รายงานภาษีซื้อ คืออะไร ต้องทำอย่างไร ลงรายการเมื่อไร

ใจความสำคัญ
- รายงานภาษีซื้อคือบัญชีบันทึกใบกำกับภาษีที่ผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มได้รับจากการซื้อสินค้าหรือบริการ ใช้ประกอบการยื่น ภ.พ.30
- ลงรายการตามลำดับที่ได้รับใบกำกับภาษี โดยใช้วันที่ของใบกำกับภาษีในช่องวันที่
- ต้องเก็บใบกำกับภาษีแยกเป็นชุดและเรียงตามเดือนภาษี
- ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรฉบับที่ 89 เดิมกำหนดให้ลงรายการภายใน 3 วันทำการ ฉบับหลัง ๆ ปรับรูปแบบแล้ว จึงควรตรวจข้อความล่าสุด
- ภาษีซื้อบางประเภทเป็นภาษีต้องห้ามไม่ให้นำมาหัก ตามมาตรา 82/5 และมีประกาศอธิบดีกำกับไว้แยกต่างหาก
รายงานภาษีซื้อคือบัญชีที่ผู้ประกอบการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มต้องบันทึกใบกำกับภาษีที่ได้รับจากการซื้อสินค้าหรือรับบริการ โดยลงเรียงตามลำดับที่ได้รับ ผู้ประกอบการจัดทำคู่กับรายงานภาษีขายเพื่อใช้ประกอบการยื่น ภ.พ.30 ในแต่ละเดือน บทความนี้อ้างจากประกาศอธิบดีกรมสรรพากรที่เผยแพร่บนเว็บไซต์กรมสรรพากร (rd.go.th) ตัวหนังสือรุ่นเก่ากับรุ่นใหม่มีรายละเอียดต่างกัน จึงต้องแยกให้ออกว่าข้อใดมาจากฉบับไหน
รายงานภาษีซื้อกับรายงานภาษีขายต่างกันอย่างไร
ภาษีซื้อคือภาษีมูลค่าเพิ่มที่คุณจ่ายให้ผู้ขายตอนซื้อของหรือรับบริการเพื่อใช้ในกิจการ ภาษีขายคือภาษีที่คุณเรียกเก็บจากลูกค้า เมื่อสิ้นเดือน คุณนำภาษีขายหักด้วยภาษีซื้อ ถ้าภาษีขายมากกว่าให้นำส่งส่วนต่าง ถ้าภาษีซื้อมากกว่าสามารถขอคืนหรือยกไปเดือนถัดไป หลักการภาษีมูลค่าเพิ่มทั้งหมดอธิบายไว้ในภาษีมูลค่าเพิ่ม คือ ส่วนเอกสารที่เป็นต้นทางของภาษีซื้อคือใบกำกับภาษีจากผู้ขาย ดูใบกำกับภาษี คือ ประกอบ
ประกาศฉบับที่ 197 ลงวันที่ 28 พฤษภาคม 2556 มีผลตั้งแต่ 1 มกราคม 2558 ระบุว่าผู้ประกอบการต้องจัดทำทั้งรายงานภาษีขายและรายงานภาษีซื้อ และกำหนดรายการขั้นต่ำที่ต้องมีตามแบบแนบประกาศ รวมถึงการบันทึกเลขประจำตัวผู้เสียภาษีและสาขาของผู้ขายสำหรับเอกสารตามมาตรา 86/4, 86/9 และ 86/10 ฉบับที่ 202 ลงวันที่ 26 ธันวาคม 2556 เกี่ยวกับเรื่องเดียวกัน
ลงรายการอย่างไร
ประกาศฉบับที่ 89 ซึ่งลงนามวันที่ 29 เมษายน 2542 และมีผลวันที่ 1 พฤษภาคม 2542 วางหลักไว้ดังนี้ หน้าเว็บมีการปรับปรุงล่าสุดวันที่ 5 กันยายน 2568
- ลงรายการใบกำกับภาษีแต่ละฉบับตามลำดับที่ได้รับ
- ช่องวันที่ให้ลงวันที่ที่ปรากฏบนใบกำกับภาษี
- ลงรายการภายใน 3 วันทำการนับจากวันที่ได้รับใบกำกับภาษี
