อนุสัญญาภาษีซ้อน คืออะไร ใครได้สิทธิ และเครดิตภาษีทำงานอย่างไร

ใจความสำคัญ
- อนุสัญญาภาษีซ้อนคือข้อตกลงระหว่างสองประเทศเพื่อไม่ให้เงินได้ก้อนเดียวถูกเก็บภาษีเงินได้ซ้ำ ไทยทำฉบับแรกกับสวีเดนเมื่อ พ.ศ. 2505
- ผู้ใช้สิทธิต้องเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ของรัฐภาคี สำหรับบุคคลธรรมดาในไทย กรมสรรพากรอธิบายว่าหมายถึงผู้อยู่ในไทยเกิน 180 วันในปีภาษี
- อนุสัญญาครอบคลุมภาษีเงินได้เท่านั้น ภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีธุรกิจเฉพาะอยู่นอกขอบเขต
- การขจัดภาษีซ้อนมี 2 วิธีหลัก คือยกเว้นเงินได้ หรือนำภาษีที่เสียในต่างประเทศมาเครดิตหักจากภาษีในประเทศถิ่นที่อยู่
- เพดานอัตราหัก ณ ที่จ่ายของปันผล ดอกเบี้ย และค่าสิทธิ ต่างกันไปตามแต่ละประเทศ ต้องเปิดฉบับของประเทศนั้นดูเอง
อนุสัญญาภาษีซ้อนคือข้อตกลงระหว่างสองประเทศที่ตกลงกันว่า เงินได้ก้อนเดียวไม่ควรถูกเก็บภาษีเงินได้ซ้ำจากทั้งสองฝั่ง ประเทศไทยเริ่มทำข้อตกลงแบบนี้ฉบับแรกเมื่อ พ.ศ. 2505 กับสวีเดน ตามที่กรมสรรพากรระบุไว้ในหน้าอธิบายโครงสร้างอนุสัญญา ปัญหาที่คนทั่วไปเจอมักมาจากสองทาง คือเงินปันผลหรือดอกเบี้ยที่ได้จากต่างประเทศ กับเงินที่ได้จากงานหรือสิทธิที่ใช้ในอีกประเทศหนึ่ง
อนุสัญญาไม่ได้ทำให้ภาษีหายไป มันแบ่งสิทธิเก็บภาษีระหว่างสองประเทศ และกำหนดวิธีนำภาษีที่เสียฝั่งหนึ่งมาหักจากอีกฝั่งหนึ่ง
ใครมีสิทธิใช้อนุสัญญา
สิทธิตามอนุสัญญาผูกกับการเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ในรัฐภาคีฝั่งใดฝั่งหนึ่ง สำหรับฝั่งไทย กรมสรรพากรอธิบายว่าผู้มีถิ่นที่อยู่คือ
- บุคคลธรรมดาที่อยู่ในประเทศไทยเกินกว่า 180 วันในปีภาษีหนึ่ง ๆ
- นิติบุคคลที่จดทะเบียนตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของไทย
คนไทยที่ไปทำงานต่างประเทศหลายปีจนอยู่ในไทยไม่ถึง 180 วัน ก็อาจไม่เข้านิยามผู้มีถิ่นที่อยู่ในไทยของปีนั้น และต้องดูกติกาของประเทศที่ตัวเองไปอยู่ ส่วนเรื่องเมื่อไรเงินจากต่างประเทศถึงต้องเสียภาษีในไทย อ่านต่อได้ที่ ภาษีเงินได้จากต่างประเทศ
ภาษีตัวไหนอยู่ในอนุสัญญา ตัวไหนไม่อยู่
อนุสัญญาครอบคลุมภาษีเงินได้เท่านั้น ได้แก่ ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ภาษีเงินได้นิติบุคคล และภาษีเงินได้ปิโตรเลียม กรมสรรพากรระบุตรง ๆ ว่าภาษีมูลค่าเพิ่มและภาษีธุรกิจเฉพาะไม่อยู่ภายใต้อนุสัญญา ถ้าคุณซื้อสินค้าบริการข้ามประเทศแล้วมีภาษีทางอ้อมติดมา อนุสัญญาไม่ช่วยตรงนั้น ภาพรวมของ VAT อยู่ที่ ภาษีมูลค่าเพิ่มคืออะไร

สองวิธีที่อนุสัญญาใช้ขจัดภาษีซ้อน
