กองทุนประกันชีวิตคืออะไร คุ้มครองผู้เอาประกันเมื่อบริษัทล้ม

| อ่าน 12 นาที

กองทุนประกันชีวิตคืออะไร คุ้มครองผู้เอาประกันเมื่อบริษัทล้ม

ใจความสำคัญ

  • กองทุนประกันชีวิตเป็นนิติบุคคลที่ตั้งตามพ.ร.บ.ประกันชีวิต ไม่ใช่หน่วยงานรัฐหรือรัฐวิสาหกิจ
  • หน้าที่หลักคือคุ้มครองเจ้าหนี้ตามกรมธรรม์เมื่อบริษัทประกันชีวิตถูกเพิกถอนใบอนุญาต
  • เงินกองทุนมาจากเงินสมทบของบริษัทประกันชีวิตไม่เกิน 0.5% ของเบี้ยรับ เงินตามกรมธรรม์ที่ไม่มีผู้มาเรียกร้อง และรายได้อื่นตามกฎหมาย
  • เพดานจ่ายตามกฎหมายคือรวมกับเงินที่ผู้ชำระบัญชีจ่ายแล้วต้องไม่เกิน 1,000,000 บาทต่อผู้ได้รับความคุ้มครองหนึ่งราย
  • เงินฝากธนาคารมีระบบคุ้มครองเงินฝากอีกระบบหนึ่ง ไม่เกี่ยวกับกองทุนนี้

กองทุนประกันชีวิตมีอยู่ในกฎหมายไทยมานานแล้ว แต่คนทั่วไปแทบไม่เคยได้ยินชื่อ จนกว่าจะมีข่าวบริษัทประกันมีปัญหา คำถามที่คนถามบ่อยคือ ถ้าบริษัทที่ทำประกันไว้ล้ม เงินเอาประกันจะหายไปด้วยไหม คำตอบตามกฎหมายคือมีหลายชั้นรองรับ และกองทุนนี้เป็นชั้นหนึ่งในนั้น

ข้อมูลในบทความอ้างอิงเอกสารของสำนักงาน คปภ. สองฉบับ ได้แก่ คำอธิบายสรุปสาระสำคัญของพ.ร.บ.ประกันชีวิต และกฎหมายอนุบัญญัติฉบับประมวลที่ปรับปรุง ณ 26 สิงหาคม 2566 เป็นการอธิบายตัวบทเพื่อให้เข้าใจภาพรวม ไม่ใช่คำปรึกษากรณีเฉพาะของคุณ ส่วนพื้นฐานของกรมธรรม์ดูที่ประกันชีวิตคืออะไร

กองทุนนี้คืออะไร และใครดูแล

ตามหมวดว่าด้วยกองทุนประกันชีวิตในพ.ร.บ.ประกันชีวิต (มาตรา 84 ถึง 88/2) กองทุนเป็นนิติบุคคล ไม่ใช่ส่วนราชการและไม่ใช่รัฐวิสาหกิจ วัตถุประสงค์ที่ระบุหลังการแก้ไขเมื่อปี 2558 มีสองข้อ ข้อแรกคือคุ้มครองเจ้าหนี้ที่มีสิทธิได้รับเงินตามสัญญาประกันชีวิตในกรณีที่ใบอนุญาตของบริษัทถูกเพิกถอน ข้อสองคือพัฒนาธุรกิจประกันชีวิต

คณะกรรมการกองทุนมีปลัดกระทรวงการคลังเป็นประธาน เลขาธิการ คปภ. เป็นรองประธาน มีผู้แทนธนาคารแห่งประเทศไทย ผู้แทนสมาคมประกันชีวิตไทย 2 คน และผู้ทรงคุณวุฒิได้ไม่เกิน 4 คน บัญชีของกองทุนตรวจสอบโดยสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินหรือผู้ที่สำนักงานนั้นให้ความเห็นชอบ และรายงานต้องเสร็จภายใน 120 วันหลังสิ้นปีบัญชี

ข้อสังเกตเล็กน้อย ก่อนการแก้ไขปี 2558 ถ้อยคำเดิมพูดถึงบริษัทที่ "ล้มละลายหรือถูกเพิกถอน" แต่ตัวบทปัจจุบันผูกกับกรณีถูกเพิกถอนใบอนุญาตเท่านั้น

เงินในกองทุนมาจากไหน

มาตรา 85 ระบุแหล่งเงินไว้หลายทาง

แหล่งเงิน สาระตามกฎหมาย
เงินสมทบจากบริษัทประกันชีวิต คณะกรรมการกำหนด แต่ไม่เกิน 0.5% ของเบี้ยประกันภัยที่รับในรอบ 6 เดือนก่อนหน้า
เงินตามกรมธรรม์ที่ไม่มีผู้เรียกร้อง เงินที่เลยอายุความตามมาตรา 52 บริษัทส่งเข้ากองทุนภายใน 1 เดือน
เงินเพิ่มเมื่อบริษัทส่งช้า 1.5% ต่อเดือนตามมาตรา 85/4
ค่าปรับตามมาตรา 117 ส่งเข้ากองทุน
รายได้อื่น เงินกู้ ค่าธรรมเนียมการชำระบัญชี เงินที่มีผู้ให้ ผลตอบแทนจากการลงทุนของกองทุน และเงินสนับสนุนจากรัฐบาล

