ค่าเงินบาทแข็งค่า อ่อนค่า คืออะไร และกระทบกระเป๋าเงินเราอย่างไร

เงินบาทแข็งค่า คือ เงิน 1 บาทแลกเงินต่างประเทศได้มากขึ้น ส่วนเงินบาทอ่อนค่า คือแลกได้น้อยลง ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) อธิบายไว้แบบนี้ในบทความของวารสารพระสยาม ฉบับ 66-4 คำว่า "แข็ง" กับ "อ่อน" จึงไม่ได้บอกว่าเศรษฐกิจดีหรือแย่ บอกแค่ว่าบาทหนึ่งใบมีกำลังซื้อเงินสกุลอื่นเพิ่มหรือลดลง

ข้อมูลที่นำมาเรียบเรียงมาจากหน้าของ ธปท. สามหน้า หน้าหนึ่งลงปี 2560 และสองหน้าไม่ได้ระบุวันที่ชัดเจน หลักการอธิบายยังใช้ได้ แต่ตัวเลขอัตราแลกเปลี่ยนหรือดอกเบี้ย FCD ที่ยกมาเป็นของช่วงนั้น ก่อนตัดสินใจแลกเงินจริงให้เปิดอัตราปัจจุบันจากธนาคารที่คุณใช้บริการ

อ่านให้ออกว่าบาทแข็งหรืออ่อน

วิธีจำที่ง่ายที่สุดคือดูว่าบาทเดียวซื้อเงินต่างประเทศได้กี่หน่วย

• ถ้า 1 ดอลลาร์สหรัฐเคยใช้ 36 บาท แล้ววันนี้ใช้ 34 บาท เงินบาทแข็งค่าขึ้น เพราะจ่ายบาทน้อยลงก็ได้ดอลลาร์เท่าเดิม
• ถ้า 1 ดอลลาร์ขยับจาก 34 บาทไปเป็น 36 บาท เงินบาทอ่อนค่าลง

(ตัวเลข 34 และ 36 เป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นทิศทาง ไม่ใช่อัตราของวันใดวันหนึ่ง)

ข้อที่คนสับสนบ่อยคือตัวเลขที่ลดลงกลับหมายถึงบาทแข็ง ให้นึกว่าบาทแข็งเมื่อ "ใช้บาทน้อยลงเพื่อซื้อดอลลาร์หนึ่งหน่วย"

ทำไมค่าเงินบาทขยับ

บทความ ธปท. ระบุว่าค่าเงินขึ้นกับหลายปัจจัยทั้งในและนอกประเทศ ปัจจัยนอกประเทศที่ยกมามีนโยบายการเงินของธนาคารกลางประเทศหลักและภูมิรัฐศาสตร์ ส่วนปัจจัยในประเทศมีพื้นฐานเศรษฐกิจและเสถียรภาพการเมือง

บทความ "เงินบาทกับเศรษฐกิจไทย" ปี 2560 แยกปัจจัยละเอียดขึ้น และเป็นความเห็นส่วนบุคคลของผู้เขียนซึ่งไม่จำเป็นต้องตรงกับ ธปท. สาระสำคัญคือ

1. ทิศทางค่าเงินดอลลาร์สหรัฐเป็นปัจจัยหลัก และมีความไม่แน่นอนสูง
2. ดุลบัญชีเดินสะพัดที่เกินดุลสูงเพิ่มความต้องการเงินบาท แต่เป็นเพียงปัจจัยเสริม
3. เศรษฐกิจไทยที่ขยายตัวเกินคาดดึงดูดความต้องการเงินบาท
4. การไหลเข้าออกของเงินทุนในตราสารทุนและตราสารหนี้ ซึ่งผู้เขียนมองว่าส่วนหนึ่งเกี่ยวกับดอกเบี้ยนโยบายของไทยที่ค่อนข้างต่ำเมื่อเทียบกับภูมิภาคในช่วงนั้น

หน้า 7 ข้อเท็จจริงของ ธปท. ยกตัวอย่างปี 2562 ที่บาทแข็งเทียบดอลลาร์ เพราะตลาดคาดว่าธนาคารกลางสหรัฐอาจลดดอกเบี้ยหลังความตึงเครียดทางการค้ากระทบการลงทุน ดอลลาร์จึงอ่อนกว่าที่คิด ตัวอย่างนี้ชี้ว่าบาทขยับจากเรื่องที่เกิดนอกประเทศได้โดยเศรษฐกิจไทยไม่ได้เปลี่ยนเลย