หน้าโครงสร้างของกรมสรรพากรอธิบายวิธีไว้สองแบบ แบบแรกคือการยกเว้น รัฐถิ่นที่อยู่ไม่เก็บภาษีจากเงินได้ที่รัฐแหล่งเงินได้เก็บไปแล้ว แบบที่สองคือเครดิต รัฐถิ่นที่อยู่ยอมให้นำภาษีที่เสียในรัฐแหล่งเงินได้มาหักออกจากภาษีที่ตัวเองเรียกเก็บ ในการใช้งานจริงของคนที่ไม่ได้เป็นนักลงทุนรายใหญ่ มักเจอแบบเครดิตมากกว่า
ตัวอย่างสมมติ คุณเป็นผู้มีถิ่นที่อยู่ในไทย ได้ค่าลิขสิทธิ์หนังสือ 200,000 บาทจากสำนักพิมพ์ในประเทศหนึ่งที่มีอนุสัญญากับไทย ประเทศนั้นหักภาษีที่แหล่งเงินได้ไว้ 5% เท่ากับ 10,000 บาท ถ้าภาษีไทยที่คำนวณจากเงินได้ก้อนนี้เท่ากับ 30,000 บาท วิธีเครดิตจะให้นำ 10,000 บาทมาหัก เหลือจ่ายไทยเพิ่ม 20,000 บาท คุณเสียภาษีรวม 30,000 บาท ไม่ใช่ 40,000 บาท
วงเงินเครดิตจริงและวิธีคำนวณเมื่อภาษีต่างประเทศสูงกว่าภาษีไทย กรมสรรพากรมีเครื่องมือช่วยคำนวณเครดิตภาษีสำหรับบุคคลธรรมดาที่มีเงินได้จากต่างประเทศ ซึ่งหน้าเครื่องมือระบุว่าอัปเดตล่าสุด 11 พฤศจิกายน 2569
เพดานอัตราหัก ณ ที่จ่าย แต่ละประเทศไม่เท่ากัน
อนุสัญญาจำนวนมากกำหนดเพดานอัตราภาษีที่รัฐแหล่งเงินได้เก็บได้สูงสุดสำหรับปันผล ดอกเบี้ย และค่าสิทธิ คำว่าเพดานหมายความว่าจะเก็บต่ำกว่าได้ แต่เกินไม่ได้ ตัวอย่างจากสองฉบับที่ผู้อ่านพบบ่อย ตามหน้า ข้อ 11-15 ของกรมสรรพากร ซึ่งแสดงวันที่ปรับปรุงล่าสุด 8 ธันวาคม 2554 มีดังนี้
| เงินได้ | สหราชอาณาจักร | ฝรั่งเศส |
|---|---|---|
| ปันผล | 15% ถ้าผู้จ่ายทำกิจการอุตสาหกรรมและผู้รับเป็นบริษัทถือสิทธิออกเสียงอย่างน้อย 25% นอกนั้นตามอนุวรรคอื่นสูงสุด 20% | หน้าที่เปิดไว้ครอบคลุมข้อ 11-15 จึงไม่ได้แสดงอัตราปันผลในส่วนนี้ |
| ดอกเบี้ย | 10% ถ้าผู้รับเป็นธนาคาร สถาบันการเงิน หรือบริษัทประกันภัย กรณีอื่นสูงสุด 25% | 3% ของดอกเบี้ยที่จ่าย สำหรับสินเชื่อ 4 ปีขึ้นไปที่สถาบันการเงินภาครัฐร่วมในโครงการที่กำหนด และ 10% ถ้าจ่ายให้สถาบันการเงินที่เป็นบริษัทของอีกรัฐ |
| ค่าสิทธิ | 5% สำหรับลิขสิทธิ์งานวรรณกรรม ศิลปะ วิทยาศาสตร์ และ 15% สำหรับสิทธิบัตร เครื่องหมายการค้า แบบ สูตรลับ หรือฟิล์มและเทปแพร่ภาพเสียง | 5% สำหรับลิขสิทธิ์งานวรรณกรรม ศิลปะ วิทยาศาสตร์ และ 15% สำหรับค่าสิทธิประเภทอื่น |
ตัวเลขข้างต้นเป็นของสองประเทศเท่านั้น และเป็นข้อมูลที่หน้าเว็บอัปเดตเมื่อปี 2554 ประเทศอื่นมีโครงสร้างและอัตราของตัวเอง อนุสัญญายังอาจถูกแก้ด้วยพิธีสารภายหลัง จึงห้ามเอาอัตราของประเทศหนึ่งไปใช้กับอีกประเทศ

เปิดฉบับของประเทศที่เกี่ยวข้องดูที่ไหน
กรมสรรพากรจัดหน้า อนุสัญญาภาษีซ้อนของประเทศไทย เป็นตารางกรองได้ มีคอลัมน์ประเทศ ตัวอนุสัญญา MLI ประเภทเอกสาร วันลงนาม วันมีผลบังคับใช้ และสถานะ หน้านี้อัปเดตล่าสุด 6 กรกฎาคม 2569 ตารางบนหน้านี้โหลดข้อมูลแบบกรองได้ ให้เปิดในเบราว์เซอร์แล้วกรองด้วยชื่อประเทศ