จุดที่น่าสนใจคือเงินจากกรมธรรม์ที่ไม่มีใครมาเรียกร้องเมื่อเลยอายุความ แทนที่จะตกเป็นของบริษัท กฎหมายให้ส่งเข้ากองทุนเพื่อใช้ปกป้องผู้เอาประกันรายอื่น ถ้าคุณมีกรมธรรม์เก่าที่ไม่แน่ใจว่าเงินครบกำหนดแล้วหรือยัง การตรวจกับบริษัทหรือ คปภ. เร็วช่วยให้ไม่หลุดไปอยู่ในกลุ่มนี้ และเรื่องกรมธรรม์ที่ขาดชำระดูที่จ่ายเบี้ยประกันชีวิตไม่ไหวทำอย่างไร

เอกสารกรมธรรม์ประกันชีวิตบนโต๊ะ

บริษัทประกันถูกเพิกถอนใบอนุญาตเมื่อไร

มาตรา 64 และ 65 เปิดทางให้เพิกถอนใบอนุญาตได้ในหลายสถานการณ์ เช่น หนี้สินเกินทรัพย์สินหรือฐานะการเงินไม่มั่นคง ฝ่าฝืนกฎหมาย หยุดประกอบธุรกิจโดยไม่มีเหตุอันควร ชักช้าในการจ่ายเงินตามกรมธรรม์หรือคืนเบี้ย หรือการดำเนินธุรกิจต่อไปจะก่อความเสียหาย การเพิกถอนเป็นอำนาจตามกฎหมายและต้องผ่านขั้นตอน ไม่ได้เกิดทันทีที่มีข่าว

ผู้เอาประกันมีเกราะอีกชั้นก่อนถึงกองทุน บริษัทต้องวางเงินสำรองประกันภัยกับนายทะเบียนตามมาตรา 20 ถึง 24 ได้แก่เงินวางเป็นหลักประกันกับ 25% ของเงินสำรองเบี้ยประกันภัย และมาตรา 26 ให้เจ้าหนี้ตามกรมธรรม์มีสิทธิพิเศษเหนือเงินวางเหล่านี้

เมื่อถูกเพิกถอนแล้ว เจ้าหนี้ต้องทำอะไรบ้าง

มาตรา 66/3 วางลำดับไว้ดังนี้

  1. ผู้ชำระบัญชีส่งหนังสือทางไปรษณีย์ลงทะเบียนและประกาศภายใน 30 วันนับจากวันที่ได้รับแต่งตั้ง
  2. เจ้าหนี้ยื่นเรียกร้องภายใน 60 วันนับจากวันที่ประกาศ การยื่นนี้ทำให้อายุความหยุดนับ
  3. ภายใน 120 วัน ผู้ชำระบัญชีจ่ายเจ้าหนี้ที่ไม่มีข้อโต้แย้งตามส่วน จากเงินวางและเงินสำรองที่มี

กองทุนเข้ามาหลังจากนี้ตามมาตรา 85/5 โดยจ่ายเจ้าหนี้แทนบริษัทที่ถูกเพิกถอน เงื่อนไขสำคัญคือยอดที่กองทุนจ่ายรวมกับที่ผู้ชำระบัญชีจ่ายไปแล้วต้องไม่เกิน 1,000,000 บาท นับต่อผู้ได้รับความคุ้มครองตามกรมธรรม์หนึ่งราย เจ้าหนี้ต้องแจ้งเรียกร้องภายใน 60 วันนับจากวันที่กองทุนมีหนังสือแจ้ง ถ้าเงินที่กองทุนเตรียมจ่ายไม่มีผู้มารับเกิน 10 ปี เงินนั้นตกเป็นของกองทุน

ตัวอย่างสมมติ นับเพดานต่อราย

ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นวิธีนับ ไม่ได้อ้างบริษัทหรือกรณีจริง สมมติผู้ได้รับความคุ้มครองคนหนึ่งมีสิทธิตามกรมธรรม์รวม 1,400,000 บาท ผู้ชำระบัญชีจ่ายจากเงินวางและเงินสำรองให้แล้ว 500,000 บาท ตามเพดานรวม กองทุนจ่ายเพิ่มได้ไม่เกิน 500,000 บาท เพราะยอดที่กองทุนจ่ายบวกยอดที่ผู้ชำระบัญชีจ่ายต้องไม่เกิน 1,000,000 บาท ส่วนที่เหลืออีก 400,000 บาท ผู้นั้นยังเรียกจากทรัพย์สินที่เหลือของบริษัทได้ตามสิทธิ แต่จะได้หรือไม่และเท่าไร ขึ้นกับทรัพย์สินในกองชำระบัญชี

