ใบลดหนี้ ออกเมื่อไร ต้องมีอะไรบ้าง และบันทึก VAT อย่างไร

| อ่าน 13 นาที

ใบลดหนี้ ออกเมื่อไร ต้องมีอะไรบ้าง และบันทึก VAT อย่างไร

สรุปประเด็นสำคัญ

  • ใบลดหนี้ตามมาตรา 86/10 แห่งประมวลรัษฎากรคือเอกสารที่ผู้ประกอบการจด VAT ออกเมื่อมูลค่าในใบกำกับภาษีเดิมสูงเกินจริง เช่น คืนสินค้า ส่งของไม่ครบ หรือคืนเงินมัดจำ
  • ผู้ที่ออกใบลดหนี้ได้คือผู้ประกอบการรายเดิมที่ออกใบกำกับภาษีฉบับนั้น และต้องมีคำว่า ใบลดหนี้ เลขที่ใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง ผลต่าง และ VAT ของผลต่าง
  • กรมสรรพากรให้ออกใบในเดือนภาษีที่เหตุเกิดขึ้น และให้ปรับลดภาษีขายในรายงานภาษีขายของเดือนที่ออกใบ
  • ผู้ซื้อที่จด VAT ใช้ใบลดหนี้ที่ถูกต้องเป็นเอกสารปรับภาษีซื้อของตนได้
  • ถ้าราคาเดิมคิดสูงไปโดยไม่ได้เกิดเหตุใหม่ กรมสรรพากรเคยตอบว่าออกใบลดหนี้ได้เมื่อราคาจริงต่ำกว่าราคาในใบเดิม แต่ไม่ได้ถ้าต้นทุนจริงคำนวณได้ตั้งแต่วันขาย

ใบลดหนี้คือเอกสารที่ผู้ขายซึ่งจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มออกให้ผู้ซื้อ เมื่อมูลค่าในใบกำกับภาษีที่ออกไปแล้วสูงเกินความเป็นจริง เช่น ผู้ซื้อคืนสินค้า ส่งสินค้าไม่ครบ หรือคืนเงินมัดจำ ใบนี้ไม่ได้ยกเลิกการซื้อขายเดิม แต่บันทึกว่ามูลค่าลดลงเท่าไร และ VAT ที่ต้องลดตามไปเท่าไร

หลักเกณฑ์อยู่ในมาตรา 86/10 แห่งประมวลรัษฎากร และกรมสรรพากรอธิบายวิธีปฏิบัติไว้ในคำสั่ง ป.80/2542 ส่วนรายละเอียดอื่นมาจากหนังสือตอบข้อหารือของกรมสรรพากร ซึ่งแต่ละฉบับระบุวันที่ไว้ให้ตรวจสอบเอง ข้อความทั้งหมดอ่านจากหน้าเว็บของกรมสรรพากรที่เปิดเมื่อพฤศจิกายน 2569 ก่อนใช้งานจริงควรเทียบกับประมวลรัษฎากรฉบับล่าสุดอีกครั้ง

เหตุที่ออกใบลดหนี้ได้

ป.80/2542 ระบุเหตุที่ผู้ขายออกใบลดหนี้ได้ไว้เก้าข้อ จัดกลุ่มได้ดังนี้

  • สินค้าที่ส่งมอบไม่ตรงตามที่ตกลง เสียหาย หรือขาดจำนวน
  • บริการที่ทำไม่ตรงตามที่ตกลง หรือทำไม่ครบ
  • รับคืนสินค้าเพราะบกพร่อง ไม่ตรงกับตัวอย่าง หรือไม่ตรงกับคำบรรยาย
  • มีหน้าที่ชดใช้ค่าเสียหายตามกฎหมาย
  • คืนเงินล่วงหน้า เงินมัดจำ หรือเงินจองตามข้อตกลงทางการค้า
  • รับคืนหรือเปลี่ยนสินค้ากับผู้ประกอบการจดทะเบียนด้วยกัน
  • รับคืนหรือเปลี่ยนสินค้ากับผู้ซื้อภายในระยะเวลาอันสมควร
  • ยกเลิกสัญญาบริการเพราะบริการบกพร่อง
  • ยกเลิกสัญญาบริการเพราะยังไม่ได้ให้บริการเลย

อีกกรณีที่กรมสรรพากรเคยตอบไว้ในหนังสือ กค 0702(กม.04)/5975 ลงวันที่ 29 กรกฎาคม 2552 คือราคาจริงออกมาต่ำกว่าราคาในใบกำกับภาษีเดิม เพราะตอนขายคิดราคาสูงไป ผู้ขายออกใบลดหนี้ได้ แต่ถ้าต้นทุนจริงควรคำนวณได้ตั้งแต่วันที่ขาย ก็ออกไม่ได้ กรณีนี้เป็นคำตอบเฉพาะรายของปี 2552 อย่าใช้เป็นกฎทั่วไปโดยไม่ถามสรรพากรก่อน

