ใบลดหนี้ ออกเมื่อไร ต้องมีอะไรบ้าง และบันทึก VAT อย่างไร

สรุปประเด็นสำคัญ
- ใบลดหนี้ตามมาตรา 86/10 แห่งประมวลรัษฎากรคือเอกสารที่ผู้ประกอบการจด VAT ออกเมื่อมูลค่าในใบกำกับภาษีเดิมสูงเกินจริง เช่น คืนสินค้า ส่งของไม่ครบ หรือคืนเงินมัดจำ
- ผู้ที่ออกใบลดหนี้ได้คือผู้ประกอบการรายเดิมที่ออกใบกำกับภาษีฉบับนั้น และต้องมีคำว่า ใบลดหนี้ เลขที่ใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง ผลต่าง และ VAT ของผลต่าง
- กรมสรรพากรให้ออกใบในเดือนภาษีที่เหตุเกิดขึ้น และให้ปรับลดภาษีขายในรายงานภาษีขายของเดือนที่ออกใบ
- ผู้ซื้อที่จด VAT ใช้ใบลดหนี้ที่ถูกต้องเป็นเอกสารปรับภาษีซื้อของตนได้
- ถ้าราคาเดิมคิดสูงไปโดยไม่ได้เกิดเหตุใหม่ กรมสรรพากรเคยตอบว่าออกใบลดหนี้ได้เมื่อราคาจริงต่ำกว่าราคาในใบเดิม แต่ไม่ได้ถ้าต้นทุนจริงคำนวณได้ตั้งแต่วันขาย
ใบลดหนี้คือเอกสารที่ผู้ขายซึ่งจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มออกให้ผู้ซื้อ เมื่อมูลค่าในใบกำกับภาษีที่ออกไปแล้วสูงเกินความเป็นจริง เช่น ผู้ซื้อคืนสินค้า ส่งสินค้าไม่ครบ หรือคืนเงินมัดจำ ใบนี้ไม่ได้ยกเลิกการซื้อขายเดิม แต่บันทึกว่ามูลค่าลดลงเท่าไร และ VAT ที่ต้องลดตามไปเท่าไร
หลักเกณฑ์อยู่ในมาตรา 86/10 แห่งประมวลรัษฎากร และกรมสรรพากรอธิบายวิธีปฏิบัติไว้ในคำสั่ง ป.80/2542 ส่วนรายละเอียดอื่นมาจากหนังสือตอบข้อหารือของกรมสรรพากร ซึ่งแต่ละฉบับระบุวันที่ไว้ให้ตรวจสอบเอง ข้อความทั้งหมดอ่านจากหน้าเว็บของกรมสรรพากรที่เปิดเมื่อพฤศจิกายน 2569 ก่อนใช้งานจริงควรเทียบกับประมวลรัษฎากรฉบับล่าสุดอีกครั้ง
เหตุที่ออกใบลดหนี้ได้
ป.80/2542 ระบุเหตุที่ผู้ขายออกใบลดหนี้ได้ไว้เก้าข้อ จัดกลุ่มได้ดังนี้
- สินค้าที่ส่งมอบไม่ตรงตามที่ตกลง เสียหาย หรือขาดจำนวน
- บริการที่ทำไม่ตรงตามที่ตกลง หรือทำไม่ครบ
- รับคืนสินค้าเพราะบกพร่อง ไม่ตรงกับตัวอย่าง หรือไม่ตรงกับคำบรรยาย
- มีหน้าที่ชดใช้ค่าเสียหายตามกฎหมาย
- คืนเงินล่วงหน้า เงินมัดจำ หรือเงินจองตามข้อตกลงทางการค้า
- รับคืนหรือเปลี่ยนสินค้ากับผู้ประกอบการจดทะเบียนด้วยกัน
- รับคืนหรือเปลี่ยนสินค้ากับผู้ซื้อภายในระยะเวลาอันสมควร
- ยกเลิกสัญญาบริการเพราะบริการบกพร่อง
- ยกเลิกสัญญาบริการเพราะยังไม่ได้ให้บริการเลย
อีกกรณีที่กรมสรรพากรเคยตอบไว้ในหนังสือ กค 0702(กม.04)/5975 ลงวันที่ 29 กรกฎาคม 2552 คือราคาจริงออกมาต่ำกว่าราคาในใบกำกับภาษีเดิม เพราะตอนขายคิดราคาสูงไป ผู้ขายออกใบลดหนี้ได้ แต่ถ้าต้นทุนจริงควรคำนวณได้ตั้งแต่วันที่ขาย ก็ออกไม่ได้ กรณีนี้เป็นคำตอบเฉพาะรายของปี 2552 อย่าใช้เป็นกฎทั่วไปโดยไม่ถามสรรพากรก่อน
ใครออกใบลดหนี้ได้