ใครได้ ใครเสีย

นักท่องเที่ยวและคนใช้จ่ายต่างประเทศ

ได้ประโยชน์เมื่อบาทแข็ง บทความพระสยามยกตัวอย่างคนมีงบ 30,000 บาท ปีก่อนแลกเงินเยนได้ 90,000 เยน ส่วนในปี 2566 ที่อัตรา 1 บาทต่อ 4 เยน แลกได้ 120,000 เยน เพิ่มขึ้น 30,000 เยน ตัวเลขเหล่านี้เป็นของบทความต้นฉบับ

คนซื้อของนำเข้า

เสียเปรียบเมื่อบาทอ่อน บทความเดียวกันเทียบมือถือรุ่นหนึ่งที่ขายในไทย 29,900 บาท ตอนอัตรา 33 ถึง 34 บาทต่อดอลลาร์ กับรุ่นถัดมา 32,900 บาท ตอนอัตรา 37 ถึง 38 บาทต่อดอลลาร์ ทั้งที่ราคาเปิดตัวในสหรัฐเท่ากันที่ 799 ดอลลาร์ ค่าเงินไม่ใช่เหตุผลเดียวของราคา แต่ตัวอย่างนี้ให้เห็นว่าทำไมของนำเข้าแพงขึ้นเมื่อบาทอ่อน

คนใช้น้ำมันและพลังงาน

น้ำมันซื้อขายเป็นดอลลาร์ และไทยนำเข้าบางส่วน บาทอ่อนจึงมีแนวโน้มทำให้ราคาน้ำมันในประเทศสูงขึ้น ธปท. ระบุว่าสินค้าโภคภัณฑ์อื่นอย่างทองคำก็เป็นไปในทางเดียวกัน ถ้าสงสัยว่าทองคำเกี่ยวกับค่าเงินอย่างไร ดูต่อได้ในกองทุนทองคำ ทำงานอย่างไร

ผู้ส่งออกและผู้นำเข้า

บทความปี 2560 ชี้ว่าบาทแข็งไม่ได้กระทบผู้ส่งออกทุกกลุ่มเท่ากัน ขึ้นกับสัดส่วนการนำเข้าวัตถุดิบ การทำประกันความเสี่ยง และอำนาจตั้งราคา กลุ่มเกษตร เกษตรแปรรูป และสิ่งทอได้รับผลมากกว่า ผู้เขียนยังชี้ว่าการส่งออกขึ้นกับอุปสงค์จากเศรษฐกิจคู่ค้าเป็นหลัก ผลของการขยายตัวของคู่ค้ามีมากกว่าผลของค่าเงินบาทราวเกือบสิบเท่า ด้านดีของบาทแข็งคือต้นทุนนำเข้าลดลงและภาระหนี้เงินตราต่างประเทศเบาลง

ตัวอย่างสมมติ คิดเรื่องเที่ยวต่างประเทศ

สมมติคุณเตรียมงบแลกเงินสำหรับทริปหนึ่ง 20,000 บาท และอัตราแลกเปลี่ยนสมมติคือ 1 บาทได้ 4 หน่วยของสกุลปลายทาง

• แลกวันนี้ได้ 80,000 หน่วย
• ถ้าบาทอ่อนจนอัตราเหลือ 3.8 หน่วยต่อบาท จะได้ 76,000 หน่วย หายไป 4,000 หน่วย
• ถ้าบาทแข็งเป็น 4.2 หน่วยต่อบาท จะได้ 84,000 หน่วย เพิ่มขึ้น 4,000 หน่วย

ตัวเลขนี้ไม่ได้ทำนายอัตราจริง ใช้ดูความไวของงบกับค่าเงินเท่านั้น ผลต่างราว 5 เปอร์เซ็นต์ของอัตราแลกเปลี่ยนก็ทำให้งบเที่ยวขยับในระดับที่รู้สึกได้ ส่วนค่าธรรมเนียมแลกเงินหรือค่าธรรมเนียมบัตรเป็นต้นทุนอีกชั้นที่ต้องเช็กกับผู้ให้บริการ

