Factoring คืออะไร ขายใบแจ้งหนี้ให้ธนาคารเพื่อรับเงินก่อนทำอย่างไร

ประเด็นสำคัญ
- Factoring คือการที่กิจการโอนสิทธิเรียกเก็บเงินตามใบแจ้งหนี้ให้ธนาคารหรือบริษัทแฟ็กเตอริง แล้วได้เงินล่วงหน้าก่อนลูกค้าจ่ายตามเครดิตเทอม
- ธปท. จัดให้เป็นธุรกิจที่ครอบคลุมการบริหารบัญชีลูกหนี้ การเรียกเก็บหนี้ และการรับความเสี่ยงเมื่อลูกหนี้ผิดนัด
- แบบมีสิทธิไล่เบี้ย ผู้ขายยังรับความเสี่ยงลูกหนี้ไม่จ่าย ส่วนแบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย ธนาคารรับความเสี่ยงนั้นเอง จึงดูคุณภาพของลูกหนี้เป็นหลัก
- ตัวอย่างสมมติ ใบแจ้งหนี้ 500,000 บาท เครดิต 60 วัน ได้เงินก่อน 90% และเสียค่าธรรมเนียมรวม 6,000 บาท คิดเป็นต้นทุนราว 8% ต่อปีของเงินที่ได้ก่อน
- ตัวอย่างเงื่อนไขจากธนาคาร: ttb ให้เงินล่วงหน้าสูงสุด 95% ไม่เกิน 180 วัน ไม่ต้องมีหลักทรัพย์ค้ำประกัน แต่ต้องมีประวัติกำไรและไม่มีประวัติชำระล่าช้า
Factoring คือการที่กิจการโอนสิทธิรับเงินตามใบแจ้งหนี้ที่ยังไม่ครบกำหนดให้ธนาคารหรือผู้ประกอบธุรกิจแฟ็กเตอริง แล้วรับเงินส่วนใหญ่ของใบแจ้งหนี้นั้นมาใช้ก่อน ไม่ต้องรอให้ลูกค้าจ่ายครบเครดิต 30 หรือ 60 วัน เมื่อถึงกำหนด ลูกหนี้จ่ายเงินให้ผู้รับโอน แล้วส่วนต่างที่เหลือหลังหักค่าธรรมเนียมจึงกลับมาที่ผู้ขาย
เครื่องมือนี้เหมาะกับกิจการที่ขายเชื่อให้ลูกค้ารายใหญ่ ยอดขายดีแต่เงินสดตึง เพราะเงินจมอยู่ในลูกหนี้การค้า ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเงินของกิจการจมอยู่ตรงไหน อ่านวิธีวัดได้ที่ เงินทุนหมุนเวียนและวงจรเงินสด ก่อนเลือกเครื่องมือหาเงิน
เส้นทางของใบแจ้งหนี้หนึ่งใบ ตั้งแต่ส่งของถึงวันที่ลูกหนี้จ่าย
ธนาคารกรุงศรีอธิบายขั้นต้นไว้สั้นๆ ว่าผู้ขายสมัครแล้วโอนสิทธิรับเงินจากลูกหนี้การค้าให้ธนาคาร ส่วนขั้นตอนละเอียดต่างกันตามผลิตภัณฑ์ แต่เส้นทางทั่วไปเป็นดังนี้
- กิจการส่งสินค้าหรือส่งมอบงาน แล้วออก ใบแจ้งหนี้ ให้ลูกค้าตามเครดิตเทอมที่ตกลงกัน
- เลือกใบแจ้งหนี้ที่ต้องการเปลี่ยนเป็นเงินสด แล้วยื่นให้ธนาคารพร้อมเอกสารยืนยันการส่งมอบ ttb ระบุว่าเบิกได้เร็วที่สุดเมื่อมีเอกสารส่งมอบงานหรือเอกสารอื่นตามที่ธนาคารกำหนด
- กิจการโอนสิทธิรับเงินของใบแจ้งหนี้นั้นให้ธนาคาร
- ธนาคารจ่ายเงินล่วงหน้าเป็นสัดส่วนของมูลค่าใบแจ้งหนี้
- ถึงวันครบกำหนด ลูกหนี้จ่ายเงินตามใบแจ้งหนี้ ธนาคารหักเงินที่จ่ายล่วงหน้ากับค่าธรรมเนียม แล้วคืนส่วนที่เหลือให้ผู้ขาย