เฉพาะผู้ประกอบการจดทะเบียนรายเดิมที่ออกใบกำกับภาษีฉบับนั้นเท่านั้น หนังสือ กค 0811/พ.03726 ลงวันที่ 26 เมษายน 2542 ตอบเรื่องสาขาไว้ชัด ถ้าสำนักงานใหญ่เป็นผู้ออกใบกำกับภาษีเดิม สาขาออกใบลดหนี้เองไม่ได้ แต่พิมพ์ใบจากระบบออนไลน์ของบริษัทได้ ตราบใดที่ใช้ชื่อ ที่อยู่ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของสำนักงานใหญ่ และบันทึกในรายงานภาษีขายของสำนักงานใหญ่ สำเนาเก็บไว้ที่สำนักงานใหญ่
ขั้นตอนออกใบลดหนี้
- ยืนยันเหตุกับผู้ซื้อ เช่น สินค้าคืนจริง ส่งของขาดจริง หรือยกเลิกบริการจริง แล้วเก็บหลักฐานไว้ เช่น ใบรับคืนสินค้า อีเมลตกลงกัน หรือสัญญาที่ยกเลิก
- หาใบกำกับภาษีเดิม จดเลขที่ มูลค่าสินค้าหรือบริการ และ VAT ที่ออกไปแล้ว
- คำนวณมูลค่าที่ถูกต้องหลังหักส่วนที่คืนหรือลด แล้วหาผลต่างกับมูลค่าเดิม
- คิด VAT เฉพาะผลต่างนั้น ไม่คิดซ้ำจากมูลค่าทั้งก้อน
- ออกใบลดหนี้ด้วยเลขที่ใบใหม่ ในเดือนภาษีที่เหตุเกิดขึ้น ป.80/2542 อนุโลมให้ออกในเดือนภาษีถัดไปเมื่อมีเหตุจำเป็นที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
- ส่งต้นฉบับให้ผู้ซื้อ เก็บสำเนาไว้ และบันทึกในรายงานภาษีขายของเดือนที่ออกใบ

วิธีรับหรือคืนเงิน จะโอน จ่ายเช็ค หรือหักกับยอดซื้อครั้งหน้า ไม่กระทบเรื่อง VAT ตามคำตอบในหนังสือ กค 0811/พ.03726 ฉบับเดียวกัน
รายการที่ใบลดหนี้ต้องมี
ป.80/2542 กำหนดรายการไว้ดังนี้ ถ้าขาดข้อใดข้อหนึ่ง ถือว่าออกใบไม่ครบถ้วน และมีโทษตามมาตรา 90 (12)
- คำว่า ใบลดหนี้ ให้เห็นเด่นชัด
- ชื่อ ที่อยู่ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้ออกใบ
- ชื่อและที่อยู่ของผู้ซื้อ
- วัน เดือน ปี ที่ออกใบ
- เลขที่ใบกำกับภาษีเดิม พร้อมมูลค่าเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง ผลต่าง และ VAT ของผลต่าง
- ข้อความสั้น ๆ ที่บอกสาเหตุของการลดหนี้
ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม ฉบับที่ 195 ลงวันที่ 28 พฤษภาคม 2556 เพิ่มอีกสองรายการ คือเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้ซื้อเมื่อผู้ซื้อเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน และเครื่องหมายบอกสำนักงานใหญ่หรือสาขาทั้งฝั่งผู้ออกและผู้รับ โดยสำนักงานใหญ่ใช้คำว่า สำนักงานใหญ่ หรือรหัส 00000 ส่วนสาขาใช้ สาขาที่ และเลขสาขา เช่น 00001 ประกาศนี้ถูกแก้ไขโดยฉบับที่ 201 และฉบับที่ 249 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 6 มกราคม 2566
ฉบับที่ 249 เพิ่มกรณีหนึ่งที่ธุรกิจจำนวนมากเจอ คือใบลดหนี้ที่ทำด้วยลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์แต่พิมพ์ส่งให้ผู้ซื้อเป็นกระดาษ ต้องมีข้อความว่า "เอกสารนี้ได้จัดทำและส่งข้อมูลให้แก่กรมสรรพากรด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์" ปรากฏในใบด้วย
