EBITDA คืออะไร คำนวณอย่างไร และต้องอ่านคู่กับกระแสเงินสดแค่ไหน

โดย ทีมบรรณาธิการ Longtoon | | อ่าน 15 นาที

EBITDA คืออะไร คำนวณอย่างไร และต้องอ่านคู่กับกระแสเงินสดแค่ไหน

Key Takeaways

  • EBITDA คือกำไรก่อนหักดอกเบี้ย ภาษี ค่าเสื่อมราคา และค่าตัดจำหน่าย ใช้ดูความสามารถทำกำไรจากการดำเนินงานโดยตัดเรื่องโครงสร้างหนี้และภาษีออก
  • คำนวณได้ 2 ทาง คือเริ่มจากกำไรสุทธิแล้วบวกกลับ 4 รายการ หรือเริ่มจากกำไรก่อนต้นทุนทางการเงินและภาษีแล้วบวกค่าเสื่อมราคากับค่าตัดจำหน่าย ได้ผลเท่ากัน
  • ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยใช้ EBITDA เป็นตัวหารในอัตราส่วน EV/EBITDA เพื่อเทียบมูลค่ากิจการกับกำไรจากการดำเนินงาน
  • EBITDA ไม่ใช่กระแสเงินสด และไม่แสดงเงินที่ต้องลงทุนซื้อเครื่องจักรเพิ่ม บริษัทที่ EBITDA สูงอาจเหลือเงินน้อยกว่าบริษัทที่ EBITDA ต่ำกว่าก็ได้

EBITDA อ่านว่า อีบิตด้า ย่อมาจาก Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization คือกำไรก่อนหักดอกเบี้ย ภาษีเงินได้ ค่าเสื่อมราคา และค่าตัดจำหน่าย ใช้ดูว่าธุรกิจหาเงินจากการดำเนินงานหลักได้เท่าไร โดยยังไม่นับว่าบริษัทกู้มามากแค่ไหน เสียภาษีในอัตราใด หรือตัดค่าเสื่อมราคาเครื่องจักรด้วยวิธีใด

เหตุผลที่นักวิเคราะห์ชอบตัวเลขนี้คือทำให้เทียบบริษัทได้ง่ายขึ้น บริษัทสองแห่งทำธุรกิจเดียวกัน แห่งหนึ่งกู้หนักมาสร้างโรงงาน อีกแห่งใช้เงินทุนตัวเองมาตลอด กำไรสุทธิของสองบริษัทจะต่างกันมากเพราะดอกเบี้ย ทั้งที่ธุรกิจหลักอาจเก่งพอกัน EBITDA ตัดความต่างนี้ออกให้ แต่ราคาของความสะดวกนี้ก็มี ตัวเลขนี้ซ่อนสิ่งที่สำคัญไว้หลายอย่าง ด้านล่างคือวิธีคำนวณ ตัวอย่างสมมติเทียบสองบริษัท และสิ่งที่ควรอ่านคู่กัน

ตัดอะไรออก บวกอะไรกลับ

ลองไล่ย้อนจากบรรทัดล่างสุดของงบกำไรขาดทุนขึ้นไป กำไรสุทธิคือเงินที่เหลือหลังหักทุกอย่างแล้ว EBITDA คือการบวกสี่รายการกลับเข้าไป

  • ดอกเบี้ยจ่าย (ต้นทุนทางการเงิน) คือค่าตอบแทนที่จ่ายให้เจ้าหนี้ ขึ้นกับว่าบริษัทเลือกกู้เท่าไร
  • ภาษีเงินได้ คือภาษีนิติบุคคลที่ตัดจากกำไร ขึ้นกับอัตราภาษีและสิทธิประโยชน์ของแต่ละกิจการ
  • ค่าเสื่อมราคา คือการทยอยตัดต้นทุนของสินทรัพย์ที่จับต้องได้ เช่น เครื่องจักร อาคาร รถ ออกเป็นค่าใช้จ่ายตลอดอายุใช้งาน
  • ค่าตัดจำหน่าย คือการทยอยตัดต้นทุนของสินทรัพย์ที่จับต้องไม่ได้ เช่น ซอฟต์แวร์ สิทธิบัตร สิทธิการใช้