ขั้นที่ 2 เป็นจุดที่งานติดมากที่สุด ใบแจ้งหนี้ที่ลูกค้าเถียงเรื่องคุณภาพสินค้า หรือยังไม่มีใบตรวจรับ ธนาคารมักไม่รับซื้อ เพราะหนี้ที่ยังโต้แย้งได้ไม่ใช่หนี้ที่เก็บเงินได้แน่
ธนาคารรับความเสี่ยงลูกหนี้ไม่จ่ายหรือเปล่า
คำถามนี้ตัดสินว่าคุณเสียค่าอะไรบ้างและเสี่ยงแค่ไหน ประกาศ ธปท. ที่ 35/2568 อธิบายว่าธุรกิจแฟ็กเตอริงครอบคลุม 3 เรื่อง คือการบริหารบัญชีลูกหนี้ การเรียกเก็บหนี้ทางการค้า และการรับความเสี่ยงในหนี้ที่ลูกหนี้ของลูกค้าผิดนัด
ในทางปฏิบัติ ธนาคารเสนอได้สองแบบ
| แบบ | ถ้าลูกหนี้ไม่จ่ายตามกำหนด | ธนาคารพิจารณาอะไรเป็นหลัก |
|---|---|---|
| มีสิทธิไล่เบี้ย | ธนาคารเรียกเงินที่จ่ายล่วงหน้าคืนจากผู้ขายได้ | ฐานะของผู้ขาย |
| ไม่มีสิทธิไล่เบี้ย | ธนาคารรับความเสี่ยงนั้นเอง | ฐานะและประวัติจ่ายหนี้ของลูกหนี้ |
หน้า Receivable Solutions ของกรุงศรีเสนอเฉพาะแบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย มี 2 ทาง ทางแรกใช้ได้เมื่อลูกหนี้เป็นลูกค้าของธนาคารกรุงศรีเอง รับซื้อได้สูงสุด 100% ของยอดในใบแจ้งหนี้ ทางที่สองใช้ได้แม้ลูกหนี้ไม่ใช่ลูกค้าธนาคาร โดยต้องมีกรมธรรม์ประกันสินเชื่อการค้า (Trade Insurance) และธนาคารรับซื้อตามสัดส่วนที่บริษัทประกันคุ้มครอง ธนาคารระบุประโยชน์ไว้ว่าตัดลูกหนี้ออกจากงบการเงินได้ทันที ซึ่งช่วยให้ตัวเลขในงบดูเบาลง
ประกาศ ธปท. ยังแบ่งธุรกิจเป็นสองประเภทตามจังหวะจ่ายเงิน ประเภทแรกคือ funded factoring ที่ธนาคารจ่ายเงินให้ลูกค้าทันทีตามสัญญา ประเภทที่สองคือ unfunded factoring ที่ธนาคารยังไม่จ่ายเงินให้ลูกค้า จนกว่าจะถึงกำหนดชำระของลูกหนี้และลูกหนี้ไม่ชำระตามกำหนด ธปท. ระบุว่าการปรับหลักเกณฑ์รอบนี้ตั้งใจให้ธนาคารทำได้ทั้งในและระหว่างประเทศ และรองรับกรณีที่มีการประกันความเสี่ยงด้านเครดิตด้วย

ตัวอย่างสมมติ ใบแจ้งหนี้ 500,000 บาท เครดิต 60 วัน
ตัวเลขทั้งหมดในหัวข้อนี้เป็นสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่เงื่อนไขของธนาคารใด สัดส่วนและค่าธรรมเนียมจริงต่างกันตามธนาคาร ลูกหนี้ และสัญญา
- ใบแจ้งหนี้ 500,000 บาท ครบกำหนดใน 60 วัน
- ธนาคารจ่ายล่วงหน้า 90% เท่ากับ 450,000 บาท
- ค่าส่วนลดและค่าธรรมเนียมรวมตลอด 60 วัน สมมติเป็น 6,000 บาท
เมื่อลูกหนี้จ่ายครบ 500,000 บาท ธนาคารหัก 450,000 บาทที่จ่ายไปแล้ว และหัก 6,000 บาท ผู้ขายได้ส่วนที่เหลือ 44,000 บาท รวมเงินที่ได้ทั้งหมด 494,000 บาท
