เงินเฟ้อทำไมต้องขึ้นดอกเบี้ย และเมื่อไรที่ขึ้นแล้วไม่ช่วย

ธนาคารกลางขึ้นดอกเบี้ยตอนเงินเฟ้อสูงเพราะอยากให้ราคาสินค้าหยุดไล่กันขึ้น ดอกเบี้ยนโยบายที่สูงขึ้นทำให้การกู้แพงขึ้น คนกับธุรกิจใช้จ่ายและลงทุนช้าลง ความต้องการซื้อที่ร้อนเกินกำลังผลิตจึงเย็นลง และที่สำคัญไม่แพ้กันคือคนเริ่มคาดว่าเงินเฟ้อจะลดลง ซึ่งช่วยลดแรงกดดันเรื่องค่าจ้างและราคา ธปท. อธิบายกลไกนี้ไว้ในหน้าคำถามพบบ่อยเรื่องนโยบายการเงิน

ข้อมูลในหน้านี้อ้างอิงบทความและหน้าคำถามของ ธปท. บางฉบับเขียนในปี 2565 ซึ่งเป็นช่วงที่เงินเฟ้อไทยสูงและเริ่มรอบขึ้นดอกเบี้ย ตัวเลขจากบทความเหล่านั้นจึงระบุปีกำกับไว้ทุกครั้ง

ขึ้นดอกเบี้ยแล้วราคาของชะลอได้อย่างไร

ธปท. เขียนไว้ในหน้าคำถามพบบ่อยว่า เมื่อเงินเฟ้อมีแนวโน้มสูงต่อเนื่อง การปรับดอกเบี้ยนโยบายขึ้นทำให้คนคาดว่าเงินเฟ้อจะลดลง เพราะการใช้จ่ายและกิจกรรมทางเศรษฐกิจชะลอ ผลที่ตามมาคือแรงเรียกร้องค่าจ้างและการขึ้นราคาลดลง เงินเฟ้อจึงค่อยๆ ลงมา

ไล่เป็นลำดับได้ประมาณนี้

1. ดอกเบี้ยนโยบายขึ้น ดอกเบี้ยเงินกู้ของธนาคารและผลตอบแทนที่นักลงทุนเรียกร้องในตลาดพันธบัตรขยับตาม
2. ครัวเรือนที่กำลังจะกู้ซื้อรถหรือบ้านระวังมากขึ้น ธุรกิจเลื่อนแผนขยาย
3. ความต้องการซื้อรวมของทั้งระบบโตช้าลง ผู้ขายขึ้นราคายากขึ้น
4. ถ้าคนเชื่อว่าธนาคารกลางจริงจัง คนจะไม่รีบกักตุนหรือขอขึ้นค่าจ้างเผื่อราคาที่จะแพงขึ้น

ข้อ 4 เป็นส่วนที่ได้ผลถ้าความเชื่อมั่นมีอยู่แล้ว บทความของ ธปท. เมื่อ 10 พฤษภาคม 2565 ชี้ว่าความคาดการณ์เงินเฟ้อระยะยาว 5 ถึง 10 ปีไม่ขยับ ทั้งในช่วงน้ำมันแพงปี 2550 ถึง 2551 และ 2562 ถึง 2565 สะท้อนว่าประชาชนยังเชื่อว่า ธปท. คุมราคาได้ ถ้าความเชื่อนี้หาย ต้องใช้ดอกเบี้ยแรงกว่านี้มากเพื่อเอาคืน

ทำไมบางปีเงินเฟ้อสูงแต่ ธปท. ไม่รีบขึ้น

คำตอบอยู่ที่ว่าเงินเฟ้อมาจากไหน ถ้ามาจากฝั่งความต้องการซื้อที่ร้อนแรง ดอกเบี้ยตรงจุด แต่ถ้ามาจากต้นทุน เช่น ราคาพลังงานโลก ดอกเบี้ยไม่ได้ทำให้น้ำมันถูกลง สาเหตุแต่ละแบบแยกอธิบายไว้ที่ เงินเฟ้อเกิดจากอะไร

บทความ ธปท. ปี 2565 ใช้ตัวเลขช่วงนั้นยกตัวอย่างไว้ ได้แก่

• เงินเฟ้อไทยขึ้นไปราว 5% ต่อเนื่อง 2 เดือนก่อนบทความ ส่วนใหญ่จากราคาพลังงานที่พุ่งตามสงครามรัสเซียกับยูเครน
• จากสินค้า 430 รายการที่กระทรวงพาณิชย์ติดตาม มีเพียง 14% ที่ราคาขึ้นเกินปกติในเดือนก่อนหน้า
• ครัวเรือนรายได้น้อยใช้จ่ายกับอาหารและน้ำมันมากกว่าครัวเรือนรายได้สูงราว 17% ของงบ และมักมีหนี้มากกว่า

ผู้เขียนทั้งสองให้เหตุผลว่าการขึ้นดอกเบี้ยแก้ปัญหาฝั่งอุปทานไม่ได้ และยังอาจทำให้เศรษฐกิจที่เพิ่งฟื้นสะดุด บทความนั้นเป็นความเห็นส่วนบุคคลของผู้เขียน ไม่ใช่ท่าทีทางการของ ธปท. แต่อธิบายตรรกะที่คณะกรรมการนโยบายการเงินใช้พิจารณาได้ชัด

บทความเดียวกันบอกว่า ถ้าแรงกดดันหลายอย่างมาพร้อมกัน เช่น ค่าเงินบาทอ่อน ค่าแรงขั้นต่ำขึ้นแรง การยกเลิกการควบคุมราคา และการท่องเที่ยวฟื้นจนผู้ขายส่งผ่านต้นทุนได้ง่ายขึ้น ธนาคารกลางอาจต้องให้น้ำหนักกับเสถียรภาพราคาระยะยาวมากขึ้นและขึ้นดอกเบี้ยในจังหวะที่เหมาะสม

กรอบ 1 ถึง 3% หลุดแล้วเกิดอะไรขึ้น

ธปท. ใช้กรอบเป้าหมายเงินเฟ้อทั่วไปแบบยืดหยุ่นที่ 1 ถึง 3% ตั้งร่วมกับกระทรวงการคลัง และเป็นเป้าหมายระยะปานกลางราว 3 ถึง 5 ปี เงินเฟ้อจึงหลุดกรอบชั่วคราวได้โดยยังไม่ต้องขึ้นดอกเบี้ย ถ้าหลุดจริง คณะกรรมการนโยบายการเงินต้องทำหนังสือเปิดผนึกถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง อธิบายสาเหตุ เวลาที่คาดว่าจะกลับเข้ากรอบ และแนวทางนโยบาย แล้วเผยแพร่ทางออนไลน์

ขอบล่าง 1% มีไว้เหตุผลเดียวกัน คือการบอกว่าเงินเฟ้อต่ำเกินไปก็เป็นปัญหาเช่นกัน ดูเพิ่มได้ใน เงินเฟ้อคืออะไร ซึ่งอธิบายว่าทำไมไม่ตั้งเป้าเป็นศูนย์

ดอกเบี้ยนโยบายไปถึงค่างวดของคุณแค่ไหน

ดอกเบี้ยนโยบายไม่ใช่ดอกเบี้ยที่คุณจ่ายตรงๆ บทความ ธปท. เรื่องวัฏจักรดอกเบี้ยขาขึ้น (ลงวันที่ 18 กรกฎาคม 2565 โดย ดร.ดอน นาครทรรพ ซึ่งระบุเป็นความเห็นส่วนบุคคลเช่นกัน) ให้ภาพไว้ดังนี้

ประเภทหนี้	ผลของดอกเบี้ยนโยบายขึ้น ตามบทความ
สินเชื่อธุรกิจ	ราว 60% เป็นดอกเบี้ยลอยตัวผูกกับอัตราอ้างอิง หนี้เดิมจึงโดนด้วย
รถ บัตรเครดิต สินเชื่อส่วนบุคคล	ราว 60% ของสินเชื่อครัวเรือนเป็นดอกเบี้ยคงที่ กระทบเฉพาะผู้กู้ใหม่
สินเชื่อบ้าน	ลอยตัวแต่ค่างวดมักคงที่ และมีส่วนเผื่อราว 0.75 ถึง 1.00 จุดอยู่ในค่างวดแล้ว

ถ้าดอกเบี้ยขึ้นน้อยกว่าส่วนเผื่อนั้น ค่างวดบ้านของคุณไม่เปลี่ยน แต่ระยะเวลาผ่อนจะยาวขึ้นแทน บทความยังระบุว่า 22 ปีที่ผ่านมา MLR ขยับเฉลี่ยราว 60% ของที่ดอกเบี้ยนโยบายปรับ และในรอบหนึ่งก่อนหน้านั้นไม่ขยับเลยทั้งปี รายละเอียดว่าธนาคารผูกสัญญากับ MRR อย่างไรอยู่ที่ MRR MLR MOR

