กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง คืออะไร ใครขอเงินได้ ต้องยื่นอย่างไร

| อ่าน 14 นาที

กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง คืออะไร ใครขอเงินได้ ต้องยื่นอย่างไร

Key Takeaways

  • กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างตั้งตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 อยู่ในกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน และจ่ายเงินให้ลูกจ้างที่นายจ้างไม่จ่ายค่าชดเชยหรือค่าจ้าง
  • ต้องมีคำสั่งของพนักงานตรวจแรงงานให้นายจ้างจ่ายก่อน และนายจ้างไม่จ่ายตามกำหนด จึงยื่นขอได้
  • ค่าชดเชยจ่ายบางส่วน 30 เท่า (ทำงานครบ 120 วันแต่ไม่ครบ 6 ปี) หรือ 60 เท่า (ครบ 6 ปีขึ้นไป) ของค่าจ้างขั้นต่ำรายวัน
  • ยื่นแบบ สกล.1 ภายใน 1 ปีนับจากวันที่มีคำสั่ง และต้องรับเงินภายใน 60 วันนับจากวันที่ได้รับหนังสือแจ้งผล
  • กองทุนนี้ไม่ใช่เงินสมทบแบบประกันสังคมหรือกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ และมีสิทธิเรียกเงินคืนจากนายจ้างพร้อมดอกเบี้ย

กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างคือกองทุนของรัฐที่จ่ายเงินให้ลูกจ้างแทนนายจ้างในบางกรณี เมื่อนายจ้างเลิกจ้างแล้วไม่จ่ายค่าชดเชย หรือค้างค่าจ้างและเงินอื่นตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน และไม่ยอมจ่ายแม้พนักงานตรวจแรงงานมีคำสั่งแล้ว กองทุนจะจ่ายให้ลูกจ้างก่อนบางส่วน แล้วกองทุนไปเรียกเงินคืนจากนายจ้างเอง ข้อมูลที่เล่าอ้างจากหน้ากองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างของกระทรวงแรงงาน ซึ่งมีตัวเลขการจ่ายถึงปี 2550 เป็นหลัก จึงควรตรวจรายละเอียดล่าสุดกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานก่อนยื่น

กองทุนนี้ตั้งขึ้นเพื่ออะไร และใครดูแล

กองทุนตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 อยู่ในกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน วัตถุประสงค์คือสงเคราะห์ลูกจ้างในกรณีออกจากงานหรือเสียชีวิต และกรณีอื่นที่คณะกรรมการกำหนด

ผู้บริหารกองทุนคือคณะกรรมการแบบไตรภาคี 15 คน มีฝ่ายนายจ้าง ฝ่ายลูกจ้าง และฝ่ายรัฐบาลฝ่ายละ 5 คน ปลัดกระทรวงแรงงานเป็นประธาน และอธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานเป็นกรรมการและเลขานุการ คณะกรรมการนี้กำหนดนโยบาย หลักเกณฑ์การจ่ายเงิน และระเบียบการดำเนินงาน

เงินในกองทุนมาจากสี่ทางตามที่หน้าเว็บระบุ ได้แก่ เงินอุดหนุนจากรัฐบาลในงบประมาณปี 2543 และ 2545 รวม 250 ล้านบาท เงินค่าปรับจากผู้กระทำผิดตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน เงินหรือทรัพย์สินที่มีผู้บริจาค และดอกผลของกองทุน หน้าดังกล่าวไม่ได้พูดถึงการสมทบจากนายจ้างหรือลูกจ้างรายเดือน ต่างจากประกันสังคมที่หักจากเงินเดือนทุกงวด

ใครมีสิทธิขอรับเงินสงเคราะห์

ผู้มีสิทธิคือลูกจ้างที่เดือดร้อนเพราะนายจ้างไม่จ่ายค่าชดเชย หรือไม่สามารถจ่ายค่าจ้างและเงินอื่นตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน คำว่า "เดือดร้อน" ในทางปฏิบัติหมายความว่ามีกระบวนการเรียกร้องไปแล้ว และนายจ้างยังไม่จ่าย

