หนี้นอกระบบแก้ยังไง ไล่ตามขั้นตอนตั้งแต่สายด่วนถึงไกล่เกลี่ย

| อ่าน 15 นาที

หนี้นอกระบบแก้ยังไง ไล่ตามขั้นตอนตั้งแต่สายด่วนถึงไกล่เกลี่ย

ประเด็นสำคัญ

  • ธปท. แนะ 3 ทางแก้หนี้นอกระบบ คือหาเงินมาปิด หาเงินกู้ในระบบมาแทน และหาคนกลางไกล่เกลี่ย โดยขอคำปรึกษาได้ที่ 1359 กระทรวงการคลัง 1567 ศูนย์ดำรงธรรม และ 0 2575 3344 กระทรวงยุติธรรม
  • การไกล่เกลี่ยทำผ่านสำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิฯ ทุกจังหวัด สายด่วน 1157 โดยคณะอนุกรรมการระดับจังหวัดเป็นตัวกลางระหว่างลูกหนี้กับเจ้าหนี้
  • เอกสารของสำนักงานเศรษฐกิจการคลังระบุว่า เจ้าหนี้ที่เรียกดอกเบี้ยเกิน 15% ต่อปีเข้าข่ายผิดกฎหมาย และแนะให้ปรับลดลงเหลือไม่เกิน 15% ต่อปีเมื่อไกล่เกลี่ย
  • ตัวอย่างสมมติ หนี้ 10,000 บาทแบบส่งรายวัน 3 เดือน จ่ายดอกรวม 3,500 บาท ถ้าเปลี่ยนเป็นแบบลดต้นลดดอกที่ 36% ต่อปี ดอกเหลือราว 606 บาท
  • ก่อนไปไกล่เกลี่ย รวบรวมสัญญา สลิป แชต และตารางหนี้ทุกก้อนให้ครบ และอย่าไปกู้นอกระบบก้อนใหม่มาปิดก้อนเก่า

หนี้นอกระบบแก้ได้ผ่านช่องทางของรัฐ 3 ทาง คือไกล่เกลี่ยกับเจ้าหนี้โดยมีอัยการจังหวัดเป็นตัวกลาง ขอสินเชื่อในระบบมาแทนก้อนเดิม และเข้าโครงการฟื้นฟูรายได้ถ้าจ่ายแทบไม่ไหว ขั้นแรกคือโทรสายด่วน 1359 ของกระทรวงการคลัง หรือเดินเข้าสาขาธนาคารออมสินและ ธ.ก.ส. ที่ใกล้บ้าน เพื่อให้เจ้าหน้าที่ช่วยเลือกทาง

ข้อมูลด้านล่างมาจากหน้าความรู้ของ ธปท. และเอกสารของสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง ส่วนที่เป็นอัตราดอกเบี้ยและตัวเลขวงเงินมาจากเอกสารชุดนั้น ซึ่งสรุปแนวทางที่คณะรัฐมนตรีเห็นชอบเมื่อ 4 ตุลาคม 2559 ชื่อโครงการและเงื่อนไขของแต่ละธนาคารเปลี่ยนได้ ก่อนเดินทางไปควรโทรถามสาขาหรือสายด่วนอีกครั้ง

เริ่มจากรู้ก่อนว่าหนี้ก้อนไหนต้องแก้

เอกสารของสำนักงานเศรษฐกิจการคลังวางลำดับไว้ชัดเจนว่า ให้หยุดสร้างหนี้เพิ่ม แล้วสำรวจหนี้ทุกรายการ จากนั้นจึงไปเจรจากับเจ้าหนี้แต่ละราย เพื่อขอลดอัตราดอกเบี้ย ขยายเวลาผ่อน หรือลดเงินงวด

การทำรายการหนี้ครั้งเดียวช่วยให้เจ้าหน้าที่ตอบได้เร็วขึ้นมาก ลองเขียนลงกระดาษแผ่นเดียว หนึ่งบรรทัดต่อหนึ่งเจ้าหนี้

  • ชื่อเจ้าหนี้และวิธีติดต่อ
  • เงินที่ได้รับจริง กับเงินที่ตกลงว่าจะคืน
  • ส่งคืนแบบรายวัน รายสัปดาห์ หรือรายเดือน ยอดละเท่าไร
  • จ่ายมาแล้วกี่งวด รวมเป็นเงินเท่าไร
  • มีหลักประกันหรือไม่ เช่น โฉนดที่ดินหรือเล่มรถที่ฝากไว้