ลองแปลงเป็นต้นทุนต่อปีเพื่อเทียบกับทางเลือกอื่น เงิน 450,000 บาทที่ได้ก่อน เสียค่าใช้จ่าย 6,000 บาทใน 60 วัน คิดเป็นราว 1.33% ใน 60 วัน หรือราว 8% ต่อปีแบบคิดง่าย (1.33% คูณ 365 หาร 60) ตัวเลขนี้เทียบกับดอกเบี้ย OD หรือเงินกู้ระยะสั้นได้ตรงๆ แต่ต้องรวมค่าธรรมเนียมทุกรายการที่ธนาคารเรียกเก็บเข้าไปด้วย ไม่ใช่ดูแค่อัตราส่วนลดที่โฆษณา
อย่าลืมว่าเงินส่วนต่าง 10% ที่ธนาคารกันไว้ จะกลับมาหลังลูกหนี้จ่ายเท่านั้น แผนเงินสดของกิจการจึงควรคิดเฉพาะ 90% ที่ได้ก่อน
ธนาคารดูอะไรก่อนอนุมัติ
ธนาคารไม่ได้ดูแค่ผู้ขาย แต่ดูลูกหนี้ด้วย เพราะคนที่จะจ่ายเงินก้อนนี้คือลูกหนี้ เกณฑ์ของ ttb ในสินเชื่อแฟ็กเตอริงคู่ค้าภาครัฐเป็นตัวอย่างที่เปิดเผยชัด
- เป็นนิติบุคคลที่จดทะเบียนในประเทศไทย
- ประกอบธุรกิจมาแล้วไม่น้อยกว่า 2 ปี
- มีกำไรสุทธิในช่วง 2 ปีล่าสุด
- ไม่มีประวัติชำระล่าช้าจากการตรวจเครดิตบูโร ไม่อยู่ระหว่างปรับโครงสร้างหนี้ และไม่เป็น NPL
- ไม่มีประวัติทิ้งงานและไม่ถูกเรียกให้ชดเชยความเสียหายจากหน่วยงานราชการหรือรัฐวิสาหกิจ
ผลิตภัณฑ์นี้ให้เงินล่วงหน้าสูงสุด 95% ของมูลค่าใบแจ้งหนี้ ระยะเวลาสูงสุด 180 วัน และไม่ต้องมีหลักทรัพย์ค้ำประกัน ต้องจำไว้ว่านี่คือผลิตภัณฑ์เดียวของธนาคารเดียวที่เจาะคู่ค้าภาครัฐ ธนาคารอื่นหรือผลิตภัณฑ์อื่นอาจใช้เกณฑ์ต่างออกไป
เอกสารที่ ttb ระบุมีทั้งชุดสมัครทั่วไปและชุดต่อใบแจ้งหนี้ ชุดสมัครได้แก่ หนังสือรับรองบริษัท บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น (บอจ.5) ข้อบังคับบริษัท งบการเงินพร้อมรายงานผู้สอบบัญชี หรืองบภายในหรือ ภ.พ.30 และเอกสารทางการค้า เช่น รายงานลูกหนี้ เจ้าหนี้ และสินค้าคงเหลือ ส่วนตอนเบิกใช้ธนาคารขอใบสั่งซื้อ (P/O) และใบแจ้งหนี้ ถ้าประวัติเครดิตของคุณยังมีจุดอ่อน ตรวจก่อนด้วย วิธีเช็คเครดิตบูโรออนไลน์ เพื่อไม่ให้ถูกปฏิเสธโดยไม่รู้สาเหตุ

Factoring ต่างจากเงินกู้ทั่วไปและ OD อย่างไร
| ประเด็น | Factoring | เงินกู้หรือ OD |
|---|---|---|
| สิ่งที่ธนาคารดูเป็นหลัก | ใบแจ้งหนี้และคุณภาพลูกหนี้ | งบการเงิน หลักประกัน และรายได้ของผู้กู้ |
| การชำระคืน | ลูกหนี้จ่ายเมื่อครบกำหนด | ผู้กู้จ่ายเองตามงวดหรือเมื่อเรียกคืน |
| วงเงิน | ตามมูลค่าใบแจ้งหนี้ที่ส่งมา | ตามวงเงินที่อนุมัติไว้ |
| ผลต่องบการเงิน | แบบไม่มีสิทธิไล่เบี้ย ตัดลูกหนี้ออกได้ | เกิดหนี้สินเพิ่มในงบ |