ถ้ากรมธรรม์ระบุผู้เอาประกันกับผู้รับผลประโยชน์ต่างคน คำว่า "ต่อราย" ในตัวบทผูกกับผู้ได้รับความคุ้มครองตามกรมธรรม์ เอกสารที่ผู้เขียนเปิดอ่านไม่ได้ยกตัวอย่างกรมธรรม์ที่มีผู้เกี่ยวข้องหลายคนไว้ ถ้าคุณอยู่ในกรณีนี้ ให้ถาม คปภ. ว่าตัวเลขของคุณนับอย่างไร

เพดานปรับขึ้นได้ไหม และกองทุนเข้ามาแทนสิทธิอย่างไร

มาตรา 85/6 เปิดให้คณะกรรมการกองทุน โดยความเห็นชอบของรัฐมนตรี กำหนดวงเงินจ่ายสูงกว่า 1,000,000 บาทได้ ผู้เขียนไม่พบเอกสารที่เปิดอ่านซึ่งระบุว่ามีการประกาศเพดานใหม่ จึงถือตัวเลข 1,000,000 บาทเป็นเพดานตามตัวบทที่อ่านมา

มาตรา 85/7 ให้กองทุนรับช่วงสิทธิของเจ้าหนี้ตามจำนวนที่จ่ายไป หมายความว่ากองทุนที่จ่ายแทนแล้วไปเรียกส่วนนั้นจากกองชำระบัญชีต่อ เจ้าหนี้ไม่ต้องไปตามเองสำหรับเงินก้อนที่ได้รับจากกองทุนแล้ว

เครื่องคิดเลขและแบบฟอร์มเรียกร้องสินไหม

แยกจากระบบคุ้มครองเงินฝากอย่างไร

หลายคนเข้าใจว่ากองทุนประกันชีวิตคือ "สถาบันคุ้มครองเงินฝาก" ของวงการประกัน แต่เป็นคนละระบบ กองทุนประกันชีวิตตั้งตามพ.ร.บ.ประกันชีวิต คุ้มครองเจ้าหนี้ตามกรมธรรม์ ส่วนเงินฝากธนาคารมีกฎของตัวเอง ดูรายละเอียดที่คุ้มครองเงินฝาก 1 ล้านบาท ตัวเลข 1,000,000 บาทของสองระบบบังเอิญเท่ากัน แต่เงื่อนไขการนับต่างกัน อย่านำกฎของระบบหนึ่งไปใช้กับอีกระบบ

สิ่งที่ผู้เอาประกันทำได้ก่อนเกิดเรื่อง

กองทุนเป็นกลไกสุดท้าย ไม่ใช่เหตุผลให้เลือกบริษัทโดยไม่ดูฐานะ ก่อนซื้อกรมธรรม์ ควรเทียบแบบประกันและเงื่อนไขให้ชัด ดูแนวทางเปรียบเทียบที่ประเภทประกันชีวิต และประกันชีวิตแบบไหนน่าสนใจ พร้อมเก็บกรมธรรม์ฉบับจริง ใบเสร็จเบี้ย และข้อมูลติดต่อผู้รับผลประโยชน์ไว้ในที่ที่ครอบครัวหาได้

ถ้าสงสัยสถานะบริษัทหรือสิทธิของกรมธรรม์ของคุณ ติดต่อสำนักงาน คปภ. ผ่านเว็บไซต์ oic.or.th โดยตรง เพราะเอกสารที่ผู้เขียนอ่านเป็นตัวบทกฎหมาย ไม่ได้บอกสถานะของบริษัทรายใดในวันนี้

คำถามที่พบบ่อย

กองทุนประกันชีวิตจ่ายเมื่อไหร่

เมื่อบริษัทประกันชีวิตถูกเพิกถอนใบอนุญาตและมีเจ้าหนี้ตามกรมธรรม์ที่ผู้ชำระบัญชียังจ่ายไม่ครบ กองทุนจ่ายแทนบริษัทตามมาตรา 85/5 ภายในเพดานที่กฎหมายกำหนด และเจ้าหนี้ต้องแจ้งเรียกร้องภายใน 60 วันนับจากวันที่กองทุนมีหนังสือแจ้ง

ถ้าสูญเสียเกิน 1,000,000 บาท ส่วนที่เกินหายไปเลยหรือไม่

ตามมาตรา 85/5 การจ่ายของกองทุนไม่กระทบสิทธิของเจ้าหนี้ที่จะได้รับส่วนที่เหลือจากทรัพย์สินของบริษัทที่ถูกเพิกถอน ส่วนเกินเพดานจึงยังเรียกจากกองชำระบัญชีได้ แต่จะได้เท่าไรขึ้นกับทรัพย์สินที่เหลือ

แหล่งอ้างอิง

  1. คำอธิบายสรุปสาระสำคัญ พระราชบัญญัติประกันชีวิต พ.ศ. ๒๕๓๕ และที่แก้ไขเพิ่มเติม | สำนักงาน คปภ.
  2. กฎหมายอนุบัญญัติตามกฎหมายว่าด้วยประกันชีวิต (ฉบับประมวล) ฉบับปรับปรุง ณ วันที่ 26 สิงหาคม 2566 | สำนักงาน คปภ.