- เก็บใบกำกับภาษีแต่ละฉบับแยกเป็นชุดและเรียงตามเดือนภาษี
- จัดทำเป็นภาษาไทยหรืออังกฤษก็ได้ จะเขียนด้วยมือ พิมพ์ หรือให้คอมพิวเตอร์ออกรายงานก็ได้
- เพิ่มคอลัมน์ได้ หรือแยกรายงานเป็น 2 ส่วนก็ได้ตามความเหมาะสมของกิจการ
ข้อ 3 เป็นข้อความจากประกาศปี 2542 ซึ่งภายหลังมีฉบับที่ 197 และ 202 ปรับรูปแบบและแบบแนบ จึงควรอ่านข้อความล่าสุดของประกาศก่อนใช้ตัวเลข 3 วันทำการเป็นแนวปฏิบัติ หรือสอบถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ที่คุณจดทะเบียน
รายงานควรมีคอลัมน์อะไรบ้าง
หน้าประกาศที่เปิดอ่านได้ไม่ได้แสดงตารางแบบแนบ เนื้อหาที่ยืนยันได้คือ ฉบับที่ 197 กำหนดรายการขั้นต่ำไว้ในแบบท้ายประกาศ ตารางด้านล่างเป็นโครงตัวอย่างที่เขียนตามหลักในประกาศ ก่อนใช้จริงให้เทียบกับแบบแนบประกาศฉบับที่ 197 อีกครั้ง
| คอลัมน์ | ใส่อะไร |
|---|---|
| ลำดับที่ | เรียงตามที่ได้รับ |
| วันที่ | วันที่ของใบกำกับภาษี |
| เลขที่ใบกำกับภาษี | เลขที่เอกสารจากผู้ขาย |
| ชื่อผู้ขายและเลขประจำตัวผู้เสียภาษี | พร้อมระบุสถานประกอบการหรือสาขา |
| มูลค่าสินค้าหรือบริการ | ยอดก่อนภาษี |
| จำนวนภาษีมูลค่าเพิ่ม | ภาษีซื้อของใบนั้น |
ตัวอย่างสมมติ ร้านจดทะเบียนซื้อวัตถุดิบ 10,000 บาท ผู้ขายออกใบกำกับภาษีวันที่ 5 ของเดือน ภาษีมูลค่าเพิ่ม 700 บาท ร้านลงแถวในรายงานด้วยวันที่ 5 มูลค่า 10,000 บาท ภาษี 700 บาท แม้ร้านจะได้รับใบวันที่ 7 ก็ตาม ตัวเลขนี้สมมติเพื่อแสดงวิธีลง ไม่ได้หมายถึงกิจการใดโดยเฉพาะ
ใบกำกับภาษีที่ได้รับมาอาจเป็นแบบเต็มรูปหรืออย่างย่อ ดูความต่างในใบกำกับภาษีอย่างย่อ และถ้ามีการลดหนี้หรือคืนสินค้า ดูใบลดหนี้

ภาษีซื้อที่ลงรายงานแล้ว นำมาหักได้เสมอไปไหม
ไม่เสมอไป ผู้ประกอบการควรแยกภาษีซื้อสองกลุ่ม
- ภาษีซื้อที่หักได้ ใช้ในกิจการและมีใบกำกับภาษีถูกต้อง
- ภาษีซื้อต้องห้าม เป็นภาษีซื้อที่กฎหมายไม่ให้นำมาหัก ตามมาตรา 82/5 ซึ่งมีประกาศอธิบดีหลายฉบับกำกับ หน้ารายการประกาศ VAT ของกรมสรรพากรอ้างถึงฉบับที่ 252, 250, 244 และ 17 ในกลุ่มนี้
รายละเอียดว่าประเภทใดต้องห้าม ให้อ่านประกาศแต่ละฉบับหรือสอบถามเจ้าหน้าที่ อย่าเดาจากชื่อรายการ เพราะหักผิดอาจต้องเสียเงินเพิ่มและเบี้ยปรับ
อีกประเด็นคือภาษีซื้อที่ไม่ได้นำมาหักในเดือนที่เกิด หน้ารายการประกาศมีฉบับที่ 4 ว่าด้วยการนำภาษีซื้อที่ไม่ได้หักในเดือนภาษีนั้นมาหักในเดือนภาษีถัดไปได้ ข้อความเต็มของประกาศนั้นไม่ได้อยู่ในหน้าที่เปิดอ่าน บทความนี้จึงไม่ระบุเงื่อนไขและระยะเวลา โปรดตรวจจากประกาศฉบับเต็มก่อนดำเนินการ