หน้าเดียวกันอธิบายศัพท์ไว้สองคำที่ควรรู้ คือพิธีสาร (Protocol) หมายถึงข้อตกลงที่แก้ไขอนุสัญญาฉบับเดิม และ MLI คืออนุสัญญาพหุภาคีที่แก้ไขอนุสัญญาภาษีที่มีอยู่เดิมเพื่อป้องกันการเลี่ยงภาษี เมื่อฉบับของประเทศหนึ่งมีทั้งตัวอนุสัญญา พิธีสาร และ MLI คุณต้องอ่านทั้งชุดและดูวันมีผลบังคับใช้ของแต่ละส่วนประกอบกัน กรมสรรพากรมีหน้า MLI แยกที่รวมเอกสารท่าทีของประเทศไทยและวันที่มีผลบังคับใช้ของอนุสัญญาที่แก้ไขผ่าน MLI ได้ หน้านั้นอัปเดตล่าสุด 11 มิถุนายน 2569
ใช้จริงกับเงินปันผลหุ้นต่างประเทศอย่างไร
นักลงทุนไทยที่ซื้อหุ้นต่างประเทศมักเจอแบบนี้ ตลาดต้นทางหักภาษีปันผลก่อนเงินเข้าบัญชี โบรกเกอร์ต่างประเทศมักขอแบบฟอร์มรับรองสถานะผู้มีถิ่นที่อยู่เพื่อใช้อัตราตามอนุสัญญา ขั้นตอนของหุ้นสหรัฐที่ชัดเจนเขียนไว้แล้วใน หุ้นสหรัฐ ซื้อยังไง ฝั่งไทยค่อยมาดูเมื่อเงินได้นั้นเข้าข่ายต้องเสียภาษีในปีที่นำเข้ามา
เอกสารที่ควรเก็บไว้ทุกครั้งคือหลักฐานการหักภาษีจากต่างประเทศ เช่น statement หรือใบรับรองการหักภาษีที่ผู้จ่ายเงินออกให้ เพราะการขอเครดิตต้องมีตัวเลขภาษีที่เสียจริง นี่เป็นคำแนะนำทั่วไป ไม่ใช่ข้อกำหนดจากหน้าเว็บที่อ้างไว้ในบทความ ให้ถามเจ้าหน้าที่กรมสรรพากรหรือผู้เชี่ยวชาญด้านภาษีว่าต้องแนบเอกสารชนิดใดกับแบบแสดงรายการของคุณ
ถ้าเงินได้จากต่างประเทศของคุณมีจำนวนมาก ให้ถามเจ้าหน้าที่กรมสรรพากรหรือนักบัญชีที่ทำภาษีระหว่างประเทศก่อนยื่นแบบ โดยเตรียมชื่อประเทศ ประเภทเงินได้ และจำนวนภาษีที่ถูกหักไปเต็ม ๆ ไปคุยด้วย

คำถามที่พบบ่อย
ไม่ได้ยื่นอะไรเลย อนุสัญญาจะลดภาษีให้อัตโนมัติไหม
ไม่อัตโนมัติ ตัวอนุสัญญาเป็นข้อตกลงระหว่างรัฐ ผู้มีเงินได้ต้องใช้สิทธิผ่านขั้นตอนของแต่ละประเทศ เช่น ยื่นแบบ W-8BEN ให้โบรกเกอร์เมื่อซื้อหุ้นสหรัฐ ก่อนถูกหักภาษี และยื่นขอเครดิตภาษีในแบบแสดงรายการของประเทศถิ่นที่อยู่ภายหลัง
ประเทศที่ไม่มีอนุสัญญากับไทย ยังขอเครดิตภาษีต่างประเทศได้ไหม
ตามข่าวของกรมสรรพากรที่สรุปไว้ในบทความเรื่องภาษีเงินได้จากต่างประเทศ ภาษีที่ถูกหักในต่างประเทศนำมาเครดิตได้เมื่อประเทศนั้นมีอนุสัญญากับไทย ถ้าประเทศของคุณไม่อยู่ในตารางอนุสัญญา ให้ถามเจ้าหน้าที่สรรพากรก่อนยื่นแบบ
แหล่งอ้างอิง
- บทนำโครงสร้าง (อัตราภาษีหัก ณ ที่จ่ายตามอนุสัญญาฯ) | กรมสรรพากร
- อนุสัญญาภาษีซ้อนของประเทศไทย | กรมสรรพากร
- อังกฤษและไอร์แลนด์เหนือ : ข้อ 11-15 | กรมสรรพากร
- ฝรั่งเศส : ข้อ 11-15 | กรมสรรพากร
- เครื่องมือช่วยคำนวณเครดิตภาษีสำหรับผู้มีเงินได้จากต่างประเทศ (กรณีภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา) | กรมสรรพากร