ธปท. ระบุว่าที่ประกาศปรับหลักเกณฑ์ก็เพื่อให้เป็นแหล่งเงินทุนหมุนเวียนของผู้ประกอบการ โดยเฉพาะ SME ถ้าธุรกิจของคุณยังไม่มีลูกค้ารายใหญ่ที่ขายเชื่อ หรือลูกค้าส่วนใหญ่จ่ายเงินสด Factoring ก็ไม่มีอะไรให้ซื้อ ทางเลือกที่ต้องดูแทนคือ สินเชื่อ SME ไม่ต้องมีหลักประกัน หรือจัดการวงจรเงินสดให้สั้นลงก่อน
กิจการแบบไหนเหมาะ และคำถามที่ควรถามธนาคารก่อนเซ็น
Factoring เหมาะเมื่อกำไรยังดีอยู่แต่เงินสดไม่พอเพราะรอเก็บหนี้ ลูกค้าหลักเป็นบริษัทใหญ่หรือหน่วยงานที่จ่ายตรงเวลา และใบแจ้งหนี้มีเอกสารส่งมอบครบ ส่วนกิจการที่ขาดทุนเรื้อรังไม่ควรใช้ เพราะค่าใช้จ่ายของมันจะกัดกำไรที่บางอยู่แล้ว และผลิตภัณฑ์อย่างของ ttb ก็กำหนดให้มีกำไรสุทธิในช่วง 2 ปีล่าสุด
ก่อนเซ็นสัญญา ควรถามให้ได้คำตอบเป็นตัวเลขหรือข้อความที่ชัด
- เป็นแบบมีหรือไม่มีสิทธิไล่เบี้ย และถ้าลูกหนี้จ่ายช้าเกินกำหนด ผู้ขายต้องรับผิดอะไร
- เงินล่วงหน้ากี่เปอร์เซ็นต์ และส่วนที่กันไว้จะคืนเมื่อไร
- ค่าส่วนลด ค่าธรรมเนียมแรกเข้า และค่าบริหารบัญชีมีรายการไหนบ้าง
- ลูกหนี้ต้องผ่านการอนุมัติเป็นรายตัวหรือไม่ และวงเงินต่อรายเท่าไร
- ใบแจ้งหนี้ที่ถูกลูกค้าโต้แย้งจะถูกจัดการอย่างไร
คนที่ตอบเรื่องนี้ได้ตรงที่สุดคือฝ่ายสินเชื่อ SME ของธนาคารที่คุณสนใจ ส่วนการตัดสินใจว่าควรรับภาระต้นทุนนี้หรือไม่ ถ้าตัวเลขกิจการซับซ้อน ปรึกษานักบัญชีหรือที่ปรึกษาการเงินของกิจการจะดีกว่าตัดสินจากโบรชัวร์ธนาคารเพียงอย่างเดียว ดูภาพรวมแหล่งเงินทุนอื่นเพิ่มได้ที่ สินเชื่อทำธุรกิจ และ กระแสเงินสดของกิจการ

คำถามที่พบบ่อย
Factoring ต้องมีหลักทรัพย์ค้ำประกันไหม
ขึ้นกับผลิตภัณฑ์ของแต่ละธนาคาร สินเชื่อแฟ็กเตอริงของ ttb ที่เปิดดูระบุว่าไม่ต้องมีหลักทรัพย์ค้ำประกัน เพราะธนาคารใช้ใบแจ้งหนี้และคุณภาพของลูกหนี้เป็นตัวรองรับ แต่ธนาคารอื่นอาจกำหนดวงเงินรวมของผู้ขายและขอเอกสารเพิ่ม ให้ถามฝ่าย SME ของธนาคารที่สนใจโดยตรง
ขายสินค้าให้ลูกค้าต่างประเทศใช้ Factoring ได้ไหม
ได้ในหลักการ ประกาศ ธปท. ที่ 35/2568 ระบุว่าธนาคารพาณิชย์ทำแฟ็กเตอริงได้ทั้งในและระหว่างประเทศ โดยแบบระหว่างประเทศให้เป็นไปตามกฎเกณฑ์มาตรฐานสากล เช่น General Rules for International Factoring (GRIF) รายละเอียดว่าธนาคารไหนรับลูกหนี้ประเทศใดต้องสอบถามเป็นรายธนาคาร
แหล่งอ้างอิง
- ประกาศธนาคารแห่งประเทศไทย ที่ 35/2568 เรื่อง การอนุญาตให้ธนาคารพาณิชย์ประกอบธุรกิจแฟ็กเตอริง (Factoring) | ธนาคารแห่งประเทศไทย
- สินเชื่อแฟคตอริ่ง ทีทีบี (ttb government factoring) | ธนาคารทหารไทยธนชาต (ttb)
- Receivable Solutions Financing your sales | ธนาคารกรุงศรีอยุธยา




