ปรับโครงสร้างหนี้ คืออะไร และแบบไหนเหมาะกับสถานการณ์ของคุณ

ปรับโครงสร้างหนี้ คือ การที่เจ้าหนี้กับลูกหนี้ตกลงเปลี่ยนเงื่อนไขการชำระหนี้เดิม เมื่อลูกหนี้จ่ายตามสัญญาเดิมไม่ไหวเพราะรายรับลดลง รายจ่ายเพิ่ม หรือเกิดทั้งสองอย่าง ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) แนะให้ขอก่อนที่หนี้จะกลายเป็นหนี้เสีย (NPL) เพราะถ้าปล่อยนาน อาจถูกฟ้องร้องและยึดทรัพย์

บทความนี้เรียบเรียงจากสองหน้าของสตางค์ Story ใน bot.or.th เน้นการเลือกวิธีให้ตรงกับสถานการณ์ของคุณ ส่วนลำดับจ่ายหนี้ทั้งตารางอยู่ในวิธีปลดหนี้

ปรับโครงสร้างหนี้ มีกี่รูปแบบ

ธปท. ยกรูปแบบพื้นฐานไว้ 3 แบบ

1. ขยายระยะเวลาชำระหนี้ ค่างวดลดลง ตัวอย่างในหน้าเว็บ ถ้าสัญญาเหลืออีก 3 ปี ค่างวด 10,000 บาทต่อเดือน เมื่อขยายเป็น 5 ปี ค่างวดจะลดลงต่ำกว่า 10,000 บาท
2. รีไฟแนนซ์ เปลี่ยนไปเป็นเจ้าหนี้รายใหม่ หรือทำสัญญาใหม่กับเจ้าหนี้เดิมในเงื่อนไขที่ดีกว่า เช่น ดอกเบี้ยถูกลง แล้วนำเงินไปปิดหนี้เดิม ต้องคิดค่าใช้จ่าย เช่น ค่าจดจำนอง ค่าธรรมเนียมดำเนินการ และค่าประเมินทรัพย์สิน ดูรายละเอียดในรีไฟแนนซ์ คืออะไร
3. ขอลดอัตราดอกเบี้ย ค่างวดตัดเงินต้นได้มากขึ้น หมดหนี้เร็วขึ้น

นอกจากนี้ธปท. มีโครงการคลินิกแก้หนี้ สำหรับลูกหนี้ที่มีหนี้เสียจากบัตรเครดิต บัตรกดเงินสด และสินเชื่อส่วนบุคคลที่ไม่มีหลักประกัน โดยรวมหนี้จากหลายเจ้าหนี้มาผ่อนกับ บสส. (SAM) รายเดียว ผ่อนได้นานสุด 10 ปีในดอกเบี้ยที่ต่ำลงมาก พร้อมให้ความรู้ทางการเงิน เงื่อนไขสมัครตรวจได้ที่ธปท. ก่อนยื่น

เลือกวิธีตามสถานการณ์ 4 แบบ

หลักคิดจาก ธปท. คือ ประเมินก่อนว่ารายได้ลดลงมากแค่ไหน ขาดรายได้หรือไม่ และนานเท่าไร แล้วเทียบทั้ง "จำนวนเงิน" กับ "ระยะเวลา" เพราะทางที่ดอกเบี้ยรวมต่ำอาจให้ค่างวดสูงจนเหลือเงินใช้ไม่พอ และต้องกู้เพิ่ม

1. ยังจ่ายไหว แต่อยากลดภาระดอกเบี้ย

• เปลี่ยนประเภทหนี้ เช่น ย้ายยอดค้างบัตรเครดิต ซึ่งหน้าเว็บระบุว่าคิดดอกเบี้ย 16% ต่อปีหากจ่ายไม่เต็มและไม่ตรงเวลา ไปเป็นสินเชื่อที่มีกำหนดผ่อน ซึ่งดอกเบี้ยต่ำกว่า ค่างวดอาจสูงกว่าหรือต่ำกว่าขั้นต่ำที่เคยจ่ายก็ได้ ขึ้นกับยอดและเวลา
• รีไฟแนนซ์ ทำได้กับหนี้บ้าน บัตรเครดิต และบัตรกดเงินสด ต้องคำนวณค่าจดจำนอง ค่าประเมินหลักประกัน ค่าประกันใหม่ และค่าปรับปิดบัญชีก่อนกำหนด ว่าคุ้มกับดอกเบี้ยที่ลดหรือไม่