ธปท. ทำอะไรกับค่าเงินบ้าง

ตามหน้า 7 ข้อเท็จจริง ไทยใช้ระบบอัตราแลกเปลี่ยนลอยตัว ธปท. ไม่ได้กำหนดค่าเงินไว้ที่ระดับใดระดับหนึ่ง แต่ดูแลไม่ให้เงินทุนระยะสั้นทำให้ค่าเงินผันผวนมากเกินไป และเข้าดูแลเมื่อค่าเงินแข็งหรืออ่อนเร็วจนไม่สอดคล้องกับพื้นฐานเศรษฐกิจ บทความปี 2560 ยกมาตรการที่ใช้ตอนบาทแข็งเร็ว เช่น เพิ่มทุนสำรองระหว่างประเทศ ลดการออกพันธบัตรระยะสั้น และส่งเสริมให้ผู้ประกอบการทำประกันความเสี่ยงค่าเงิน พร้อมเตือนว่าการฝืนกลไกตลาดมีความเสี่ยงต่อเสถียรภาพของระบบเศรษฐกิจและการเงิน

หน้าเดียวกันบอกด้วยว่า ความเสี่ยงและความผันผวนจากอัตราแลกเปลี่ยนมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นจากนโยบายของสหรัฐและความเสี่ยงทางภูมิรัฐศาสตร์ และแนะผู้ประกอบการไม่ให้เก็งกำไรกับค่าเงิน แต่ให้บริหารความเสี่ยงอย่างสม่ำเสมอ

คนทั่วไปรับมือค่าเงินผันผวนได้อย่างไร

บทความพระสยามเสนอแนวทางสำหรับคนที่ต้องใช้เงินต่างประเทศไว้ 4 ข้อ

1. แลกเงินเมื่ออัตราอยู่ในระดับที่คุณพอใจ และติดตามรายงานภาวะตลาดแลกเปลี่ยนรายสัปดาห์ของ ธปท. ก่อนวางแผน
2. ใช้ Travel Card แลกเงินล่วงหน้าผ่านแอปแล้วใช้จ่ายต่างประเทศ ต้องตรวจก่อนว่าธนาคารรองรับสกุลที่ต้องการ
3. ถือเงินระยะยาวไว้ในบัญชีเงินฝากเงินตราต่างประเทศ (FCD) ซึ่งให้ดอกเบี้ยคล้ายออมทรัพย์ อัตราขึ้นกับสกุลเงิน บทความยกตัวอย่างดอลลาร์ที่ดอกเบี้ยเกือบร้อยละ 5 ต่อปีในขณะนั้น ซึ่งไม่ใช่อัตราปัจจุบัน ข้อดีและความเสี่ยงของวิธีนี้อ่านในออมเงิน USD ดีไหม
4. ผู้ที่มีธุรกรรมค่าเงินสูงสามารถใช้ USD Futures ใน TFEX บทความระบุว่าสะดวกกว่า FX forward กับธนาคารเพราะไม่ต้องแสดงหลักฐานธุรกรรมต่างประเทศและไม่ต้องมีวงเงิน ซึ่งเป็นเครื่องมือสำหรับผู้เข้าใจความเสี่ยง

บทความสรุปว่าการหลีกเลี่ยงความเสี่ยงอัตราแลกเปลี่ยนต้องทำอย่างถูกวิธีและมีวินัยสม่ำเสมอ อย่าถือว่าเป็นโอกาสทำกำไรเร็ว หากกังวลว่าค่าเงินที่อ่อนจะดันราคาของแพงขึ้น ภาพใหญ่ของราคาสินค้าอยู่ในเงินเฟ้อ คือ อะไร

เช็กตัวเองก่อนแลกเงินหรือจ่ายของนำเข้า

• ต้องจ่ายเงินต่างประเทศเมื่อไร ถ้ายังอีกหลายเดือน ลองแบ่งแลกเป็นรอบแทนแลกก้อนเดียว
• งบรับมือได้ไหมถ้าบาทอ่อนลงสัก 5 เปอร์เซ็นต์
• ค่าธรรมเนียมแลกเงินและบัตรของผู้ให้บริการแต่ละเจ้าเป็นเท่าไร
• รายได้ของคุณอยู่ในสกุลเดียวกับรายจ่ายหรือไม่

ข้อมูลทั้งหมดเป็นความรู้พื้นฐาน ไม่ใช่คำแนะนำให้เก็งกำไรค่าเงิน หากต้องการข้อมูลอัตราแลกเปลี่ยนล่าสุดหรือมีธุรกรรมต่างประเทศมูลค่าสูง ติดต่อ ธปท. ผ่านเว็บไซต์ bot.or.th หรือสอบถามธนาคารที่คุณใช้บริการโดยตรง