สองรายการหลังมีลักษณะร่วมกันที่ต้องจำ คือเป็นค่าใช้จ่ายทางบัญชี เงินสดออกไปตั้งแต่วันที่ซื้อสินทรัพย์ ไม่ได้ออกทีละปีตามที่ตัด ความต่างของ "ค่าใช้จ่ายที่ตัด" กับ "เงินสดที่จ่ายจริง" นี้เป็นเรื่องเดียวกับที่อธิบายไว้ใน กระแสเงินสด คืออะไร และจะวนกลับมาอีกครั้งในหัวข้อข้อจำกัดด้านล่าง

สูตร 2 แบบที่ได้ตัวเลขเดียวกัน

บทความของ FlowAccount และ Café Invest ของ InnovestX เสนอสูตรที่ให้ผลลัพธ์เท่ากัน เลือกใช้ตามข้อมูลที่มีในมือ

แบบที่ 1 เริ่มจากกำไรสุทธิ

EBITDA = กำไรสุทธิ + ดอกเบี้ยจ่าย + ภาษีเงินได้ + ค่าเสื่อมราคา + ค่าตัดจำหน่าย

แบบที่ 2 เริ่มจากกำไรจากการดำเนินงาน

EBITDA = กำไรก่อนต้นทุนทางการเงินและภาษีเงินได้ (EBIT) + ค่าเสื่อมราคาและค่าตัดจำหน่าย

แบบที่ 2 ตรงกับสูตรที่ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยเขียนไว้ในคู่มือสูตรสถิติ (SET Formula Glossary) หัวข้อ EV/EBITDA ซึ่งใช้ "กำไร (ขาดทุน) ก่อนต้นทุนทางการเงินและภาษีเงินได้ บวกค่าเสื่อมราคาและค่าตัดจำหน่าย" เป็นตัวหาร ถ้าเริ่มจากรายได้ก็ทำได้เหมือนกัน คือเอารายได้ หักต้นทุนขาย หักค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน แล้วบวกค่าเสื่อมราคากับค่าตัดจำหน่ายกลับ เพราะสองรายการนี้ถูกรวมอยู่ในต้นทุนขายหรือค่าใช้จ่ายดำเนินงานอยู่แล้ว

ตัวอย่างจาก FlowAccount (ตัวเลขสมมติ) รายได้ 1,000,000 บาท ต้นทุนขาย 400,000 บาท ค่าใช้จ่ายดำเนินงาน 200,000 บาท ดอกเบี้ย 50,000 บาท ภาษี 40,000 บาท ค่าเสื่อมราคาและค่าตัดจำหน่าย 30,000 บาท กำไรสุทธิ 310,000 บาท ได้ EBITDA 430,000 บาท ทั้งสองสูตร

นักวิเคราะห์ใช้เครื่องคิดเลขอ่านงบกำไรขาดทุนของบริษัท

ตัวอย่างสมมติ โรงงานกับธุรกิจซอฟต์แวร์

ตัวเลขทั้งหมดต่อไปนี้สมมติขึ้นเพื่อให้เห็นการคำนวณ ไม่ใช่ข้อมูลของบริษัทจริง หน่วยเป็นล้านบาท ทั้งสองบริษัทมีรายได้ 1,000 เท่ากัน

รายการ บริษัท ก (โรงงาน) บริษัท ข (ซอฟต์แวร์)
รายได้ 1,000 1,000
ต้นทุนและค่าใช้จ่ายดำเนินงาน ไม่รวมค่าเสื่อมราคา 700 750
EBITDA 300 250
ค่าเสื่อมราคาและค่าตัดจำหน่าย 150 20
กำไรก่อนดอกเบี้ยและภาษี (EBIT) 150 230
ดอกเบี้ยจ่าย 50 0
ภาษี (สมมติ 20% ของกำไรก่อนภาษี) 20 46
กำไรสุทธิ 80 184
เงินลงทุนซื้อเครื่องจักรและอุปกรณ์ในปีนั้น 200 30