ใครออกใบลดหนี้ได้

เฉพาะผู้ประกอบการจดทะเบียนรายเดิมที่ออกใบกำกับภาษีฉบับนั้นเท่านั้น หนังสือ กค 0811/พ.03726 ลงวันที่ 26 เมษายน 2542 ตอบเรื่องสาขาไว้ชัด ถ้าสำนักงานใหญ่เป็นผู้ออกใบกำกับภาษีเดิม สาขาออกใบลดหนี้เองไม่ได้ แต่พิมพ์ใบจากระบบออนไลน์ของบริษัทได้ ตราบใดที่ใช้ชื่อ ที่อยู่ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของสำนักงานใหญ่ และบันทึกในรายงานภาษีขายของสำนักงานใหญ่ สำเนาเก็บไว้ที่สำนักงานใหญ่

ขั้นตอนออกใบลดหนี้

  1. ยืนยันเหตุกับผู้ซื้อ เช่น สินค้าคืนจริง ส่งของขาดจริง หรือยกเลิกบริการจริง แล้วเก็บหลักฐานไว้ เช่น ใบรับคืนสินค้า อีเมลตกลงกัน หรือสัญญาที่ยกเลิก
  2. หาใบกำกับภาษีเดิม จดเลขที่ มูลค่าสินค้าหรือบริการ และ VAT ที่ออกไปแล้ว
  3. คำนวณมูลค่าที่ถูกต้องหลังหักส่วนที่คืนหรือลด แล้วหาผลต่างกับมูลค่าเดิม
  4. คิด VAT เฉพาะผลต่างนั้น ไม่คิดซ้ำจากมูลค่าทั้งก้อน
  5. ออกใบลดหนี้ด้วยเลขที่ใบใหม่ ในเดือนภาษีที่เหตุเกิดขึ้น ป.80/2542 อนุโลมให้ออกในเดือนภาษีถัดไปเมื่อมีเหตุจำเป็นที่หลีกเลี่ยงไม่ได้
  6. ส่งต้นฉบับให้ผู้ซื้อ เก็บสำเนาไว้ และบันทึกในรายงานภาษีขายของเดือนที่ออกใบ
ผู้ขายรับสินค้าคืนจากลูกค้าที่เคาน์เตอร์

วิธีรับหรือคืนเงิน จะโอน จ่ายเช็ค หรือหักกับยอดซื้อครั้งหน้า ไม่กระทบเรื่อง VAT ตามคำตอบในหนังสือ กค 0811/พ.03726 ฉบับเดียวกัน

รายการที่ใบลดหนี้ต้องมี

ป.80/2542 กำหนดรายการไว้ดังนี้ ถ้าขาดข้อใดข้อหนึ่ง ถือว่าออกใบไม่ครบถ้วน และมีโทษตามมาตรา 90 (12)

  • คำว่า ใบลดหนี้ ให้เห็นเด่นชัด
  • ชื่อ ที่อยู่ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้ออกใบ
  • ชื่อและที่อยู่ของผู้ซื้อ
  • วัน เดือน ปี ที่ออกใบ
  • เลขที่ใบกำกับภาษีเดิม พร้อมมูลค่าเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง ผลต่าง และ VAT ของผลต่าง
  • ข้อความสั้น ๆ ที่บอกสาเหตุของการลดหนี้

ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม ฉบับที่ 195 ลงวันที่ 28 พฤษภาคม 2556 เพิ่มอีกสองรายการ คือเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้ซื้อเมื่อผู้ซื้อเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียน และเครื่องหมายบอกสำนักงานใหญ่หรือสาขาทั้งฝั่งผู้ออกและผู้รับ โดยสำนักงานใหญ่ใช้คำว่า สำนักงานใหญ่ หรือรหัส 00000 ส่วนสาขาใช้ สาขาที่ และเลขสาขา เช่น 00001 ประกาศนี้ถูกแก้ไขโดยฉบับที่ 201 และฉบับที่ 249 ซึ่งมีผลตั้งแต่ 6 มกราคม 2566