ขั้นตอนทำรายงานภาษีซื้อให้เป็นระบบ
- รับใบกำกับภาษีแล้วตรวจชื่อ ที่อยู่ เลขประจำตัวผู้เสียภาษี และสาขาของคุณว่าตรงกับที่จดทะเบียน
- คัดแยกใบที่เป็นภาษีซื้อหักได้กับต้องห้ามตั้งแต่ตอนรับ
- ลงรายการในรายงานตามลำดับ ใช้วันที่ของใบกำกับภาษี
- เก็บใบจริงเรียงตามเดือนภาษี แยกชุดจากเอกสารอื่น
- สิ้นเดือน รวมภาษีซื้อแล้วเทียบกับยอดที่จะกรอก ภ.พ.30
- เก็บรายงานและใบกำกับภาษีไว้เพื่อให้เจ้าหน้าที่ตรวจสอบเมื่อถูกขอ
ถ้าธุรกิจใช้โปรแกรมบัญชี ให้ตรวจว่าโปรแกรมพิมพ์รายงานได้ครบรายการขั้นต่ำตามแบบแนบ และตรวจกับคู่มือกรมสรรพากรว่าแบบรายงานล่าสุดไม่ต่างจากที่โปรแกรมพิมพ์
ถ้ากิจการยังเล็ก ควรเริ่มที่ไหน
ถ้ากิจการยังเล็ก การเขียนรายงานด้วยมือทำได้ตามประกาศฉบับที่ 89 ขอให้รายการครบและเรียงตามลำดับ เมื่อใบกำกับภาษีมากขึ้นค่อยย้ายไปใช้โปรแกรมบัญชี
ข้อมูลนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ถ้าคุณมีสถานการณ์เฉพาะ เช่น ซื้อของจากต่างประเทศ ใช้ใบกำกับภาษีอิเล็กทรอนิกส์ หรือมีหลายสาขา ควรปรึกษาสำนักงานสรรพากรพื้นที่ของกรมสรรพากรหรือผู้ทำบัญชีที่มีใบอนุญาตก่อนยื่น ภ.พ.30

คำถามที่พบบ่อย
ร้านที่ไม่ได้จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ต้องทำรายงานภาษีซื้อไหม
ไม่ต้อง รายงานภาษีซื้อเป็นหน้าที่ของผู้ประกอบการที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม ถ้าคุณยังไม่ได้จดทะเบียน ให้ตรวจเกณฑ์รายได้และเงื่อนไขจดทะเบียนที่กรมสรรพากรก่อน
พิมพ์รายงานจากโปรแกรมบัญชีแทนเขียนมือได้ไหม
ได้ ประกาศอธิบดีฉบับที่ 89 ระบุว่าจัดทำเป็นภาษาไทยหรืออังกฤษก็ได้ จะเขียนด้วยมือ พิมพ์ หรือให้คอมพิวเตอร์จัดทำก็ได้
ลืมลงรายการภาษีซื้อของเดือนก่อน ยังนำมาขอคืนได้ไหม
หน้ารวมประกาศ VAT ของกรมสรรพากรมีประกาศเรื่องการนำภาษีซื้อที่ไม่ได้หักในเดือนที่เกิดมาหักในเดือนถัดไป แต่มีเงื่อนไขและระยะเวลา ควรอ่านข้อความประกาศฉบับนั้นหรือสอบถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ก่อนปรับแก้ ภ.พ.30
แหล่งอ้างอิง
- ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 89) เรื่อง การจัดทำรายงานภาษีซื้อ | กรมสรรพากร
- ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 197) เรื่อง การจัดทำรายงานภาษีขายและรายงานภาษีซื้อ | กรมสรรพากร
- ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (ฉบับที่ 202) | กรมสรรพากร
- ประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม (รายการประกาศ) | กรมสรรพากร




