ลาออกแล้ว ประกันสังคมต้องทำอะไรบ้าง และต้องทำภายในกี่วัน

วันที่ยื่นใบลาออกมีเรื่องให้คิดเยอะ ทั้งงานที่ต้องส่งต่อ เงินเดือนงวดสุดท้าย และแผนว่าจะไปทางไหนต่อ เรื่องประกันสังคมมักถูกปล่อยไว้ทีหลัง ทั้งที่มีเส้นตายสองเส้นที่ถ้าพลาดแล้วเรียกคืนไม่ได้ เส้นแรกคือขึ้นทะเบียนว่างงานภายใน 30 วันนับจากวันออกจากงาน เส้นที่สองคือสมัครเป็นผู้ประกันตนมาตรา 39 ภายใน 6 เดือน ถ้าคุณต้องการรักษาสิทธิไว้ระหว่างยังไม่มีงานประจำ

ด้านล่างเรียงตามลำดับเวลาที่เกิดจริง ตั้งแต่ก่อนยื่นใบลาออกจนถึงเดือนที่หกหลังออกจากงาน ตัวเลขเงินเดือนเป็นตัวอย่างสมมติ ส่วนอัตราและเงื่อนไขมาจากหน้าบริการของสำนักงานประกันสังคม (สปส.)

ก่อนยื่นใบลาออก เช็กสามเรื่องนี้

เรื่องแรกคือจำนวนเดือนที่จ่ายเงินสมทบ สิทธิเงินทดแทนกรณีว่างงานต้องมีการจ่ายเงินสมทบไม่น้อยกว่า 6 เดือน ภายในระยะเวลา 15 เดือนก่อนว่างงาน คนที่เพิ่งเริ่มงานแรกได้สามสี่เดือนแล้วลาออก ยังไม่มีสิทธิในส่วนนี้ ถ้าคุณอยู่ในช่วงนั้น การเลื่อนวันออกไปอีกไม่กี่เดือนมีผลต่อเงินที่จะได้รับ

เรื่องที่สองคือเหตุผลการออกจากงานที่นายจ้างจะแจ้ง การลาออกเอง การสิ้นสุดสัญญาจ้าง และการถูกเลิกจ้าง ได้เงินทดแทนต่างกันมาก ส่วนการถูกเลิกจ้างเพราะทำผิดร้ายแรง เช่น ละทิ้งหน้าที่ 7 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร จะไม่ได้สิทธิกรณีว่างงาน

วิธีเช็กจำนวนเดือนที่ง่ายที่สุดคือเข้าแอป SSO Plus หรือเว็บไซต์ sso.go.th แล้วดูประวัติการส่งเงินสมทบย้อนหลัง ให้นับเฉพาะช่วง 15 เดือนล่าสุดก่อนวันที่คุณตั้งใจจะออก ถ้าเคยเปลี่ยนงานระหว่างนั้น เดือนที่ส่งกับนายจ้างเก่าก็นับรวมได้ ตราบใดที่อยู่ในกรอบ 15 เดือน ถ้าตัวเลขในแอปไม่ตรงกับสลิปเงินเดือนของคุณ ให้ถามฝ่ายบุคคลก่อนวันสุดท้ายของการทำงาน เพราะแก้ไขตอนยังอยู่ในบริษัทง่ายกว่ามาก

เรื่องที่สามคือสถานพยาบาลตามสิทธิ คุณยังใช้สิทธิรักษาต่อได้ระยะหนึ่งหลังออกจากงาน จึงควรรู้ไว้ว่าโรงพยาบาลของคุณคือที่ใด และถ้ามีนัดตรวจหรือยาประจำ ให้วางแผนให้อยู่ในช่วงที่ยังมีสิทธิ