สิ่งที่หลายคนมองข้ามคือสิทธินี้เป็นของตัวลูกจ้างเอง หน้าข้อมูลของกระทรวงระบุว่าไม่รวมทายาทโดยธรรมของลูกจ้างที่เสียชีวิตแล้ว แม้ทายาทจะยื่นคำร้องทุกข์ไว้ก่อน ถ้าคุณกำลังช่วยญาติที่เสียชีวิตไปแล้วเรียกร้องค่าชดเชย ควรถามสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัดว่ามีช่องทางอื่นหรือไม่ ไม่ควรคาดหวังเงินจากกองทุนนี้

ต้องผ่านขั้นตอนอะไรก่อนยื่นคำขอ

กองทุนไม่ได้จ่ายทันทีที่นายจ้างเลิกจ้าง ต้องมีคำสั่งของพนักงานตรวจแรงงานก่อน ตามหน้าข้อมูลของกระทรวง เงื่อนไขแบ่งเป็นสองกรณี

  1. ถูกเลิกจ้างแล้วนายจ้างไม่จ่ายค่าชดเชย ยื่นได้เมื่อพนักงานตรวจแรงงานสั่งให้นายจ้างจ่ายแล้ว นายจ้างไม่จ่ายตามคำสั่งภายในกำหนด และไม่ได้นำคดีขึ้นสู่ศาลภายใน 30 วันนับจากวันที่ทราบคำสั่ง
  2. นายจ้างค้างจ่ายค่าจ้างหรือเงินอื่น ยื่นได้เมื่อพนักงานตรวจแรงงานสั่งให้จ่ายแล้ว และนายจ้างไม่จ่ายตามกำหนด

ทั้งสองกรณีต้องยื่นคำขอภายใน 1 ปีนับจากวันที่พนักงานตรวจแรงงานมีคำสั่งให้นายจ้างจ่ายเงิน ถ้าคุณยังไม่เคยร้องทุกข์ต่อพนักงานตรวจแรงงานเลย ขั้นแรกคือการร้องทุกข์ก่อน การยื่นขอกองทุนมาทีหลัง หน้าข้อมูลของกระทรวงระบุช่องทางร้องทุกข์ร้องเรียนด้านแรงงานทางสายด่วน 1506 กด 5

เครื่องคิดเลขและธนบัตรสำหรับคำนวณเงินสงเคราะห์

ได้เงินเท่าไร: ตัวอย่างการคำนวณ

กองทุนจ่ายเป็นจำนวนเท่าของอัตราค่าจ้างขั้นต่ำรายวัน และเป็นการจ่ายบางส่วน ไม่เต็มสิทธิตามกฎหมาย

กรณี ระยะเวลาทำงานติดต่อกัน เงินสงเคราะห์
ค่าชดเชยตามกฎหมาย ครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 6 ปี 30 เท่าของค่าจ้างขั้นต่ำรายวัน
ค่าชดเชยตามกฎหมาย ครบ 6 ปีขึ้นไป 60 เท่าของค่าจ้างขั้นต่ำรายวัน
กรณีอื่น เช่น ค่าจ้างค้างจ่าย ตามคณะกรรมการเห็นชอบ ไม่เกิน 60 เท่าของค่าจ้างขั้นต่ำรายวัน

หน้าข้อมูลของกระทรวงไม่ได้ระบุตัวเลขค่าจ้างขั้นต่ำรายวัน จึงต้องดูอัตราปัจจุบันของจังหวัดที่คุณทำงานเอง ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นภาพ ถ้าค่าจ้างขั้นต่ำรายวันเป็น 400 บาท ลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกัน 4 ปีจะได้ 30 เท่า คือ 12,000 บาท ส่วนคนที่ทำงานครบ 8 ปีจะได้ 60 เท่า คือ 24,000 บาท ตัวเลข 400 บาทนี้สมมติขึ้น ไม่ตรงกับอัตราจริงของพื้นที่ใด

สังเกตว่ายอดที่ได้อาจน้อยกว่าค่าชดเชยเต็มตามกฎหมายมาก เพราะกองทุนมีเป้าหมายช่วยบรรเทาความเดือดร้อนเร่งด่วน ไม่ได้ตั้งมาเพื่อแทนที่ภาระของนายจ้าง ส่วนต่างที่เหลือคุณยังมีสิทธิทางกฎหมายเรียกจากนายจ้างได้ตามขั้นตอนปกติ ควรสอบถามพนักงานตรวจแรงงานว่าการรับเงินจากกองทุนมีผลต่อสิทธิส่วนที่เหลืออย่างไรก่อนตัดสินใจ