ตัวอย่างสมมติ คืนสินค้าข้ามเดือน
ตัวอย่างสมมติต่อไปนี้ใช้อัตรา VAT 7% ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวเลขสมมติ
ร้านขายอุปกรณ์สำนักงานแห่งหนึ่งออกใบกำกับภาษีเมื่อเดือนมีนาคม ขายเก้าอี้ 10 ตัว มูลค่า 100,000 บาท VAT 7,000 บาท รวม 107,000 บาท ต้นเดือนเมษายน ลูกค้าพบว่าเก้าอี้ 2 ตัวขาหัก จึงขอคืน ร้านตกลงรับคืนและคืนเงิน
| รายการในใบลดหนี้ | จำนวนเงิน (บาท) |
|---|---|
| มูลค่าตามใบกำกับภาษีเดิม | 100,000 |
| มูลค่าที่ถูกต้อง (เก้าอี้ 8 ตัว) | 80,000 |
| ผลต่าง | 20,000 |
| VAT ของผลต่าง (7%) | 1,400 |
| เงินที่ร้านคืนลูกค้า | 21,400 |
ร้านออกใบลดหนี้ในเดือนเมษายน โดยระบุเลขที่ใบกำกับภาษีเดิมของเดือนมีนาคม และเขียนสาเหตุสั้น ๆ ว่ารับคืนสินค้าชำรุด 2 ตัว สมมติว่าเดือนเมษายนร้านมียอดขายอื่นที่มี VAT 5,000 บาท รายงานภาษีขายเดือนเมษายนจะลดภาษีขายลง 1,400 บาท เหลือ 3,600 บาท ส่วนรายงานของเดือนมีนาคมไม่ต้องแก้ เพราะการขายเดือนนั้นเกิดขึ้นจริงและแสดงภาษีขาย 7,000 บาทไปแล้ว

ลงบัญชีและยื่น ภ.พ.30 เดือนไหน
คำตอบอยู่ที่เดือนที่ออกใบลดหนี้ ไม่ใช่เดือนที่ขายเดิม หนังสือ กค 0811/พ.30188 ลงวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2543 อธิบายกรณีของผู้ประกอบการรายหนึ่งที่ไปยื่น ภ.พ.30 เพิ่มเติมในเดือนที่ขาย แล้วกรมสรรพากรตอบว่าให้ปรับปรุงภาษีขายในเดือนที่ออกใบลดหนี้ และให้ยกเลิกแบบที่ยื่นเพิ่มผิดเดือน เนื่องจากผู้ประกอบการเข้าใจผิดโดยสุจริต กรมฯ จึงไม่เรียกเงินเพิ่มหรือเบี้ยปรับ
ผลที่ตามมาคือ ถ้าคุณสังเกตได้ว่ามีการคืนสินค้าตั้งแต่ต้นเดือน แต่ลืมออกใบจนข้ามเดือน ให้ออกใบเมื่อรู้ตัว แล้วปรับลดในรายงานของเดือนที่ออกใบนั้น อย่าย้อนไปแก้แบบเดือนที่แล้ว เว้นแต่สรรพากรพื้นที่แนะนำเป็นอย่างอื่น
ฝั่งผู้ซื้อต้องทำอะไร
ผู้ซื้อที่จดทะเบียน VAT และเคยนำภาษีในใบกำกับภาษีเดิมไปหักเป็นภาษีซื้อแล้ว ต้องปรับลดภาษีซื้อตามใบลดหนี้ที่ได้รับ ป.80/2542 ระบุว่าผู้ซื้อที่ถือใบลดหนี้ซึ่งออกถูกต้องใช้เป็นเอกสารปรับภาษีซื้อได้ ผู้ซื้อจึงควรตรวจใบก่อนรับ ถ้าขาดเลขที่ใบกำกับภาษีเดิมหรือขาดเลขผู้เสียภาษีของตน ให้ส่งกลับไปให้ผู้ขายแก้ ผู้ซื้อทั่วไปที่ไม่ได้จด VAT ไม่มีภาษีซื้อให้ปรับ แต่ควรเก็บใบไว้เป็นหลักฐานการคืนเงิน
เรื่องเอกสารที่เกี่ยวข้องกัน ใบกำกับภาษีเต็มรูปมีรายการอะไรบ้างอ่านต่อได้ใน ใบกำกับภาษีคืออะไร ส่วนร้านค้าปลีกที่ออกใบอย่างย่อให้ลูกค้าทั่วไปดูข้อจำกัดได้ใน ใบกำกับภาษีอย่างย่อ และถ้าสงสัยว่าใบแจ้งหนี้ต่างจากใบเหล่านี้อย่างไร ดู ใบแจ้งหนี้คืออะไร