ตรวจสูตรแบบที่ 1 ของบริษัท ก ได้ 80 + 50 + 20 + 150 = 300 ตรงกับที่ได้จากฝั่งรายได้ ส่วนบริษัท ข ได้ 184 + 0 + 46 + 20 = 250 ก็ตรงเช่นกัน

เมื่อดู EBITDA อย่างเดียว บริษัท ก ดูเหนือกว่า (300 ต่อ 250) แต่ลองถามต่อว่าหลังจ่ายค่าเครื่องจักรที่ต้องซื้อเพิ่มแล้วเหลือเท่าไร บริษัท ก ได้ 300 − 200 = 100 ขณะที่บริษัท ข ได้ 250 − 30 = 220 และกำไรสุทธิของ ข สูงกว่า ก เกินสองเท่า เหตุผลคือโรงงานต้องใช้เงินก้อนใหญ่สร้างและทดแทนเครื่องจักรอยู่ตลอด ส่วนธุรกิจซอฟต์แวร์ใช้สินทรัพย์น้อยกว่ามาก

ตัวอย่างนี้ไม่ได้บอกว่าโรงงานแย่กว่าซอฟต์แวร์ มันบอกเพียงว่า EBITDA ที่สูงกว่าไม่ได้แปลว่าบริษัทเหลือเงินมากกว่า เมื่อเทียบบริษัทที่ใช้สินทรัพย์หนักเบาต่างกันต้องดูรายจ่ายลงทุนควบคู่เสมอ

EBITDA Margin และ EV/EBITDA

เมื่อได้ EBITDA แล้ว มีสองต่อยอดที่พบบ่อย

EBITDA Margin คือ EBITDA หารรายได้รวมแล้วคูณ 100 บอกว่าทุกรายได้ 100 บาทเหลือกำไรจากการดำเนินงานก่อนหักรายการข้างต้นกี่บาท ตัวอย่างข้างบน บริษัท ก ได้ 300 ÷ 1,000 = 30% บริษัท ข ได้ 25% Café Invest เตือนว่าอัตรากำไรต่างกันตามอุตสาหกรรม ควรเทียบกับบริษัทในกลุ่มเดียวกัน

EV/EBITDA คือมูลค่ากิจการ (Enterprise Value หรือ EV) หารด้วย EBITDA ตลาดหลักทรัพย์ฯ ให้ความหมาย EV ว่าเป็นมูลค่าที่วัดทั้งบริษัท คำนวณจากมูลค่าหลักทรัพย์ตามราคาตลาด บวกหนี้สินที่มีภาระดอกเบี้ย หักเงินสดและรายการเทียบเท่าเงินสด แล้วบวกส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุมและหุ้นบุริมสิทธิ (ถ้ามี) ที่มาของ Market Cap อ่านต่อได้ใน Market Cap หุ้น คืออะไร

ตัวอย่างสมมติ บริษัท ก มี Market Cap 3,000 มีหนี้ที่มีภาระดอกเบี้ย 800 และเงินสด 200 โดยไม่มีหุ้นบุริมสิทธิและส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม EV = 3,000 + 800 − 200 = 3,600 และ EV/EBITDA = 3,600 ÷ 300 = 12 เท่า หมายความคร่าว ๆ ว่าตลาดตีมูลค่าทั้งกิจการเท่ากับ EBITDA ปีละ 12 ปี ตัวเลขนี้เทียบกับ P/E ได้ในแง่ที่ใช้เปรียบเทียบความแพงถูก แต่ตัดเรื่องหนี้ออก (ดูวิธีอ่าน P/E ที่ P/E Ratio คือ)