สัปดาห์แรกหลังออกจากงาน ขึ้นทะเบียนว่างงาน

ผู้ประกันตนที่ว่างงานต้องขึ้นทะเบียนผู้ว่างงานกับสำนักจัดหางานของรัฐ ทำออนไลน์ได้ที่ระบบ empui.doe.go.th ภายใน 30 วันนับจากวันที่ออกจากงาน เงื่อนไขอื่นคือต้องว่างงานตั้งแต่ 8 วันขึ้นไป มีความสามารถในการทำงาน และพร้อมรับงานที่เหมาะสม

ขั้นตอนโดยย่อเป็นแบบนี้

1. รอให้นายจ้างแจ้งการลาออกของคุณเข้าระบบประกันสังคม ถ้าผ่านไปหลายวันแล้วระบบยังไม่ขึ้น ให้ติดต่อฝ่ายบุคคลของบริษัทเดิม
2. เข้าระบบขึ้นทะเบียนว่างงาน กรอกข้อมูลส่วนตัว วันที่ออกจากงาน และสาเหตุ
3. ผูกบัญชีธนาคารที่จะรับเงินทดแทน ใช้บัญชีชื่อตัวเอง
4. รายงานตัวตามนัด อย่างน้อยเดือนละครั้ง ถ้าขาดรายงานตัว เงินงวดนั้นจะไม่ได้รับ

คำนวณเงินที่จะได้ ลาออกเองกับถูกเลิกจ้างต่างกันแค่ไหน

สปส. ใช้ค่าจ้างเฉลี่ยในการคำนวณ โดยฐานค่าจ้างต่ำสุด 1,650 บาท และสูงสุด 15,000 บาท ใครเงินเดือนเกิน 15,000 บาท ก็คิดที่ 15,000 บาท

สาเหตุ	อัตรา	ระยะเวลาสูงสุดต่อปี	เงินสูงสุดต่อเดือน	รวมสูงสุด
ลาออกเอง หรือสิ้นสุดสัญญาจ้าง	30% ของค่าจ้างเฉลี่ย	90 วัน	4,500 บาท	13,500 บาท
ถูกเลิกจ้าง (ตามข่าวกรมประชาสัมพันธ์)	60% ของค่าจ้างเฉลี่ย	180 วัน	9,000 บาท	54,000 บาท

ข่าวของกรมประชาสัมพันธ์ระบุว่า อัตรากรณีถูกเลิกจ้างปรับขึ้นจากเดิม 50% เป็น 60% และเพดานต่อเดือนจากเดิม 7,500 บาท เป็น 9,000 บาท ส่วนกรณีลาออกยังอยู่ที่ 30% ไม่เกิน 90 วันเท่าเดิม

ตัวอย่างสมมติ คุณเงินเดือน 25,000 บาท ลาออกเอง ฐานที่ใช้คิดคือ 15,000 บาท ได้เดือนละ 4,500 บาท รับได้ 3 เดือน รวม 13,500 บาท ถ้าคุณเงินเดือน 12,000 บาท ได้เดือนละ 3,600 บาท รวม 10,800 บาท

ถ้าคนเดียวกันที่เงินเดือน 25,000 บาท ถูกเลิกจ้าง จะได้เดือนละ 9,000 บาท นาน 6 เดือน รวม 54,000 บาท ต่างกันกว่า 40,000 บาท ตรงนี้เป็นเหตุผลที่ต้องให้นายจ้างแจ้งสาเหตุให้ตรงกับความจริง ถ้าบริษัทขอให้คุณเขียนใบลาออกทั้งที่จริงคือการเลิกจ้าง คุณมีสิทธิ์ถามและปฏิเสธ เพราะผลต่อเงินทดแทนต่างกันมาก

เดือนแรกถึงเดือนที่หก สิทธิรักษาพยาบาลยังอยู่

เอกสารแบบเลือกสถานพยาบาล สปส. 9-02 ระบุว่า เมื่อพ้นสภาพการเป็นผู้ประกันตน คุณยังได้รับสิทธิประโยชน์ทางการแพทย์ต่อไปอีก 6 เดือนนับจากวันที่พ้นสภาพ ในฐานะผู้ประกันตนตามมาตรา 38 และใช้สถานพยาบาลเดิมได้