ยื่นคำขอและรับเงินอย่างไร

เคาน์เตอร์ยื่นเอกสารที่สำนักงานแรงงาน

ขั้นตอนตามที่กระทรวงแรงงานระบุมีดังนี้

  1. กรอกแบบคำขอ สกล.1 ซึ่งอธิบดีกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานกำหนด ยื่นต่อพนักงานตรวจแรงงานในท้องที่ที่มีคำสั่งให้นายจ้างจ่ายเงิน
  2. ยื่นได้ที่กลุ่มงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานพื้นที่ในส่วนกลาง หรือที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัดในส่วนภูมิภาค
  3. เตรียมบัตรประจำตัวประชาชนหรือหลักฐานราชการอื่นที่ระบุตัวตน พร้อมสำเนา
  4. รอหนังสือแจ้งผล แล้วมารับเงินด้วยตนเองภายใน 60 วันนับจากวันที่ได้รับหนังสือ พร้อมบัตรประจำตัวประชาชน
  5. ถ้ามารับเองไม่ได้ ทำหนังสือมอบอำนาจให้คนอื่นรับแทนได้ ผู้รับมอบอำนาจต้องนำบัตรของทั้งสองฝ่ายไปแสดง

เส้นตาย 60 วันสำคัญมาก หน้าข้อมูลระบุว่าถ้าไม่มารับภายในกำหนดหรือลูกจ้างเสียชีวิต สิทธิจะระงับ และต้องยื่นคำขอใหม่หากอยากรับในภายหลัง

นายจ้างต้องคืนเงินกองทุนไหม

ต้องคืน เมื่อกองทุนจ่ายเงินให้ลูกจ้างไปแล้ว กองทุนมีสิทธิเรียกให้นายจ้างชดใช้พร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี ตามข้อมูลของกระทรวง ข้อนี้ทำให้นายจ้างเลี่ยงภาระไม่ได้ กองทุนเป็นเพียงกลไกจ่ายล่วงหน้าเพื่อให้ลูกจ้างไม่ต้องรอนาน

เพื่อให้เห็นขนาดของกองทุน หน้าเดียวกันรายงานว่าตั้งแต่เดือนมกราคม 2543 ถึงพฤษภาคม 2550 กองทุนจ่ายเงินสงเคราะห์ให้ลูกจ้าง 23,937 คน เป็นเงิน 131,570,265.15 บาท ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลย้อนหลังเกือบสองทศวรรษ ไม่ได้บอกว่าปัจจุบันกองทุนมีเงินเหลือเท่าไรหรือจ่ายปีละกี่ราย

ระบบเงินสะสมและเงินสมทบรุ่นใหม่ ควรรู้ว่าอะไรยังไม่ชัด

เว็บไซต์ของกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานมีหมวดคู่มือระบบกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง และมีบทความหัวข้อ "การนำส่งเงินสะสมและเงินสมทบกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง" ลงวันที่ 24 กันยายน 2569 พร้อมหัวข้อขั้นตอนการขึ้นทะเบียนสมาชิกและการจัดเก็บเงินสะสมและเงินสมทบ แต่ตอนที่เปิดอ่านหน้านั้น ส่วนเนื้อหาของบทความไม่แสดง จึงไม่มีข้อมูลที่ยืนยันได้เรื่องอัตรา วันเริ่ม หรือกลุ่มนายจ้างที่ต้องนำส่ง

ข่าวเรื่องระบบเงินออมของลูกจ้างและเงินสมทบของนายจ้างมีหลายฉบับ และวันที่เริ่มกับอัตราในข่าวไม่ตรงกัน บทความนี้จึงไม่นำตัวเลขเหล่านั้นมาเขียน ถ้านายจ้างของคุณหรือกิจการของคุณอาจอยู่ในข่ายระบบใหม่ ให้ดูคู่มือและ Q&A บนเว็บกรมโดยตรง หรือโทรสายด่วนกระทรวงแรงงาน 1506