มีรายละเอียดหนึ่งในคู่มือของตลาดหลักทรัพย์ฯ ที่ควรรู้ ช่องสูตรเขียนว่าใช้ตัวเลข 12 เดือนล่าสุด แต่หมายเหตุใต้สูตรเขียนว่าคำนวณจากกำไรไตรมาสล่าสุดปรับเป็นตัวเลขเต็มปี (Annualized) ซึ่งหมายความว่าอ่านค่าจากหน้าข้อมูลหุ้นเมื่อไรก็ต้องตรวจหมายเหตุว่าแหล่งนั้นใช้วิธีไหน ก่อนเอาไปเทียบกับตัวเลขที่คำนวณเอง

ข้อจำกัดที่ทำให้ใช้ตัวเดียวตัดสินไม่ได้

Café Invest ระบุตรง ๆ ว่า EBITDA ไม่สะท้อนกระแสเงินสดจริง ปรับแต่งให้ดูดีกว่าความเป็นจริงได้ และไม่พอสำหรับตัดสินใจลงทุนเพียงลำพัง FlowAccount ก็ระบุทำนองเดียวกันว่า EBITDA ไม่เท่ากับกระแสเงินสดในงบกระแสเงินสดเป๊ะ ๆ สรุปเป็นจุดที่ต้องระวังได้ดังนี้

  1. ไม่นับรายจ่ายลงทุน: ตัวอย่างข้างบนคือกรณีนี้ ค่าเสื่อมราคาถูกบวกกลับ แต่เงินที่ต้องควักซื้อของใหม่ไม่ถูกหักออกที่ไหนเลย
  2. ไม่นับเงินทุนหมุนเวียน: ถ้าลูกหนี้เก็บเงินช้าลงหรือสต๊อกสินค้าพอกขึ้น กำไรอาจดูดีแต่เงินสดจริงลดลง
  3. ไม่นับภาระหนี้: EBITDA ตัดดอกเบี้ยออก บริษัทที่ภาระดอกเบี้ยกินกำไรเกือบหมดก็ได้ตัวเลขสวยเท่ากับบริษัทที่ไม่มีหนี้ ต้องดูควบคู่กับ D/E Ratio และดอกเบี้ยจ่ายในงบ
  4. ไม่มีบรรทัดตายตัวในงบ: โดยทั่วไป EBITDA เป็นตัวเลขที่ผู้วิเคราะห์คำนวณเพิ่มเองจากงบ ผู้จัดทำแต่ละรายอาจตัดรายการพิเศษหรือกำไรขายสินทรัพย์ออกไม่เหมือนกัน ตัวเลขจึงไม่ตรงกันข้ามแหล่ง
  5. ปรับให้ดูดีได้: บริษัทบางแห่งเผยแพร่ "EBITDA ปรับปรุง" ที่บวกรายการอื่นกลับด้วย ถ้าเห็นคำว่า Adjusted EBITDA ให้หาตารางกระทบยอดกลับไปหากำไรสุทธิทุกครั้ง

ใช้ EBITDA ให้ถูกที่ถูกทาง

วิธีใช้ที่ปลอดภัยคือถือว่ามันเป็นด่านแรกของการคัดกรอง ไม่ใช่คำตอบ

  • ใช้เทียบบริษัทในอุตสาหกรรมเดียวกัน ที่ขนาดหนี้และนโยบายค่าเสื่อมราคาต่างกัน
  • ใช้ดูแนวโน้มของบริษัทเดียวกันหลายปี ว่ากำไรจากการดำเนินงานหลักเพิ่มหรือลดโดยไม่ถูกดอกเบี้ยบิดเบือน
  • อ่านคู่กับงบกระแสเงินสดเสมอ ขั้นตอนอ่านงบทั้งชุดดูได้ที่ วิธีอ่านงบการเงิน และพื้นฐานงบกำไรขาดทุนที่ งบกำไรขาดทุน คืออะไร
  • อย่าใช้ตัวเดียวตัดสิน ดู ROE (ROE คือ) กำไรต่อหุ้น และหนี้ประกอบกัน
เครื่องจักรโรงงานกับแล็ปท็อปสำนักงาน เปรียบธุรกิจที่ใช้สินทรัพย์หนักและเบา