บทความยังประเมินว่าดอกเบี้ยเป็นเพียงราว 2 ถึง 4% ของต้นทุนรวมของธุรกิจ และครัวเรือนที่เป็นหนี้จ่ายดอกเบี้ยเฉลี่ยราว 8% ของรายได้ ตัวเลขเหล่านี้เป็นภาพของปี 2565 ไม่ควรเอามาใช้เป็นสถานะปัจจุบัน

ตัวอย่างสมมติ ผู้กู้สองคนเจอดอกเบี้ยนโยบายขึ้นเท่ากัน

ตัวอย่างนี้เป็นตัวเลขสมมติเพื่อเทียบกลไก

• คุณหนึ่งกู้สินเชื่อส่วนบุคคลดอกเบี้ยคงที่ไว้ก่อนรอบขึ้นดอกเบี้ย ค่างวดตามสัญญาไม่เปลี่ยนตลอดสัญญา
• คุณสองจะกู้สินเชื่อส่วนบุคคลก้อนใหม่หลังดอกเบี้ยนโยบายขึ้น ผู้ให้กู้ตั้งดอกเบี้ยสำหรับสัญญาใหม่สูงกว่าเดิม คุณสองจึงเป็นคนที่รู้สึกก่อน

ข้อสรุปจากตัวอย่างคือ รอบขึ้นดอกเบี้ยกดความต้องการกู้ผ่านผู้กู้ใหม่เป็นหลักในหนี้ดอกเบี้ยคงที่ ส่วนหนี้ลอยตัวรู้สึกทันที ถ้าคุณมีหนี้ลอยตัวอยู่ ให้เปิดสัญญาดูว่าผูกกับ MRR หรือ MLR และเงื่อนไขปรับดอกเบี้ยเขียนไว้อย่างไร

เมื่อไรเรียกว่าเงินเฟ้อเริ่มคุมไม่อยู่

บทความ ธปท. ปี 2565 ชี้ว่าสถานการณ์ที่น่ากังวลที่สุดคือเมื่อครัวเรือนและธุรกิจคาดว่าเงินเฟ้อจะสูงต่อเนื่อง เพราะนำไปสู่วงจรค่าจ้างกับราคาไล่กัน ซึ่งเกิดในวิกฤตน้ำมันทศวรรษ 1970 ผู้เขียนมองว่าโอกาสเกิดในไทยค่อนข้างต่ำ เพราะตลาดแรงงานไม่ตึงและแรงงานไทยมีอำนาจต่อรองจำกัด แต่ถ้าเกิดขึ้นก็ต้องใช้นโยบายเข้มงวดหนัก

หน้าคำถามพบบ่อยของ ธปท. ยังแยกให้เห็นว่าเงินเฟ้อจากปัจจัยอุปทานชั่วคราว เช่น ราคาน้ำมันโลก น่ากังวลน้อยกว่าเงินเฟ้อที่ติดทนและเปลี่ยนวิธีที่คนตั้งราคา

เวลาอ่านข่าวผลการประชุมคณะกรรมการนโยบายการเงิน ให้มองหาสามอย่าง

• เงินเฟ้อล่าสุดมาจากสินค้ากลุ่มไหน พลังงานและอาหาร หรือกระจายหลายหมวด
• ผู้ตัดสินใจประเมินเศรษฐกิจโตอย่างไร ถ้าโตแรงดอกเบี้ยขึ้นมีเหตุผลมากกว่า
• ความคาดการณ์เงินเฟ้อระยะยาวขยับไหม

ถ้าคุณถือหนี้ลอยตัวอยู่ ข้อมูลสามข้อนี้ช่วยประเมินว่าค่างวดมีแนวโน้มขยับไหมก่อนตัดสินใจรีไฟแนนซ์ หากไม่แน่ใจว่าสัญญาของตัวเองได้รับผลแค่ไหน สอบถามฝ่ายสินเชื่อของธนาคารเจ้าของสัญญา และดูข้อมูลนโยบายการเงินล่าสุดที่เว็บไซต์ ธนาคารแห่งประเทศไทย