ช่วงหกเดือนนี้จึงเป็นช่วงที่คุณยังรักษาฟรีตามสิทธิได้ แต่สิทธิประโยชน์อื่นอย่างเงินทดแทนการขาดรายได้กรณีเจ็บป่วย หรือการนับเงินสมทบเพิ่มเพื่อบำนาญชราภาพ จะไม่เดินต่อถ้าคุณไม่ได้สมัครมาตราใดเลย

เช็กสิทธิของตัวเองได้จากเว็บไซต์ sso.go.th แอป SSO Plus หรือโทรสายด่วน 1506 ก่อนไปโรงพยาบาล เพื่อไม่ให้มีปัญหาตอนเบิก

จะสมัครมาตรา 39 หรือไม่ คิดจากอะไร

มาตรา 39 คือทางเลือกสำหรับคนที่เคยเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 แล้วออกจากงาน และอยากส่งเงินสมทบต่อเอง คุณสมบัติคือเคยเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 และจ่ายเงินสมทบมาแล้วไม่น้อยกว่า 12 เดือน และออกจากงานมาไม่เกิน 6 เดือน

เงินสมทบคิดจากฐาน 4,800 บาท ในอัตรา 9% คือเดือนละ 432 บาท ต้องจ่ายภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป ถ้าจ่ายช้าจะมีเงินเพิ่ม 2% ต่อเดือน

ความคุ้มครองที่ได้มี 6 กรณี คือ เจ็บป่วย คลอดบุตร ทุพพลภาพ ตาย สงเคราะห์บุตร และชราภาพ สิ่งที่ไม่มีคือกรณีว่างงาน

คำถามที่ควรถามตัวเอง	ถ้าคำตอบคือใช่
จ่ายสมทบมาหลายปีและอยากได้บำนาญชราภาพ	มาตรา 39 ช่วยให้นับเดือนสมทบต่อเนื่อง
มีโรคประจำตัวที่ต้องรักษาต่อเนื่อง	มาตรา 39 ช่วยให้มีสิทธิรักษาหลังพ้น 6 เดือน
วางแผนมีบุตรในปีสองปีนี้	มีสิทธิคลอดบุตรและสงเคราะห์บุตรต่อ
จะได้งานประจำใหม่ภายในไม่กี่เดือน	นายจ้างใหม่จะแจ้งเข้ามาตรา 33 ให้เอง อาจไม่จำเป็นต้องสมัคร

ตัวอย่างสมมติ คุณอายุ 45 ปี จ่ายสมทบมาตรา 33 มาแล้ว 170 เดือน ตั้งใจเปิดร้านค้าเล็ก ๆ ของตัวเอง ถ้าไม่สมัครมาตรา 39 จำนวนเดือนจะหยุดอยู่ที่ 170 ถ้าสมัครและส่งต่ออีก 10 เดือน จะครบ 180 เดือน ซึ่งเกี่ยวกับเกณฑ์บำนาญชราภาพ อ่านรายละเอียดเงื่อนไขบำเหน็จและบำนาญได้ที่ เงินชราภาพประกันสังคม ค่าใช้จ่ายสิบเดือนคือ 4,320 บาท

ส่วนคนที่ออกมาทำอาชีพอิสระระยะยาวและอยากจ่ายน้อยกว่านั้น มาตรา 40 เป็นอีกทางที่มีหลายทางเลือก ความต่างของสามมาตราสรุปไว้ที่ ประกันสังคมมาตรา 33 39 40 ต่างกันอย่างไร

วิธีสมัครมาตรา 39 และเงื่อนไขที่ทำให้สิ้นสภาพ

ยื่นแบบคำขอ สปส. 1-20 พร้อมบัตรประจำตัวประชาชนและสำเนา ที่สำนักงานประกันสังคมพื้นที่หรือจังหวัดที่สะดวก ภายใน 6 เดือนนับจากวันที่ออกจากงาน ถ้าเลยหกเดือนไปแล้วจะสมัครมาตรา 39 ไม่ได้

หลังสมัคร ให้ตั้งการชำระอัตโนมัติผ่านบัญชีธนาคารถ้าทำได้ เพราะเงื่อนไขสิ้นสภาพเข้มงวดพอสมควร สองกรณีที่ทำให้หลุดจากมาตรา 39 คือ ไม่ส่งเงินสมทบ 3 เดือนติดต่อกัน หรือภายในระยะเวลา 12 เดือนส่งเงินสมทบไม่ครบ 9 เดือน

เมื่อได้งานประจำใหม่ นายจ้างจะแจ้งขึ้นทะเบียนคุณเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 อีกครั้ง สถานะมาตรา 39 จะสิ้นสุดเอง ไม่ต้องจ่ายซ้ำสองทาง

เรื่องเงินอื่นที่ต้องคิดคู่กัน

เงินทดแทนกรณีลาออกเดือนละไม่เกิน 4,500 บาท ใช้จ่ายได้ไม่นาน ช่วงก่อนลาออกจึงควรมีเงินสำรองอย่างน้อยเท่าค่าใช้จ่ายจำเป็นสามถึงหกเดือน ถ้ากำลังเปลี่ยนงานครั้งแรก แนวคิดเรื่องจัดเงินเดือนแรกและเงินสำรองอยู่ที่ วางแผนการเงินเมื่อเริ่มทำงาน

เรื่องภาษีปีที่ลาออก ใบ 50 ทวิจากนายจ้างเดิมยังต้องใช้ยื่นภาษีต้นปีถัดไป ขอไว้ตั้งแต่วันสุดท้ายของการทำงาน เงินสมทบประกันสังคมที่จ่ายไปทั้งปี ทั้งช่วงมาตรา 33 และมาตรา 39 ใช้เป็นรายการลดหย่อนได้ตามจริง

ถ้าสถานการณ์ของคุณซับซ้อน เช่น ถูกเลิกจ้างแต่นายจ้างแจ้งว่าลาออก หรือไม่แน่ใจว่าจ่ายสมทบครบเงื่อนไขแล้วหรือยัง ให้โทรสอบถามสำนักงานประกันสังคมที่สายด่วน 1506 พร้อมเลขบัตรประชาชน ก่อนตัดสินใจลงชื่อในเอกสารใด

ไทม์ไลน์สรุป ตัวอย่างคนที่ลาออกสิ้นเดือน

ตัวอย่างสมมติ คุณทำงานวันสุดท้าย 31 มกราคม เงินเดือน 20,000 บาท จ่ายสมทบมาแล้ว 5 ปี ลาออกเอง

ช่วงเวลา	สิ่งที่ต้องทำ	ผลลัพธ์
ก่อน 31 ม.ค.	ขอใบ 50 ทวิ ใบผ่านงาน เช็กว่านายจ้างจะแจ้งออกด้วยเหตุลาออก	มีเอกสารครบ
ภายในต้น ก.พ. ไม่เกิน 30 วัน	ขึ้นทะเบียนว่างงานออนไลน์ ผูกบัญชีธนาคาร	มีสิทธิเงินทดแทน
ก.พ. ถึง เม.ย.	รายงานตัวทุกเดือน	ได้เดือนละ 4,500 บาท รวม 13,500 บาท
ภายใน 31 ก.ค.	ตัดสินใจสมัครมาตรา 39 ถ้ายังไม่มีงานประจำ	ส่งเดือนละ 432 บาท รักษาสิทธิ 6 กรณี
ถึงสิ้น ก.ค.	ใช้สิทธิรักษาพยาบาลเดิมตามมาตรา 38	รักษาที่โรงพยาบาลเดิมได้

ผลลัพธ์ของตัวอย่างนี้คือ คุณได้เงินทดแทน 13,500 บาท มีสิทธิรักษาต่อเนื่องหกเดือน และถ้าสมัครมาตรา 39 ทันเวลา จะมีความคุ้มครองต่อโดยไม่ขาดช่วง ในราคาเดือนละ 432 บาท