุดประกอบธุรกิจโดยไม่มีเหตุอันควร ชักช้าในการจ่ายเงินตามกรมธรรม์หรือคืนเบี้ย หรือการดำเนินธุรกิจต่อไปจะก่อความเสียหาย การเพิกถอนเป็นอำนาจตามกฎหมายและต้องผ่านขั้นตอน ไม่ได้เกิดทันทีที่มีข่าว
ผู้เอาประกันมีเกราะอีกชั้นก่อนถึงกองทุน บริษัทต้องวางเงินสำรองประกันภัยกับนายทะเบียนตามมาตรา 20 ถึง 24 ได้แก่เงินวางเป็นหลักประกันกับ 25% ของเงินสำรองเบี้ยประกันภัย และมาตรา 26 ให้เจ้าหนี้ตามกรมธรรม์มีสิทธิพิเศษเหนือเงินวางเหล่านี้
เมื่อถูกเพิกถอนแล้ว เจ้าหนี้ต้องทำอะไรบ้าง
มาตรา 66/3 วางลำดับไว้ดังนี้
- ผู้ชำระบัญชีส่งหนังสือทางไปรษณีย์ลงทะเบียนและประกาศภายใน 30 วันนับจากวันที่ได้รับแต่งตั้ง
- เจ้าหนี้ยื่นเรียกร้องภายใน 60 วันนับจากวันที่ประกาศ การยื่นนี้ทำให้อายุความหยุดนับ
- ภายใน 120 วัน ผู้ชำระบัญชีจ่ายเจ้าหนี้ที่ไม่มีข้อโต้แย้งตามส่วน จากเงินวางและเงินสำรองที่มี
กองทุนเข้ามาหลังจากนี้ตามมาตรา 85/5 โดยจ่ายเจ้าหนี้แทนบริษัทที่ถูกเพิกถอน เงื่อนไขสำคัญคือยอดที่กองทุนจ่ายรวมกับที่ผู้ชำระบัญชีจ่ายไปแล้วต้องไม่เกิน 1,000,000 บาท นับต่อผู้ได้รับความคุ้มครองตามกรมธรรม์หนึ่งราย เจ้าหนี้ต้องแจ้งเรียกร้องภายใน 60 วันนับจากวันที่กองทุนมีหนังสือแจ้ง ถ้าเงินที่กองทุนเตรียมจ่ายไม่มีผู้มารับเกิน 10 ปี เงินนั้นตกเป็นของกองทุน
ตัวอย่างสมมติ นับเพดานต่อราย
ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นวิธีนับ ไม่ได้อ้างบริษัทหรือกรณีจริง สมมติผู้ได้รับความคุ้มครองคนหนึ่งมีสิทธิตามกรมธรรม์รวม 1,400,000 บาท ผู้ชำระบัญชีจ่ายจากเงินวางและเงินสำรองให้แล้ว 500,000 บาท ตามเพดานรวม กองทุนจ่ายเพิ่มได้ไม่เกิน 500,000 บาท เพราะยอดที่กองทุนจ่ายบวกยอดที่ผู้ชำระบัญชีจ่ายต้องไม่เกิน 1,000,000 บาท ส่วนที่เหลืออีก 400,000 บาท ผู้นั้นยังเรียกจากทรัพย์สินที่เหลือของบริษัทได้ตามสิทธิ แต่จะได้หรือไม่และเท่าไร ขึ้นกับทรัพย์สินในกองชำระบัญชี
ถ้ากรมธรรม์ระบุผู้เอาประกันกับผู้รับผลประโยชน์ต่างคน คำว่า "ต่อราย" ในตัวบทผูกกับผู้ได้รับความคุ้มครองตามกรมธรรม์ เอกสารที่ผู้เขียนเปิดอ่านไม่ได้ยกตัวอย่างกรมธรรม์ที่มีผู้เกี่ยวข้องหลายคนไว้ ถ้าคุณอยู่ในกรณีนี้ ให้ถาม คปภ. ว่าตัวเลขของคุณนับอย่างไร