ฉบับที่ 249 เพิ่มกรณีหนึ่งที่ธุรกิจจำนวนมากเจอ คือใบลดหนี้ที่ทำด้วยลายมือชื่ออิเล็กทรอนิกส์แต่พิมพ์ส่งให้ผู้ซื้อเป็นกระดาษ ต้องมีข้อความว่า "เอกสารนี้ได้จัดทำและส่งข้อมูลให้แก่กรมสรรพากรด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์" ปรากฏในใบด้วย

ตัวอย่างสมมติ คืนสินค้าข้ามเดือน

ตัวอย่างสมมติต่อไปนี้ใช้อัตรา VAT 7% ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวเลขสมมติ

ร้านขายอุปกรณ์สำนักงานแห่งหนึ่งออกใบกำกับภาษีเมื่อเดือนมีนาคม ขายเก้าอี้ 10 ตัว มูลค่า 100,000 บาท VAT 7,000 บาท รวม 107,000 บาท ต้นเดือนเมษายน ลูกค้าพบว่าเก้าอี้ 2 ตัวขาหัก จึงขอคืน ร้านตกลงรับคืนและคืนเงิน

รายการในใบลดหนี้ จำนวนเงิน (บาท)
มูลค่าตามใบกำกับภาษีเดิม 100,000
มูลค่าที่ถูกต้อง (เก้าอี้ 8 ตัว) 80,000
ผลต่าง 20,000
VAT ของผลต่าง (7%) 1,400
เงินที่ร้านคืนลูกค้า 21,400

ร้านออกใบลดหนี้ในเดือนเมษายน โดยระบุเลขที่ใบกำกับภาษีเดิมของเดือนมีนาคม และเขียนสาเหตุสั้น ๆ ว่ารับคืนสินค้าชำรุด 2 ตัว สมมติว่าเดือนเมษายนร้านมียอดขายอื่นที่มี VAT 5,000 บาท รายงานภาษีขายเดือนเมษายนจะลดภาษีขายลง 1,400 บาท เหลือ 3,600 บาท ส่วนรายงานของเดือนมีนาคมไม่ต้องแก้ เพราะการขายเดือนนั้นเกิดขึ้นจริงและแสดงภาษีขาย 7,000 บาทไปแล้ว

เครื่องคิดเลขและเอกสารภาษีบนโต๊ะทำงาน

ลงบัญชีและยื่น ภ.พ.30 เดือนไหน

คำตอบอยู่ที่เดือนที่ออกใบลดหนี้ ไม่ใช่เดือนที่ขายเดิม หนังสือ กค 0811/พ.30188 ลงวันที่ 4 กุมภาพันธ์ 2543 อธิบายกรณีของผู้ประกอบการรายหนึ่งที่ไปยื่น ภ.พ.30 เพิ่มเติมในเดือนที่ขาย แล้วกรมสรรพากรตอบว่าให้ปรับปรุงภาษีขายในเดือนที่ออกใบลดหนี้ และให้ยกเลิกแบบที่ยื่นเพิ่มผิดเดือน เนื่องจากผู้ประกอบการเข้าใจผิดโดยสุจริต กรมฯ จึงไม่เรียกเงินเพิ่มหรือเบี้ยปรับ

ผลที่ตามมาคือ ถ้าคุณสังเกตได้ว่ามีการคืนสินค้าตั้งแต่ต้นเดือน แต่ลืมออกใบจนข้ามเดือน ให้ออกใบเมื่อรู้ตัว แล้วปรับลดในรายงานของเดือนที่ออกใบนั้น อย่าย้อนไปแก้แบบเดือนที่แล้ว เว้นแต่สรรพากรพื้นที่แนะนำเป็นอย่างอื่น

ฝั่งผู้ซื้อต้องทำอะไร

ผู้ซื้อที่จดทะเบียน VAT และเคยนำภาษีในใบกำกับภาษีเดิมไปหักเป็นภาษีซื้อแล้ว ต้องปรับลดภาษีซื้อตามใบลดหนี้ที่ได้รับ ป.80/2542 ระบุว่าผู้ซื้อที่ถือใบลดหนี้ซึ่งออกถูกต้องใช้เป็นเอกสารปรับภาษีซื้อได้ ผู้ซื้อจึงควรตรวจใบก่อนรับ ถ้าขาดเลขที่ใบกำกับภาษีเดิมหรือขาดเลขผู้เสียภาษีของตน ให้ส่งกลับไปให้ผู้ขายแก้ ผู้ซื้อทั่วไปที่ไม่ได้จด VAT ไม่มีภาษีซื้อให้ปรับ แต่ควรเก็บใบไว้เป็นหลักฐานการคืนเงิน