2. จ่ายได้เพียงบางส่วน

• ลดอัตราดอกเบี้ย มักให้ช่วงสั้น เช่น 3 หรือ 6 เดือน เหมาะกับรายได้ที่ลดชั่วคราว
• พักชำระเงินต้น จ่ายเฉพาะดอกเบี้ยในช่วงพัก มักอยู่ที่ 3 ถึง 6 เดือน หลังพักต้องจ่ายเงินต้นที่ค้าง มี 3 แบบ คือ ขยายเวลาผ่อน เฉลี่ยผ่อนในงวดที่เหลือ หรือจ่ายก้อนเดียวในงวดสุดท้าย ถ้าแบบที่เสนอจ่ายไม่ไหว ให้ขอเปลี่ยนแบบ เพราะเงินต้นที่ไม่ลดทำให้ดอกเบี้ยรวมเพิ่ม
• ขยายเวลาชำระ ค่างวดลดแต่ต้องจ่ายนานขึ้นและดอกเบี้ยรวมมากขึ้น บางรายขยายได้สูงสุดราว 5 ปี ขึ้นกับยอดหนี้ ประเภทหนี้ และฐานะการเงิน สถาบันการเงินมักดูอายุผู้กู้ด้วย คนใกล้เกษียณอาจได้ขยายน้อยกว่าคนเพิ่งเริ่มทำงาน

3. มีเงินก้อน แต่ไม่พอปิดหนี้ทั้งหมด

ปิดจบด้วยเงินก้อน (haircut) คือ ขอส่วนลดจากเจ้าหนี้แล้วจ่ายครั้งเดียวเพื่อปิดบัญชี ตัวอย่างจาก ธปท. ยอดค้าง 120,000 บาท ขอลดเหลือ 100,000 บาท แล้วจ่ายทันที ส่วนใหญ่ต้องจ่ายครบภายในเวลาสั้น ราว 1 ถึง 6 งวด ถ้าไม่มั่นใจว่าจะจ่ายได้ ไม่ควรลงนาม

4. จ่ายไม่ไหวเลย

พักชำระทั้งเงินต้นและดอกเบี้ย มักอยู่ที่ 3 ถึง 6 เดือน ดอกเบี้ยยังคิดต่อในช่วงพัก และเมื่อครบต้องจ่ายคืนด้วยวิธีเดียวกับหมวดพักเงินต้นข้างต้น ใช้ช่วงพักหางานหรืออาชีพใหม่ ถ้าใกล้ครบแล้วรายได้ยังไม่พอ ให้เจรจาขอจ่ายแบบขั้นบันได คือจ่ายน้อยก่อนแล้วเพิ่มตามรายได้ หรือขายทรัพย์สินบางส่วนมาช่วย

ตัวอย่างสมมติ เทียบขยายเวลากับดอกเบี้ยรวม

สมมติเงินต้นคงเหลือ 360,000 บาท ดอกเบี้ย 0% เพื่อให้เห็นหลักคิดที่ไม่ปนกับดอกเบี้ย (ในความจริงมีดอกเบี้ย ซึ่งทำให้ผลต่างยิ่งชัดขึ้น)

• ผ่อน 36 งวด ค่างวดต้นเดือนละ 10,000 บาท
• ขยายเป็น 60 งวด ค่างวดต้นเดือนละ 6,000 บาท ลดลง 4,000 บาท

เมื่อมีดอกเบี้ยจริง ยิ่งนานดอกเบี้ยรวมยิ่งสะสม จึงเป็นสาเหตุที่ ธปท. เตือนว่าไม่ควรขยายนานเกินจำเป็น ให้ถามเจ้าหนี้ทุกครั้งว่าตัวเลขดอกเบี้ยรวมทั้งสัญญาเป็นเท่าไร เทียบกับสัญญาเดิม