เพดานปรับขึ้นได้ไหม และกองทุนเข้ามาแทนสิทธิอย่างไร
มาตรา 85/6 เปิดให้คณะกรรมการกองทุน โดยความเห็นชอบของรัฐมนตรี กำหนดวงเงินจ่ายสูงกว่า 1,000,000 บาทได้ ผู้เขียนไม่พบเอกสารที่เปิดอ่านซึ่งระบุว่ามีการประกาศเพดานใหม่ จึงถือตัวเลข 1,000,000 บาทเป็นเพดานตามตัวบทที่อ่านมา
มาตรา 85/7 ให้กองทุนรับช่วงสิทธิของเจ้าหนี้ตามจำนวนที่จ่ายไป หมายความว่ากองทุนที่จ่ายแทนแล้วไปเรียกส่วนนั้นจากกองชำระบัญชีต่อ เจ้าหนี้ไม่ต้องไปตามเองสำหรับเงินก้อนที่ได้รับจากกองทุนแล้ว

แยกจากระบบคุ้มครองเงินฝากอย่างไร
หลายคนเข้าใจว่ากองทุนประกันชีวิตคือ "สถาบันคุ้มครองเงินฝาก" ของวงการประกัน แต่เป็นคนละระบบ กองทุนประกันชีวิตตั้งตามพ.ร.บ.ประกันชีวิต คุ้มครองเจ้าหนี้ตามกรมธรรม์ ส่วนเงินฝากธนาคารมีกฎของตัวเอง ดูรายละเอียดที่คุ้มครองเงินฝาก 1 ล้านบาท ตัวเลข 1,000,000 บาทของสองระบบบังเอิญเท่ากัน แต่เงื่อนไขการนับต่างกัน อย่านำกฎของระบบหนึ่งไปใช้กับอีกระบบ
สิ่งที่ผู้เอาประกันทำได้ก่อนเกิดเรื่อง
กองทุนเป็นกลไกสุดท้าย ไม่ใช่เหตุผลให้เลือกบริษัทโดยไม่ดูฐานะ ก่อนซื้อกรมธรรม์ ควรเทียบแบบประกันและเงื่อนไขให้ชัด ดูแนวทางเปรียบเทียบที่ประเภทประกันชีวิต และประกันชีวิตแบบไหนน่าสนใจ พร้อมเก็บกรมธรรม์ฉบับจริง ใบเสร็จเบี้ย และข้อมูลติดต่อผู้รับผลประโยชน์ไว้ในที่ที่ครอบครัวหาได้
ถ้าสงสัยสถานะบริษัทหรือสิทธิของกรมธรรม์ของคุณ ติดต่อสำนักงาน คปภ. ผ่านเว็บไซต์ oic.or.th โดยตรง เพราะเอกสารที่ผู้เขียนอ่านเป็นตัวบทกฎหมาย ไม่ได้บอกสถานะของบริษัทรายใดในวันนี้
คำถามที่พบบ่อย
กองทุนประกันชีวิตจ่ายเมื่อไหร่
เมื่อบริษัทประกันชีวิตถูกเพิกถอนใบอนุญาตและมีเจ้าหนี้ตามกรมธรรม์ที่ผู้ชำระบัญชียังจ่ายไม่ครบ กองทุนจ่ายแทนบริษัทตามมาตรา 85/5 ภายในเพดานที่กฎหมายกำหนด และเจ้าหนี้ต้องแจ้งเรียกร้องภายใน 60 วันนับจากวันที่กองทุนมีหนังสือแจ้ง
ถ้าสูญเสียเกิน 1,000,000 บาท ส่วนที่เกินหายไปเลยหรือไม่
ตามมาตรา 85/5 การจ่ายของกองทุนไม่กระทบสิทธิของเจ้าหนี้ที่จะได้รับส่วนที่เหลือจากทรัพย์สินของบริษัทที่ถูกเพิกถอน ส่วนเกินเพดานจึงยังเรียกจากกองชำระบัญชีได้ แต่จะได้เท่าไรขึ้นกับทรัพย์สินที่เหลือ