เช็กลิสต์ก่อนเชื่อตัวเลข EBITDA

  1. ตัวเลขนี้มาจากสูตรอะไร (เริ่มจากกำไรสุทธิหรือจาก EBIT) และรวมรายการพิเศษหรือไม่
  2. ใช้ข้อมูล 12 เดือนล่าสุด หรือปรับไตรมาสล่าสุดเป็นเต็มปี
  3. ค่าเสื่อมราคาและค่าตัดจำหน่ายสูงแค่ไหนเทียบกับ EBITDA ถ้าสูงมาก แสดงว่าธุรกิจใช้สินทรัพย์หนัก
  4. เงินลงทุนซื้อสินทรัพย์ในปีเดียวกันเท่าไร EBITDA หักรายจ่ายลงทุนแล้วเหลือเท่าไร
  5. กระแสเงินสดจากการดำเนินงานในงบกระแสเงินสดสอดคล้องกับ EBITDA หรือไม่
  6. ภาระดอกเบี้ยจ่ายและหนี้ที่ครบกำหนดปีนี้เทียบกับเงินสดในมือเป็นอย่างไร
  7. ถ้ากำลังเทียบกับบริษัทอื่น เป็นอุตสาหกรรมเดียวกันและใช้สูตรเดียวกันหรือไม่

บทความนี้เป็นข้อมูลเพื่อความเข้าใจ ไม่ใช่คำแนะนำให้ซื้อหรือขายหลักทรัพย์ใด ถ้าจะใช้ตัวเลขเหล่านี้ตัดสินใจลงทุนจริง ควรปรึกษาผู้ประกอบวิชาชีพด้านการลงทุนที่ได้รับใบอนุญาตจากสำนักงาน ก.ล.ต. และอ่านงบการเงินฉบับเต็มของบริษัทประกอบ

คำถามที่พบบ่อย

EBITDA เท่ากับกำไรสุทธิหรือเปล่า

ไม่เท่ากัน กำไรสุทธิหักดอกเบี้ย ภาษี ค่าเสื่อมราคา และค่าตัดจำหน่ายออกแล้ว ส่วน EBITDA บวกสี่รายการนี้กลับ ตัวเลข EBITDA จึงมักสูงกว่ากำไรสุทธิ ยกเว้นกรณีที่รายการพิเศษอื่นเข้ามาเกี่ยวข้อง

EBITDA ติดลบหมายความว่าอย่างไร

หมายความว่าแค่รายได้หักต้นทุนและค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานก็ยังไม่พอแล้ว ก่อนจะนับดอกเบี้ย ภาษี และค่าเสื่อมราคาด้วยซ้ำ ควรดูงบกระแสเงินสดและเงินสดคงเหลือต่อว่าบริษัทมีเงินหมุนได้นานเท่าไร

ทำไมแต่ละเว็บไซต์แสดง EBITDA ของหุ้นตัวเดียวกันไม่เท่ากัน

เพราะ EBITDA ไม่มีบรรทัดตายตัวในงบ ผู้จัดทำเลือกเองว่าจะรวมรายการพิเศษหรือไม่ ใช้ตัวเลข 12 เดือนล่าสุดหรือปรับไตรมาสล่าสุดเป็นเต็มปี จึงควรอ่านหมายเหตุของแหล่งข้อมูลก่อนเทียบตัวเลข

แหล่งอ้างอิง

  1. SET Formula Glossary: สูตรการคำนวณค่าสถิติและอัตราส่วนทางการเงิน (หัวข้อ 14 EV และ 15 EV/EBITDA) | ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
  2. เจาะลึก EBITDA ตัวชี้วัดสำคัญที่นักลงทุนต้องรู้ | Café Invest โดย InnovestX
  3. EBITDA คืออะไร? เข้าใจกำไร ฉบับมือโปร | FlowAccount