BNPL คืออะไร ซื้อก่อนจ่ายทีหลังต่างจากบัตรเครดิตอย่างไร

BNPL ย่อมาจาก Buy Now Pay Later แปลตรงตัวว่าซื้อก่อนจ่ายทีหลัง ผู้ให้บริการออกเงินให้ร้านค้าไปก่อน แล้วลูกค้าทยอยจ่ายคืนภายหลัง ธนาคารแห่งประเทศไทยจัดบริการประเภทนี้เป็นสินเชื่อส่วนบุคคลแบบไม่มีหลักประกัน นั่นหมายความว่ามันคือหนี้ ไม่ใช่ส่วนลดหรือโปรโมชันฟรี

ตามหน้าความรู้ของ ธปท. ผู้ให้บริการส่วนใหญ่ให้ชำระทีเดียวหรือแบ่งจ่าย 2 ถึง 6 เดือน และมักอนุมัติได้ภายใน 10 นาที ความเร็วนี้เองที่ทำให้คนตัดสินใจซื้อได้ง่าย และเป็นจุดที่ ธปท. เตือนให้ระวังเป็นพิเศษ

BNPL ทำงานอย่างไร

เมื่อเลือกชำระด้วย BNPL ตอนซื้อของ ผู้ให้บริการประเมินผู้ซื้อแล้วอนุมัติวงเงินเฉพาะรายการนั้น ผู้ซื้อได้ของทันที และจ่ายคืนเป็นงวดตามที่ตกลง ผู้ให้บริการหาเงินจากดอกเบี้ย ค่าธรรมเนียมที่ผู้ซื้อจ่าย หรือค่าธรรมเนียมที่เรียกจากร้านค้า ขึ้นกับโมเดลของแต่ละราย ข้อมูลโมเดลรายได้นี้ไม่ได้มาจากหน้าของ ธปท. ดังนั้นต้องอ่านเงื่อนไขของผู้ให้บริการที่ใช้เองว่าคิดเงินส่วนไหน

เพดานที่ ธปท. กำหนด

ธปท. อธิบายว่าสินเชื่อดิจิทัลที่อยู่ภายใต้การกำกับของ ธปท. คิดวงเงินรวมไม่เกิน 20,000 บาทต่อคน ดอกเบี้ยไม่เกิน 25% ต่อปี และระยะเวลาไม่เกิน 6 เดือน ส่วนผู้ให้บริการที่ไม่ได้อยู่ภายใต้การกำกับ อาจให้วงเงินเกิน 20,000 บาท ดอกเบี้ยไม่เกิน 15% ต่อปี ข้อมูลหน้านี้มีปีลิขสิทธิ์ 2566 ควรตรวจกับ ธปท. อีกครั้งว่าเกณฑ์ปัจจุบันตรงกันหรือไม่

ผู้ให้บริการบางรายไม่ได้อยู่ภายใต้ ธปท. ก่อนใช้ ควรตรวจว่าผู้ให้บริการมีสถานะถูกต้องหรือไม่ โดยสอบถาม ธปท. ที่ 1213

ความเสี่ยงที่ ธปท. ยกไว้

หน้าความรู้ของ ธปท. ชี้ความเสี่ยงของ BNPL ไว้ดังนี้

• ใช้เกินตัว เพราะซื้อง่ายและอนุมัติเร็ว
• ใช้ BNPL ไปปิดหนี้เดิม หรือหมุนเงินไปเรื่อย ๆ
• ยอดผ่อนต่อก้อนเล็ก แต่รวมหลายก้อนแล้วเป็นภาระใหญ่
• ไม่อ่านเงื่อนไข จึงไม่รู้ค่าธรรมเนียมและค่าปรับ
• อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริงสูงกว่าที่เห็น เพราะมีค่าธรรมเนียมการดำเนินการแอบแฝง
• ตั้งวิธีชำระเริ่มต้นไว้แล้วลืม ทำให้ตัดเงินผิดบัญชีหรือผิดช่วงเวลา

ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นภาพ ซื้อของสามชิ้นผ่าน BNPL ชิ้นละ 1,500 บาท แบ่งจ่าย 3 เดือน เดือนละ 500 บาทต่อชิ้น เมื่อรวมกันจะต้องจ่ายเดือนละ 1,500 บาทต่อเนื่อง 3 เดือน ถ้าบวกกับบิลบัตรเครดิตและค่าผ่อนอื่น ยอดรวมต่อเดือนอาจสูงกว่าที่คิด ตัวเลขชุดนี้ตั้งขึ้นเพื่ออธิบาย ไม่ใช่ราคาจริง

เทียบกับบัตรเครดิตผ่อน

ทั้งสองอย่างให้ซื้อก่อนจ่ายทีหลัง แต่โครงสร้างต่างกัน บัตรเครดิตมีวงเงินหมุนเวียน มียอดชำระขั้นต่ำ และเพดานดอกเบี้ยรวมค่าธรรมเนียมที่ ธปท. กำหนดไว้ที่ 16% ต่อปี ตามหน้าความรู้บัตรเครดิตของ ธปท. อ่านเรื่องยอดขั้นต่ำเพิ่มที่ ยอดชำระขั้นต่ำบัตรเครดิต ส่วนการผ่อนรายการบนบัตรอยู่ใน ผ่อนบัตรเครดิต

BNPL ตามที่ ธปท. อธิบายเป็นสินเชื่อก้อนเล็กที่ชำระครั้งเดียวหรือแบ่งไม่เกิน 6 เดือน เงื่อนไขดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียมจึงต่างกันตามผู้ให้บริการ ก่อนเลือก ให้เทียบ "ยอดที่ต้องจ่ายรวมทั้งหมด" กับราคาสินค้าเงินสด ไม่ใช่ดูแค่ยอดต่องวด ดูภาพรวมดอกเบี้ยสินเชื่อส่วนบุคคลได้ที่ ดอกเบี้ยสินเชื่อส่วนบุคคล

อ่านเงื่อนไขตรงไหนก่อนกดยืนยัน

ก่อนกดยืนยัน ลองหาข้อมูลสามอย่างในหน้าเงื่อนไขของผู้ให้บริการ อย่างแรกคือยอดรวมที่ต้องจ่ายทั้งหมดเมื่อครบทุกงวด รวมค่าธรรมเนียมแล้ว อย่างที่สองคือค่าปรับหรือดอกเบี้ยเมื่อจ่ายช้า และอย่างที่สามคือวิธีตัดเงิน ว่าตัดจากบัตรหรือบัญชีใด ถ้าหาข้อมูลเหล่านี้ไม่เจอ แปลว่าเงื่อนไขยังไม่ชัดพอจะตัดสินใจ

ผลต่อประวัติเครดิต

ธปท. ระบุว่าผู้ให้บริการบางรายรายงานข้อมูลเข้า NCB ถ้าจ่ายช้า ประวัติอาจเสียและกระทบการขอสินเชื่อก้อนใหญ่ เช่น สินเชื่อบ้านในอนาคต ขอดูข้อมูลของตัวเองได้ตามวิธีใน เครดิตบูโรคืออะไร

วิธีใช้อย่างระวัง

ธปท. แนะนำหลักการจัดการหนี้ที่ใช้กับ BNPL ได้ตรง ๆ

1. รวมภาระผ่อนทุกก้อนต่อเดือนให้ไม่เกิน 1 ใน 3 ของรายได้ต่อเดือน
2. ตั้งเตือนล่วงหน้า 3 ถึง 7 วันก่อนวันครบกำหนด
3. อ่านเงื่อนไขเรื่องดอกเบี้ย ค่าธรรมเนียม และค่าปรับก่อนกดยืนยัน
4. ปิดบัญชีครบแล้วขอหนังสือยืนยันการปิดบัญชี
5. ถามตัวเองก่อนซื้อว่า ถ้าไม่มี BNPL จะยังซื้อไหม

ถ้ารู้ตัวว่าจ่ายไม่ทัน ให้ติดต่อผู้ให้บริการก่อนครบกำหนด และถ้าเป็นหนี้หลายก้อนพร้อมกัน ลองใช้แนวทางที่ ปรับโครงสร้างหนี้ ถ้ามีข้อสงสัยเรื่องผู้ให้บริการที่ ธปท. กำกับ โทรศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงิน ธปท. 1213