กองทุนนี้ต่างจากสิทธิอื่นของลูกจ้างอย่างไร

หลายคนสับสนกองทุนนี้กับสิทธิที่ได้จากการส่งเงินประกันสังคม สองอย่างนี้คนละระบบ ประกันสังคมจ่ายเมื่อเกิดเหตุตามประเภทของกองทุน เช่น ว่างงาน ชราภาพ หรือเสียชีวิต โดยคุณต้องส่งเงินสมทบมาก่อนตามเงื่อนไข ถ้าคุณเพิ่งออกจากงานและอยากรู้สิทธิฝั่งประกันสังคม ดูบทความประกันสังคมหลังลาออก และเงินทดแทนกรณีว่างงาน ส่วนภาพรวมสิทธิทั้งหมดอยู่ในประกันสังคม สิทธิประโยชน์

อีกคู่ที่ควรแยกคือกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ซึ่งเป็นเงินออมของลูกจ้างร่วมกับเงินสมทบนายจ้างตามที่ตกลงกันในที่ทำงาน ดูหลักการในกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ คืออะไร กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างไม่มีบัญชีเงินออมให้ถอนตามใจ เป็นเงินช่วยเหลือเมื่อเกิดข้อพิพาทแรงงานและนายจ้างไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง

ถ้าคุณกำลังเจอปัญหานี้ ควรเริ่มที่ไหน

เก็บเอกสารให้ครบก่อน ได้แก่ สัญญาจ้างหรือหลักฐานการทำงาน สลิปเงินเดือน หนังสือเลิกจ้าง และสำเนาคำสั่งของพนักงานตรวจแรงงาน เมื่อมีคำสั่งแล้วให้ดูวันที่ในคำสั่งเป็นหลัก เพราะเส้นตาย 30 วันและ 1 ปีนับจากวันที่ทราบคำสั่งและวันที่ออกคำสั่งตามลำดับ

เรื่องนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายเฉพาะกรณี ถ้าคุณไม่แน่ใจว่าตนเองอยู่ในเงื่อนไขหรือไม่ ให้สอบถามสำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานจังหวัดที่คุณทำงานอยู่ หรือกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานผ่านสายด่วนกระทรวงแรงงาน 1506 ก่อนยื่นคำขอ

ลูกจ้างตรวจเอกสารการทำงานและหนังสือเลิกจ้าง

คำถามที่พบบ่อย

ลูกจ้างต้องจ่ายเงินเข้ากองทุนสงเคราะห์ลูกจ้างทุกเดือนไหม

หน้าข้อมูลกองทุนของกระทรวงแรงงานที่เปิดอ่านไม่ได้ระบุว่าลูกจ้างหรือนายจ้างต้องสมทบ แหล่งเงินที่ระบุคือเงินอุดหนุนรัฐบาล เงินค่าปรับ เงินบริจาค และดอกผล เว็บกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานมีหัวข้อคู่มือเรื่องการนำส่งเงินสะสมและเงินสมทบกองทุน ซึ่งเป็นระบบที่ออกมาภายหลัง จึงควรสอบถามกรมโดยตรงว่าคุณอยู่ในข่ายหรือไม่

ทายาทของลูกจ้างที่เสียชีวิตขอเงินแทนได้ไหม

ตามข้อมูลของกระทรวงแรงงาน ผู้มีสิทธิไม่รวมทายาทโดยธรรมของลูกจ้างที่เสียชีวิตแล้ว แม้ทายาทจะยื่นคำร้องทุกข์ไว้ และถ้าลูกจ้างเสียชีวิตหลังได้หนังสือแจ้งผล สิทธิรับเงินจะระงับ

ลูกจ้างที่ได้เงินจากกองทุนแล้ว นายจ้างหลุดจากหนี้ไหม

ไม่หลุด กองทุนมีสิทธิเรียกให้นายจ้างชดใช้คืนพร้อมดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี ตามข้อมูลของกระทรวงแรงงาน

แหล่งอ้างอิง

  1. กองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง | กระทรวงแรงงาน
  2. สิ่งน่ารู้เกี่ยวกับกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง (คู่มือระบบกองทุนสงเคราะห์ลูกจ้าง) | กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน