นายหน้าประกัน กับตัวแทนประกัน ต่างกันยังไง ใครทำงานให้ใคร

ใจความสำคัญ
- พ.ร.บ.ประกันชีวิต นิยามตัวแทนว่าเป็นผู้ที่บริษัทมอบหมายให้ชักชวนทำสัญญากับบริษัท ส่วนนายหน้าคือผู้ชี้ช่องหรือจัดการให้ทำสัญญาเพื่อบำเหน็จ
- ทั้งสองอย่างต้องมีใบอนุญาต ใบอนุญาตตัวแทนระบุบริษัทที่สังกัด ส่วนใบอนุญาตนายหน้าตามตัวบทไม่ระบุบริษัท
- คนเดียวถือทั้งสองใบอนุญาตไม่ได้ในกรณีบุคคลธรรมดา และนายหน้าบุคคลธรรมดาเป็นพนักงานของบริษัทประกันไม่ได้
- ตัวแทนหรือนายหน้ารับเบี้ยแทนบริษัทได้เมื่อมีหนังสือมอบอำนาจจากบริษัท ถ้าไม่มี ตัวบทกำหนดโทษไว้
- คนที่ไม่มีใบอนุญาต เช่น อินฟลูเอนเซอร์ แนะนำเปรียบเทียบเบี้ยของแต่ละคนหรือชี้ไปที่บริษัทใดบริษัทหนึ่งไม่ได้ ตามแนวปฏิบัติ คปภ.
ตัวแทนประกันคือผู้ที่บริษัทประกันมอบหมายให้ชักชวนคนมาทำสัญญากับบริษัทนั้น ส่วนนายหน้าประกันคือผู้ชี้ช่องหรือจัดการให้คนทำสัญญากับบริษัท โดยทำเพื่อรับบำเหน็จ ทั้งสองอย่างเป็นอาชีพที่กฎหมายห้ามทำถ้าไม่มีใบอนุญาตจาก คปภ. ข้อต่างที่กระทบคนซื้อมากที่สุดคือใบอนุญาตของตัวแทนผูกกับบริษัทที่สังกัด ส่วนนายหน้าไม่ได้เป็นตัวแทนของบริษัทประกัน คำอธิบายข้างล่างอ่านจากตัวบท พ.ร.บ.ประกันชีวิต พ.ศ. 2535 ที่ คปภ. เผยแพร่ ประกันวินาศภัยมีกฎหมายคู่ขนานของตัวเอง แต่คำถามส่วนใหญ่ที่คนสับสนเกิดกับประกันชีวิต จึงใช้ฉบับนี้เป็นหลัก
ตัวบทนิยามสองคำนี้ไว้อย่างไร
มาตรา 5 ของ พ.ร.บ.ประกันชีวิต แยกสองคำนี้ออกจากกันชัด
| หัวข้อ | ตัวแทนประกันชีวิต | นายหน้าประกันชีวิต |
|---|---|---|
| นิยาม | ผู้ที่บริษัทมอบหมายให้ชักชวนบุคคลทำสัญญาประกันชีวิตกับบริษัท | ผู้ชี้ช่องหรือจัดการให้บุคคลทำสัญญาประกันชีวิตกับบริษัท โดยกระทำเพื่อบำเหน็จเนื่องจากการนั้น |
| ใบอนุญาตระบุบริษัทหรือไม่ | ระบุว่าเป็นตัวแทนของบริษัทใด (มาตรา 68) | ตัวบทไม่มีข้อบังคับให้ระบุบริษัท |
| ผู้ขอเป็นได้ | บุคคลธรรมดา | บุคคลธรรมดา หรือนิติบุคคล |
| ถือใบอนุญาตอีกอย่างพร้อมกัน | ผู้ขอต้องไม่เป็นนายหน้า (มาตรา 69) | บุคคลธรรมดาต้องไม่เป็นตัวแทน (มาตรา 72) |
ตารางนี้สรุปจากตัวบทที่เผยแพร่บนเว็บ คปภ. ซึ่งเป็นฉบับเดิม กฎหมายนี้มีการแก้ไขภายหลัง รายละเอียดอย่างอายุใบอนุญาตหรือเงื่อนไขของนิติบุคคลจึงควรเช็กกับ คปภ. อีกครั้ง

ตัวแทนหนึ่งคนขายได้กี่บริษัท
คนทั่วไปมักเข้าใจว่าตัวแทนขายได้บริษัทเดียวเสมอ ตัวบทไม่ได้ปิดตายขนาดนั้น มาตรา 70 เปิดช่องให้ผู้ที่เป็นตัวแทนของบริษัทหนึ่งอยู่แล้ว ขอใบอนุญาตเป็นตัวแทนของอีกบริษัทได้ ต้องยื่นหนังสือยินยอมจากบริษัทเดิมพร้อมหนังสือแสดงความต้องการจากบริษัทใหม่ และบริษัทใหม่ต้องรับทราบว่าผู้ขอเป็นตัวแทนของบริษัทอื่นอยู่แล้ว
ผลในทางปฏิบัติคือตัวแทนมีใบอนุญาตแยกตามบริษัท ถ้าตัวแทนคนหนึ่งเสนอกรมธรรม์ของสองบริษัทให้คุณ ก็ควรมีใบอนุญาตครบทั้งสองบริษัท ส่วนนายหน้าไม่ผูกกับบริษัทในตัวบท จึงเปรียบเทียบแบบประกันจากหลายบริษัทได้ แต่จะเสนอบริษัทไหนได้จริงขึ้นกับข้อตกลงที่นายหน้ามีกับบริษัทนั้น ข้อนี้ตัวบทไม่ได้ตอบ ต้องถามผู้ขายเอง
รับเงินเบี้ยแทนบริษัทได้ไหม
มาตรา 71 บอกว่าตัวแทนทำสัญญาประกันชีวิตในนามของบริษัทได้เมื่อมีหนังสือมอบอำนาจจากบริษัท และตัวแทน นายหน้า หรือพนักงานของบริษัทที่มีหน้าที่รับเงิน รับเบี้ยแทนบริษัทได้เมื่อมีหนังสือมอบอำนาจเช่นกัน ถ้าใครรับเบี้ยโดยไม่มีหนังสือมอบอำนาจเป็นหนังสือ ตัวบทกำหนดโทษทางกฎหมายไว้
เรื่องนี้เป็นด่านป้องกันที่คนซื้อใช้ได้จริง ก่อนโอนเงินค่าเบี้ย ให้ขอดูว่าผู้รับมีอำนาจรับแทนบริษัทหรือไม่ และเลือกจ่ายผ่านช่องทางที่ออกใบเสร็จในนามบริษัท อย่าโอนเข้าบัญชีส่วนตัวของผู้ขาย อีกจุดที่ตัวบทช่วยคนซื้อคือมาตรา 79 ถ้าบริษัทส่งมอบกรมธรรม์ให้ผู้เอาประกันหรือส่งให้นายหน้าเพื่อนำไปส่งต่อ ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้เอาประกันชำระเบี้ยกับบริษัทแล้ว
นายหน้านิติบุคคลและธนาคาร
นายหน้าไม่ได้มีแต่บุคคลธรรมดา เอกสารขั้นตอนของ คปภ. ระบุคุณสมบัติเบื้องต้นของนิติบุคคลที่จะขอเป็นนายหน้าประกันชีวิตหรือวินาศภัยไว้หลายข้อ เช่น ทุนจดทะเบียนชำระแล้วไม่ต่ำกว่า 3 ล้านบาท ต้องมีนายหน้าบุคคลธรรมดาตามประเภทใบอนุญาตไม่น้อยกว่า 5 คน และมีแผนธุรกิจตามประกาศที่เกี่ยวข้อง ถาม-ตอบของ คปภ. ยังตอบไว้ว่านิติบุคคลต้องมีพนักงานหรือลูกจ้างที่ได้รับใบอนุญาตเป็นนายหน้าเป็นผู้กระทำการแทน และนิติบุคคลที่มีกิจการอื่นอยู่แล้ว เช่น เช่าซื้อหรือขายรถ ก็ขอเป็นนายหน้าได้ถ้าเพิ่มวัตถุประสงค์ตามขั้นตอน
ประเด็นที่ผู้ซื้อควรรู้คือ ถาม-ตอบเดียวกันระบุว่าสถาบันการเงิน (ธนาคาร) ที่ได้รับใบอนุญาตเป็นนายหน้าประกันภัยชี้ช่องให้บุคคลทั่วไปได้ นั่นแปลว่าพนักงานที่แนะนำประกันที่สาขา อาจทำหน้าที่ในฐานะนายหน้านิติบุคคล หรือเป็นตัวแทนของบริษัทประกันก็ได้ ไม่มีทางรู้จากหน้าตาเคาน์เตอร์ ต้องถามว่าถือใบอนุญาตประเภทใด และดูเลขที่ใบอนุญาต

ใครบ้างที่เสนอขายหรือเปรียบเทียบประกันได้
มาตรา 68 ห้ามทำหน้าที่ตัวแทนหรือนายหน้าโดยไม่มีใบอนุญาต แนวปฏิบัติที่ คปภ. ลงนามเมื่อ 24 กรกฎาคม 2569 และเดลินิวส์รายงานเมื่อ 31 สิงหาคม 2569 ย้ำเส้นแบ่งนี้กับผู้สร้างคอนเทนต์ที่ไม่มีใบอนุญาต ตามรายงาน คนกลุ่มนี้ให้ความรู้ทั่วไป อ้างสถิติจากแหล่งที่เชื่อถือได้ และอธิบายเงื่อนไขทั่วไปของกรมธรรม์โดยไม่เปรียบเทียบหรือจัดอันดับผลิตภัณฑ์ได้ แต่สิ่งที่สงวนไว้ให้ผู้มีใบอนุญาตตัวแทนหรือนายหน้าเท่านั้นคือ
- การชักชวนหรือขายประกัน และการชี้ไปที่บริษัทประกันใดบริษัทหนึ่ง
- การวิเคราะห์หรือเปรียบเทียบเบี้ยและความคุ้มครองให้เหมาะกับบุคคลใดบุคคลหนึ่ง
- การรับค่าตอบแทนที่แปรผันตามจำนวนกรมธรรม์หรือยอดเบี้ย
อีกข้อที่รายงานกล่าวถึงคือห้ามชวนหรือแชร์ลิงก์ซื้อประกันของบริษัทต่างประเทศที่ไม่ได้รับใบอนุญาตในไทย ซึ่งสอดคล้องกับมาตรา 83 ของ พ.ร.บ.ประกันชีวิตที่ห้ามชักชวนให้ทำสัญญากับผู้ประกอบธุรกิจที่ไม่ได้รับใบอนุญาตตามกฎหมายนี้
ถ้าคุณดูคลิปรีวิวประกันแล้วมีคนบอกให้ "ทักมาเลย จะเลือกแบบที่เหมาะกับคุณให้" ให้ถามต่อว่าเขาถือใบอนุญาตประเภทใด วิธีเช็กรายชื่อมีขั้นตอนอยู่ใน เช็คตัวแทนประกันชีวิต ตรวจใบอนุญาตกับ คปภ.
เลือกแบบไหนดี และควรถามอะไรก่อนตกลง
ไม่มีข้อกำหนดว่าตัวแทนดีกว่านายหน้า หรือกลับกัน สิ่งที่ต่างคือแรงจูงใจและตัวเลือกที่วางตรงหน้า ตัวแทนมักเริ่มจากแบบประกันของบริษัทที่สังกัด นายหน้าเริ่มจากหลายบริษัทได้ถ้ามีข้อตกลงรองรับ บำเหน็จของนายหน้าตามนิยามมาจากการที่สัญญาเกิดขึ้น ตัวบทที่อ่านไม่ได้บอกอัตราของตัวแทนหรือนายหน้า ถ้าอยากรู้ก็ถามผู้ขายตรงๆ
ก่อนตัดสินใจ ถามสั้นๆ 4 ข้อ
- คุณถือใบอนุญาตประเภทอะไร เลขที่เท่าไร และใบอนุญาตยังไม่หมดอายุใช่ไหม
- คุณเสนอกรมธรรม์ได้กี่บริษัท และบริษัทที่เสนอตอนนี้มีเหตุผลอะไร
- เบี้ยจ่ายอย่างไร ออกใบเสร็จในนามใคร
- เอกสารสรุปผลิตภัณฑ์อยู่ตรงไหน เช่น เงื่อนไขการยกเลิกและข้อยกเว้น
ถ้ายังไม่แน่ใจว่าควรซื้อทุนประกันเท่าไร ดูหลักคิดที่ ทุนประกันชีวิตควรมีเท่าไร ก่อนไปคุยกับใคร จะได้ไม่ถูกนำโดยตัวเลขของผู้ขาย และถ้าเสนอกรมธรรม์ควบการลงทุน อ่าน Unit Linked คือ ประกันควบการลงทุน ประกอบ ส่วนความรู้พื้นฐานเรื่องประเภทกรมธรรม์อยู่ที่ ประกันชีวิตคืออะไร

ข้อจำกัดของข้อมูลชุดนี้
ตัวบทที่ใช้ในบทความเป็นฉบับ พ.ศ. 2535 ตามที่ คปภ. เผยแพร่ มีการแก้ไขเพิ่มเติมภายหลัง ถ้าต้องใช้ข้อกำหนดที่แน่นอน เช่น อายุใบอนุญาตหรือคุณสมบัติผู้ขอ ให้ตรวจกับตัวบทฉบับปัจจุบันของ คปภ. สำหรับข้อสงสัยเรื่องผู้ขายที่ไม่แน่ใจว่ามีใบอนุญาตหรือไม่ ติดต่อสายด่วน คปภ. 1186 ซึ่งเดลินิวส์ระบุไว้ในรายงานเป็นช่องทางสอบถามของ คปภ.
คำถามที่พบบ่อย
นายหน้าประกันขายประกันได้หลายบริษัทใช่ไหม
ตัวบทที่อ่านไม่ได้จำกัดนายหน้าไว้กับบริษัทใด และตัวบทไม่ผูกใบอนุญาตนายหน้ากับบริษัทใด แต่จะนำเสนอกรมธรรม์ของบริษัทไหนได้บ้างขึ้นกับข้อตกลงระหว่างนายหน้ากับบริษัทนั้น ควรถามผู้ขายตรงๆ ว่าเสนอได้กี่บริษัท
ซื้อประกันผ่านธนาคารเป็นแบบไหน
ถาม-ตอบของ คปภ. ระบุว่านิติบุคคลและสถาบันการเงินที่ได้รับใบอนุญาตเป็นนายหน้าประกันภัยชี้ช่องให้บุคคลทั่วไปได้ ธนาคารบางแห่งจึงทำหน้าที่นายหน้า ให้ดูในเอกสารว่าผู้เสนอขายถือใบอนุญาตประเภทใด และสังกัดบริษัทประกันไหน
แหล่งอ้างอิง
- พระราชบัญญัติประกันชีวิต พ.ศ. 2535 (ตัวบทที่เผยแพร่โดย คปภ.) | สำนักงานคณะกรรมการกำกับและส่งเสริมการประกอบธุรกิจประกันภัย (คปภ.)
- ขั้นตอนในการประกอบธุรกิจนายหน้าประกันชีวิต/วินาศภัย ประเภทนิติบุคคล | สำนักงาน คปภ.
- ถาม-ตอบเกี่ยวกับนายหน้าประกันภัยประเภทนิติบุคคล รวมถึงกฎหมายและประกาศที่เกี่ยวข้อง | สำนักงาน คปภ.
- เปิดข้อต้องห้าม คปภ. สั่งคุม อินฟลูฯ ขายประกัน ต้องมีใบอนุญาต ห้ามดราม่า-มั่วข้อมูล | เดลินิวส์