ถ้ายังไม่เข้าใจว่าทำไมหนี้แบบส่งรายวันถึงแพงกว่าที่เห็น อ่านวิธีคิดต้นทุนจริงได้ที่เงินกู้นอกระบบอันตรายแค่ไหน ส่วนหนี้ในระบบอย่างบัตรเครดิตต้องจัดลำดับแยกอีกชุดหนึ่ง

โทรหาใครก่อน ระหว่าง 1359 1567 และ 1157

ธปท. รวบรวมช่องทางขอคำปรึกษาและร้องเรียนไว้ 3 แห่ง และอีกแห่งหนึ่งเป็นสายของอัยการสำหรับการไกล่เกลี่ยโดยตรง ตารางนี้เรียงตามงานที่แต่ละแห่งทำ

ช่องทาง เบอร์ที่แหล่งข้อมูลระบุ ใช้เมื่อ
ศูนย์รับแจ้งการเงินนอกระบบ สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง 1359 อยากสอบถามแนวทางแก้หนี้นอกระบบ พิโกไฟแนนซ์ และนโยบายของรัฐ
ศูนย์ดำรงธรรมจังหวัดและอำเภอ กระทรวงมหาดไทย 1567 ต้องการคำปรึกษาหรือร้องเรียนใกล้บ้าน
ศูนย์ช่วยเหลือลูกหนี้และประชาชนที่ไม่ได้รับความเป็นธรรม กระทรวงยุติธรรม 0 2575 3344 ลูกหนี้หรือประชาชนที่รู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม
สำนักงานคุ้มครองสิทธิและช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ประชาชน สำนักงานอัยการสูงสุด 1157 ต้องการให้อัยการช่วยไกล่เกลี่ยประนอมหนี้กับเจ้าหนี้

สำหรับกรุงเทพมหานคร เอกสารของสำนักงานเศรษฐกิจการคลังระบุที่ตั้งสำนักงานคุ้มครองสิทธิฯ ที่อาคารราชบุรีดิเรกฤทธิ์ ชั้น 2 ศูนย์ราชการ ถนนแจ้งวัฒนะ เขตหลักสี่ โทร. 0 2142 2034 ส่วนต่างจังหวัดให้ไปที่สำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิและช่วยเหลือทางกฎหมายและการบังคับคดีประจำจังหวัด ซึ่งมีทุกจังหวัด

สายด่วน 1359 เป็นโทรสายหลักของกองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน เว็บไซต์ของกองระบุเวลาทำการวันจันทร์ถึงศุกร์ 08.30 ถึง 16.30 น. จึงควรโทรในเวลานั้น

สาขาออมสินและ ธ.ก.ส. ช่วยอะไรได้

เอกสารชุดเดียวกันระบุว่ามี "จุดให้คำปรึกษาปัญหาหนี้นอกระบบ" ที่สาขาธนาคารออมสินและ ธ.ก.ส. ทุกสาขาทั่วประเทศ ธนาคารจะประสานกับคณะอนุกรรมการไกล่เกลี่ยประนอมหนี้นอกระบบประจำจังหวัด ซึ่งมีอัยการคุ้มครองสิทธิฯ เป็นประธาน เพื่ออำนวยความสะดวกให้ยอดหนี้ระหว่างลูกหนี้กับเจ้าหนี้เป็นธรรมก่อน หลังจากนั้นธนาคารจึงพิจารณาสินเชื่อมาแทนหนี้เดิมตามความสามารถของลูกหนี้แต่ละราย

ลำดับนี้สำคัญ เพราะถ้ากู้เงินใหม่ไปปิดหนี้ที่ยอดยังไม่ถูกตรวจ คุณอาจปิดหนี้ด้วยตัวเลขที่ถูกบวกเกินมาแล้ว ธปท. ก็แนะให้ถามธนาคารของรัฐอย่างออมสิน ธ.ก.ส. และธนาคารอิสลามแห่งประเทศไทย ว่ามีโครงการสินเชื่อช่วยลดปัญหาหนี้นอกระบบหรือไม่ เพราะโครงการแบบนี้ออกมาเป็นระยะ