ก่อนส่งใบลดหนี้ให้ลูกค้า ตรวจสิบข้อนี้

- ผู้ออกใบเป็นรายเดียวกับผู้ออกใบกำกับภาษีเดิมหรือไม่
- เหตุที่ลดหนี้ตรงกับเก้าข้อใน ป.80/2542 และมีหลักฐานเก็บไว้หรือไม่
- มีคำว่า ใบลดหนี้ ให้เห็นเด่นชัดหรือไม่
- เลขที่ใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง และผลต่าง ตรงกับต้นฉบับหรือไม่
- VAT คิดจากผลต่างเท่านั้นหรือไม่
- มีเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้ซื้อ ถ้าผู้ซื้อเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนหรือไม่
- ระบุสำนักงานใหญ่หรือสาขาทั้งสองฝั่งหรือไม่
- ถ้าเป็นใบอิเล็กทรอนิกส์ที่พิมพ์ส่งเป็นกระดาษ มีข้อความตามฉบับที่ 249 หรือไม่
- ออกในเดือนภาษีที่เหตุเกิด หรือเดือนถัดไปเมื่อมีเหตุจำเป็นหรือไม่
- บันทึกลดภาษีขายในรายงานของเดือนที่ออกใบแล้วหรือไม่
ข้อ 1 ถึง 10 ผ่านครบ ใบก็ใช้งานได้ตามหลักเกณฑ์ที่อ่านจากเว็บไซต์กรมสรรพากร ถ้าเหตุของคุณไม่ตรงกับเก้าข้อ หรือต้องการปรับรายงานของเดือนที่ผ่านมาแล้ว สอบถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ที่กิจการจดทะเบียนไว้ก่อนลงมือแก้
คำถามที่พบบ่อย
ใบลดหนี้ต่างจากการยกเลิกใบกำกับภาษีอย่างไร
การยกเลิกใช้เมื่อเอกสารผิดทั้งฉบับ เช่น ชื่อผู้ซื้อผิด แล้วออกใบใหม่แทน ส่วนใบลดหนี้ใช้เมื่อการซื้อขายเกิดขึ้นจริง แต่มูลค่าเปลี่ยนภายหลัง เช่น ผู้ซื้อคืนสินค้าบางส่วน ใบกำกับภาษีเดิมยังอยู่ และใบลดหนี้ปรับเฉพาะผลต่าง
สาขาออกใบลดหนี้แทนสำนักงานใหญ่ได้ไหม
ตามหนังสือตอบข้อหารือของกรมสรรพากร กค 0811/พ.03726 ลงวันที่ 26 เมษายน 2542 สาขาออกเองไม่ได้ถ้าใบกำกับภาษีเดิมออกโดยสำนักงานใหญ่ แต่สาขาพิมพ์ใบจากระบบออนไลน์ได้ โดยใช้ข้อมูลของสำนักงานใหญ่และบันทึกในรายงานภาษีขายของสำนักงานใหญ่
ลืมออกใบลดหนี้ในเดือนที่เกิดเหตุ ต้องทำอย่างไร
ป.80/2542 ยอมให้ออกในเดือนภาษีถัดไปเมื่อมีเหตุจำเป็นที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ หากเกินกว่านั้นหรือไม่แน่ใจ ให้สอบถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ก่อนปรับรายงานภาษี
แหล่งอ้างอิง
- ป.80/2542 แนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับใบเพิ่มหนี้และใบลดหนี้ | กรมสรรพากร
- ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 195) | กรมสรรพากร
- เลขที่หนังสือ กค 0811/พ.03726 เรื่อง ภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีการออกใบลดหนี้ | กรมสรรพากร
- เลขที่หนังสือ กค 0811/พ.30188 เรื่อง ภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีการปรับปรุงภาษีขายด้วยใบลดหนี้ | กรมสรรพากร