ขั้นตอนขอปรับโครงสร้างหนี้

ตามหน้า ธปท. ลำดับที่แนะนำคือ

1. ติดต่อสถาบันการเงินหรือเจ้าหนี้ สอบถามแนวทาง ควรทำเป็นหนังสือตั้งแต่เริ่มมีปัญหา เขียนอย่างไรอ่านในเขียนจดหมายขอปรับโครงสร้างหนี้
2. ศึกษารูปแบบและเงื่อนไข
3. เตรียมเอกสารตามที่เจ้าหนี้กำหนด
4. ประเมินความสามารถผ่อนอย่างรอบคอบ และไม่รับเงื่อนไขที่ทำไม่ได้
5. เมื่อตกลงแล้ว ตรวจสัญญาใหม่ให้ตรงกับที่เจรจา ทั้งเงินต้น อัตราดอกเบี้ย และระยะเวลา
6. ถ้าสถานการณ์แย่ลงภายหลัง ติดต่อเจ้าหนี้อีกครั้ง

ธปท. เตือนว่า ไม่ควรลงนามในสัญญาปรับโครงสร้างที่จ่ายไม่ไหว และอย่าปล่อยค้างชำระเกิน 90 วัน เพราะจะกลายเป็นหนี้เสียและโอกาสได้รับความช่วยเหลือลดลงมาก ถ้าเจรจากับสถาบันการเงินแล้วยังไม่ได้ข้อสรุป มี "ทางด่วนแก้หนี้" ของ ธปท. หรือโทร. 1213 วันจันทร์ถึงศุกร์ 08.30 ถึง 16.30 น.

ใช้กับหนี้ประเภทไหนบ้าง

หน้าของ ธปท. ใช้ตัวอย่างหนี้บ้าน บัตรเครดิต บัตรกดเงินสด สินเชื่อส่วนบุคคล และรถ ถ้าเป็นหนี้บ้านโดยเฉพาะ ดูขั้นตอนและข้อแลกเปลี่ยนในผ่อนบ้านไม่ไหว ทำยังไง ส่วนถ้าอยากรวมหลายก้อนเป็นก้อนเดียว ดูรวมหนี้ คืออะไร ถ้ารู้ตัวว่าดอกเบี้ยผิดนัดและการตัดชำระกำลังกินยอดอยู่ ดูดอกเบี้ยผิดนัดชำระ คิดยังไง

เรื่องผลกระทบต่อประวัติเครดิต หน้า ธปท. แนะให้ถามสถาบันการเงินโดยตรงว่าแต่ละวิธีมีผลอย่างไร ภาพรวมของรายงานเครดิตอยู่ในเครดิตบูโรคืออะไร

เช็กลิสต์ก่อนไปคุยกับเจ้าหนี้

• รายได้เฉลี่ยต่อเดือนตอนนี้เท่าไร ลดลงชั่วคราวหรือถาวร
• ค่างวดที่จ่ายไหวจริงเดือนละเท่าไร โดยยังเหลือค่ากินอยู่
• ต้องการวิธีไหนอย่างน้อยหนึ่งถึงสองแบบ พร้อมเหตุผล
• ถามดอกเบี้ยรวมทั้งสัญญาหลังปรับ ค่าธรรมเนียม และผลต่อเครดิตบูโร
• เก็บสำเนาหนังสือและสัญญาไว้ทุกฉบับ

บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปจากหน้า ธปท. ที่ไม่ได้ระบุวันที่เผยแพร่ ตัวเลขช่วงเวลา เช่น 3 ถึง 6 เดือน หรือ 5 ปี เป็นตัวอย่างที่ยกไว้ ไม่ใช่สิทธิที่รับประกัน เจ้าหนี้แต่ละรายพิจารณาเป็นรายกรณี ก่อนตัดสินใจให้ตรวจกับ ธปท. หรือเจ้าหนี้ของคุณอีกครั้ง