เจ้าหน้าที่ธนาคารอธิบายเอกสารสินเชื่อให้ลูกค้าที่โต๊ะบริการ

เอกสารระบุว่าผู้ที่ได้รับความช่วยเหลือคือลูกหนี้ที่เป็นหนี้ด้วยเหตุสุจริตและจำเป็น เข้าใจ และยอมรับกลไกของภาครัฐ ซึ่งหมายความว่าการไปพบเจ้าหน้าที่พร้อมข้อมูลครบและความตั้งใจจะจ่ายตามข้อตกลง เป็นเงื่อนไขที่แหล่งข้อมูลเน้นไว้เอง

เตรียมอะไรไปวันไกล่เกลี่ย

แหล่งข้อมูลที่เปิดอ่านไม่ได้กำหนดรายการเอกสารตายตัว รายการต่อไปนี้จึงเป็นข้อแนะนำให้พกไปเพื่อให้คุยได้ครบ ไม่ใช่เอกสารบังคับ ลำดับตามความสำคัญ

  1. สัญญา ใบกู้ หรือกระดาษที่เจ้าหนี้ให้เซ็น รวมถึงเช็คหรือโฉนดที่ฝากไว้เป็นประกัน
  2. หลักฐานการรับเงินจริง เช่น สลิปโอน หรือสมุดบัญชีที่เห็นยอดเข้า
  3. หลักฐานการจ่ายคืนทุกครั้ง ทั้งสลิป สมุดจดยอด และข้อความยืนยันการรับเงิน
  4. ข้อความแชตหรือบันทึกการโทรที่ตกลงเรื่องดอกเบี้ย และข้อความที่ถูกทวงหรือข่มขู่
  5. ตารางหนี้หน้าเดียวจากหัวข้อแรก พร้อมรายได้และรายจ่ายต่อเดือนของครัวเรือน
  6. บัตรประชาชนของคุณ และของผู้ค้ำประกันถ้ามี

ถ้าไม่มีสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษร ให้พกหลักฐานข้อ 2 ถึง 4 ให้ครบที่สุด และเขียนเล่าลำดับเหตุการณ์ตามวันที่ไว้ด้วย เจ้าหน้าที่จะได้เห็นภาพทั้งก้อนโดยไม่ต้องถามซ้ำ

ตัวอย่างสมมติ ต้นทุนก่อนและหลังไกล่เกลี่ย

ธปท. ยกตัวอย่างการกู้ 10,000 บาท จ่ายวันละ 150 บาท 3 เดือน (คิดเดือนละ 30 วัน) รวมจ่าย 13,500 บาท เป็นดอกเบี้ย 3,500 บาท คิดเป็นราว 140% ต่อปี ลองเทียบกับการเปลี่ยนเป็นหนี้แบบลดต้นลดดอก 3 งวดเท่ากัน ตัวเลขด้านล่างเป็นการคำนวณเองจากสูตรผ่อนเท่ากันทุกงวด ไม่ใช่ข้อเสนอจริงของผู้ให้กู้รายใด

รูปแบบ ผ่อนต่อเดือน (ประมาณ) ดอกเบี้ยรวม 3 เดือน
ส่งรายวันตามตัวอย่างของ ธปท. 4,500 บาท 3,500 บาท
ลดต้นลดดอก 36% ต่อปี 3,535 บาท 606 บาท
ลดต้นลดดอก 15% ต่อปี 3,417 บาท 251 บาท

เส้น 36% ต่อปีมาจากเพดานของพิโกไฟแนนซ์ที่เอกสารระบุว่า รวมค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียมแล้ว ต้องไม่เกิน 36% ต่อปีแบบลดต้นลดดอก วงเงินไม่เกิน 50,000 บาทต่อราย และให้กู้เฉพาะในจังหวัดที่สำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ ส่วนเส้น 15% มาจากแนวทางที่เอกสารแนะให้เจ้าหนี้ปรับลดดอกเบี้ยเหลือไม่เกิน 15% ต่อปีเมื่อเจรจาไกล่เกลี่ย ผลจริงของการไกล่เกลี่ยขึ้นกับการตกลงกันและยอดที่ตรวจแล้ว จึงเป็นได้ทั้งต่ำกว่าและสูงกว่าตัวเลขนี้

ที่เห็นชัดคือเงินงวดต่อเดือนลดลง ทำให้ครัวเรือนที่รายได้ไม่แน่นอนเหลือเงินหมุนค่าอาหารและค่าเดินทางมากขึ้น การเทียบเงินกู้ทุกแบบด้วยตัวเลขรายปีทำให้เห็นว่าอันไหนแพงจริง