เรื่องเอกสารที่เกี่ยวข้องกัน ใบกำกับภาษีเต็มรูปมีรายการอะไรบ้างอ่านต่อได้ใน ใบกำกับภาษีคืออะไร ส่วนร้านค้าปลีกที่ออกใบอย่างย่อให้ลูกค้าทั่วไปดูข้อจำกัดได้ใน ใบกำกับภาษีอย่างย่อ และถ้าสงสัยว่าใบแจ้งหนี้ต่างจากใบเหล่านี้อย่างไร ดู ใบแจ้งหนี้คืออะไร

ก่อนส่งใบลดหนี้ให้ลูกค้า ตรวจสิบข้อนี้

นักบัญชีตรวจเอกสารใบกำกับภาษีบนโน้ตบุ๊ก
  1. ผู้ออกใบเป็นรายเดียวกับผู้ออกใบกำกับภาษีเดิมหรือไม่
  2. เหตุที่ลดหนี้ตรงกับเก้าข้อใน ป.80/2542 และมีหลักฐานเก็บไว้หรือไม่
  3. มีคำว่า ใบลดหนี้ ให้เห็นเด่นชัดหรือไม่
  4. เลขที่ใบกำกับภาษีเดิม มูลค่าเดิม มูลค่าที่ถูกต้อง และผลต่าง ตรงกับต้นฉบับหรือไม่
  5. VAT คิดจากผลต่างเท่านั้นหรือไม่
  6. มีเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้ซื้อ ถ้าผู้ซื้อเป็นผู้ประกอบการจดทะเบียนหรือไม่
  7. ระบุสำนักงานใหญ่หรือสาขาทั้งสองฝั่งหรือไม่
  8. ถ้าเป็นใบอิเล็กทรอนิกส์ที่พิมพ์ส่งเป็นกระดาษ มีข้อความตามฉบับที่ 249 หรือไม่
  9. ออกในเดือนภาษีที่เหตุเกิด หรือเดือนถัดไปเมื่อมีเหตุจำเป็นหรือไม่
  10. บันทึกลดภาษีขายในรายงานของเดือนที่ออกใบแล้วหรือไม่

ข้อ 1 ถึง 10 ผ่านครบ ใบก็ใช้งานได้ตามหลักเกณฑ์ที่อ่านจากเว็บไซต์กรมสรรพากร ถ้าเหตุของคุณไม่ตรงกับเก้าข้อ หรือต้องการปรับรายงานของเดือนที่ผ่านมาแล้ว สอบถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ที่กิจการจดทะเบียนไว้ก่อนลงมือแก้

คำถามที่พบบ่อย

ใบลดหนี้ต่างจากการยกเลิกใบกำกับภาษีอย่างไร

การยกเลิกใช้เมื่อเอกสารผิดทั้งฉบับ เช่น ชื่อผู้ซื้อผิด แล้วออกใบใหม่แทน ส่วนใบลดหนี้ใช้เมื่อการซื้อขายเกิดขึ้นจริง แต่มูลค่าเปลี่ยนภายหลัง เช่น ผู้ซื้อคืนสินค้าบางส่วน ใบกำกับภาษีเดิมยังอยู่ และใบลดหนี้ปรับเฉพาะผลต่าง

สาขาออกใบลดหนี้แทนสำนักงานใหญ่ได้ไหม

ตามหนังสือตอบข้อหารือของกรมสรรพากร กค 0811/พ.03726 ลงวันที่ 26 เมษายน 2542 สาขาออกเองไม่ได้ถ้าใบกำกับภาษีเดิมออกโดยสำนักงานใหญ่ แต่สาขาพิมพ์ใบจากระบบออนไลน์ได้ โดยใช้ข้อมูลของสำนักงานใหญ่และบันทึกในรายงานภาษีขายของสำนักงานใหญ่

ลืมออกใบลดหนี้ในเดือนที่เกิดเหตุ ต้องทำอย่างไร

ป.80/2542 ยอมให้ออกในเดือนภาษีถัดไปเมื่อมีเหตุจำเป็นที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ หากเกินกว่านั้นหรือไม่แน่ใจ ให้สอบถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ก่อนปรับรายงานภาษี

แหล่งอ้างอิง

  1. ป.80/2542 แนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับใบเพิ่มหนี้และใบลดหนี้ | กรมสรรพากร
  2. ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 195) | กรมสรรพากร
  3. เลขที่หนังสือ กค 0811/พ.03726 เรื่อง ภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีการออกใบลดหนี้ | กรมสรรพากร
  4. เลขที่หนังสือ กค 0811/พ.30188 เรื่อง ภาษีมูลค่าเพิ่ม กรณีการปรับปรุงภาษีขายด้วยใบลดหนี้ | กรมสรรพากร