เครื่องคิดเลขกับสมุดจดงบรายเดือนวางบนโต๊ะเพื่อวางแผนผ่อนหนี้

ระหว่างรอไกล่เกลี่ย เจ้าหนี้ยังทวงข่มขู่อยู่ ทำอย่างไร

การเข้าสู่กระบวนการไกล่เกลี่ยไม่ได้ทำให้การทวงหนี้ผิดวิธีหายไปเอง ให้จดวันเวลา ชื่อผู้ทวง และเก็บข้อความไว้ทุกครั้ง แล้วนำไปแจ้งทั้งเจ้าหน้าที่ที่ดูแลเรื่องไกล่เกลี่ยและสายด่วนที่ ธปท. ระบุว่ารับร้องเรียนปัญหาหนี้นอกระบบ ซึ่งคือ 1359 และ 1567 กฎเรื่องเวลาและข้อห้ามในการทวงสรุปไว้ในทวงหนี้ผิดกฎหมายแค่ไหน

ถ้าคุณได้รับหมายศาลหรือถูกฟ้องไปแล้ว ขั้นตอนจะเปลี่ยนไปอีกแบบ และมีกำหนดเวลาตอบที่เลื่อนไม่ได้ ให้ดูได้หมายศาลเรื่องหนี้ ทำอะไรก่อน

อย่าทำสามอย่างนี้ระหว่างแก้หนี้

  • อย่ากู้นอกระบบก้อนใหม่มาจ่ายก้อนเก่า เพราะเอกสารของสำนักงานเศรษฐกิจการคลังสอนให้หยุดสร้างหนี้เพิ่มก่อนเริ่มแก้ ส่วนทางเลือกในระบบเรียงไว้ในแหล่งกู้ที่ถูกกฎหมาย
  • อย่าทำขายฝากที่ดินกับนายทุน เอกสารเดียวกันเตือนว่ามีความเสี่ยงสูญเสียที่ดินได้ง่าย
  • อย่าจ่ายเงินล่วงหน้าให้คนที่อ้างว่ารับปลดหนี้หรือเคลียร์หนี้ให้ ช่องทางของรัฐที่ระบุข้างต้นไม่ได้ให้โอนเงินก่อนจึงจะรับเรื่อง ถ้าเจอกรณีที่ขอโอนเงินก่อนกู้ ดูแนวทางในกลโกงโอนค่าธรรมเนียมก่อนได้เงินกู้

ลำดับที่ทำได้ภายในสัปดาห์นี้

  1. เขียนตารางหนี้หน้าเดียว และหยุดกู้ก้อนใหม่
  2. รวบรวมหลักฐานตามรายการข้างต้น ถ่ายรูปเก็บในมือถือไว้อีกชุด
  3. โทร 1359 ในเวลาทำการเพื่อขอคำแนะนำเบื้องต้น หรือเข้าสาขาออมสินหรือ ธ.ก.ส. ที่ใกล้บ้านเพื่อใช้จุดให้คำปรึกษา
  4. ติดต่อสำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิฯ ประจำจังหวัด หรือโทร 1157 เพื่อขอไกล่เกลี่ย
  5. ถ้ารายได้ต่ำมากจนผ่อนไม่ไหว ถามเรื่องการฟื้นฟูอาชีพ ซึ่งเอกสารระบุให้ติดต่อปลัดจังหวัดที่ที่ทำการปกครองจังหวัด
  6. หลังได้ข้อตกลง ขอสำเนาข้อตกลงและเก็บสลิปทุกงวดจนปิดบัญชี

เรื่องหนี้นอกระบบมีรายละเอียดตามกรณี เช่น ยอดที่ตรวจแล้ว หลักประกัน และสถานะคดี คุณควรปรึกษาเจ้าหน้าที่ประจำจุดให้คำปรึกษาของออมสิน ธ.ก.ส. หรือสำนักงานอัยการคุ้มครองสิทธิฯ ประจำจังหวัด ก่อนตัดสินใจเซ็นข้อตกลงใด ๆ

แฟ้มเอกสารสัญญากู้และใบเสร็จที่จัดเรียงไว้บนโต๊ะก่อนไปไกล่เกลี่ย

แหล่งอ้างอิง

  1. 3 วิธีช่วยปลดหนี้นอกระบบ | ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.)
  2. การแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบอย่างบูรณาการและยั่งยืน | สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง กระทรวงการคลัง
  3. หนี้นอกระบบ | กองนโยบายพัฒนาระบบการเงินภาคประชาชน สำนักงานเศรษฐกิจการคลัง