D/E Ratio คืออะไร อ่านหนี้สินต่อทุนของหุ้นอย่างไรให้ไม่พลาด

โดย ทีมบรรณาธิการ Longtoon | | อ่าน 14 นาที

D/E Ratio คืออะไร อ่านหนี้สินต่อทุนของหุ้นอย่างไรให้ไม่พลาด

Key Takeaways

  • D/E Ratio คือหนี้สินรวมหารส่วนของผู้ถือหุ้นรวม ผลลัพธ์มีหน่วยเป็นเท่า ค่า 1.0 แปลว่ามีหนี้เท่ากับทุน
  • ตัวตั้งนับหนี้สินทุกรายการ รวมเจ้าหนี้การค้าและเงินรับล่วงหน้าจากลูกค้า ไม่ได้นับแค่เงินกู้ธนาคาร
  • สองบริษัทที่ D/E เท่ากันอาจมีภาระดอกเบี้ยต่างกันมาก จึงต้องแยกดูหนี้ที่มีดอกเบี้ยและความสามารถชำระดอกเบี้ย
  • ถ้าส่วนของผู้ถือหุ้นติดลบ ตลาดหลักทรัพย์ฯ จะไม่คำนวณ D/E ของบริษัทนั้น
  • ค่าที่เหมาะสมต่างกันตามธุรกิจ ใช้เทียบกับกลุ่มเดียวกันและกับตัวบริษัทเองย้อนหลังหลายปี

D/E Ratio หรืออัตราส่วนหนี้สินต่อส่วนของผู้ถือหุ้น คือตัวเลขที่ตอบว่าบริษัทมีหนี้กี่บาทต่อเงินทุนของเจ้าของทุก 1 บาท สูตรคือรวมหนี้สิน หารด้วยรวมส่วนของผู้ถือหุ้น ผลลัพธ์มีหน่วยเป็นเท่า ถ้าได้ 1.0 แปลว่าหนี้เท่ากับทุนพอดี ถ้าได้ 2.5 แปลว่ามีหนี้ 2.5 บาทต่อทุน 1 บาท

ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยอธิบายไว้ในคู่มือสูตรสถิติว่า อัตราส่วนนี้แสดงโครงสร้างเงินทุนของบริษัท คือใช้เงินจากการกู้ยืมมากแค่ไหนเมื่อเทียบกับเงินทุนของตัวเอง และเตือนว่าหนี้เป็นแหล่งเงินทุนที่มีภาระดอกเบี้ยต้องจ่ายไม่ว่าผลงานจะเป็นอย่างไร ยิ่งสัดส่วนหนี้สูง ความเสี่ยงก็สูงตาม

ตัวเลขเดียวกันอ่านได้หลายแบบ จึงมีรายละเอียดสามเรื่องที่ควรรู้ก่อนเอา D/E ไปเทียบหุ้น คือหนี้ในตัวตั้งนับอะไรบ้าง ส่วนของผู้ถือหุ้นเล็กผิดปกติเพราะอะไร และกำไรของบริษัทครอบดอกเบี้ยได้กี่เท่า

หนี้สินในตัวตั้งนับอะไรบ้าง

หลายคนเข้าใจว่า D/E คือเงินกู้ธนาคารหารทุน ที่จริงตัวตั้งคือ "รวมหนี้สิน" ทั้งก้อนในงบฐานะการเงิน แบบฟอร์มงบการเงินของบริษัทจำกัดที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเผยแพร่ แบ่งหนี้สินเป็นหมุนเวียนกับไม่หมุนเวียน รายการที่ต้องนับรวมมีทั้งเงินเบิกเกินบัญชีและเงินกู้ยืมระยะสั้นจากสถาบันการเงิน เจ้าหนี้การค้าและเจ้าหนี้อื่น เงินรับล่วงหน้าจากลูกค้า ส่วนของหนี้ระยะยาวที่ถึงกำหนดภายในหนึ่งปี เงินกู้ยืมระยะยาว หนี้สินตามสัญญาเช่า ประมาณการหนี้สินผลประโยชน์พนักงาน และหนี้สินภาษีเงินได้รอการตัดบัญชี

ในจำนวนนี้ที่มีดอกเบี้ยจริงมีเพียงบางรายการ ส่วนที่เหลือเป็นหนี้ที่เกิดจากการดำเนินงานตามปกติ เช่น ค้างจ่ายค่าสินค้าให้ซัพพลายเออร์ ซึ่งมักไม่มีดอกเบี้ย คู่มือสูตรของ SET เองก็แยกกลุ่ม "หนี้สินที่มีภาระดอกเบี้ย" ไว้ในสูตรมูลค่ากิจการ (EV) ว่าประกอบด้วยเงินเบิกเกินบัญชีและเงินกู้ยืมระยะสั้น หนี้ระยะยาว และหนี้สินตามสัญญาเช่า ทั้งส่วนที่ถึงกำหนดภายในหนึ่งปีและเกินหนึ่งปี

ฝั่งตัวหารคือส่วนของผู้ถือหุ้น ตามแบบฟอร์มของกรมพัฒนาธุรกิจการค้าประกอบด้วยทุนเรือนหุ้น ส่วนเกินมูลค่าหุ้น กำไรสะสม และองค์ประกอบอื่นของส่วนของผู้ถือหุ้น เมื่อบริษัทขาดทุนสะสม กำไรสะสมจะติดลบและกินส่วนของผู้ถือหุ้นลงไปเรื่อยๆ ตัวหารจึงเล็กลง D/E ก็สูงขึ้นทั้งที่หนี้ไม่ได้เพิ่ม

ตัวอย่างสมมติ: D/E เท่ากัน แต่ภาระหนักไม่เท่ากัน

บริษัท ก เป็นร้านค้าปลีก ส่วนบริษัท ข เป็นโรงงานผลิต สองแห่งมีทุนและหนี้รวมเท่ากัน ตัวเลขทั้งหมดเป็นตัวอย่างสมมติเพื่อฝึกอ่านงบ

รายการ (ล้านบาท) บริษัท ก ร้านค้าปลีก บริษัท ข โรงงานผลิต
เจ้าหนี้การค้า 4,500 500
เงินกู้ธนาคารและหุ้นกู้ 1,500 5,500
รวมหนี้สิน 6,000 6,000
รวมส่วนของผู้ถือหุ้น 3,000 3,000
D/E 2.0 เท่า 2.0 เท่า
หนี้ที่มีดอกเบี้ย ÷ ส่วนของผู้ถือหุ้น 0.5 เท่า 1.83 เท่า

ถ้าดูแค่ D/E สองบริษัทดูเหมือนกันทุกประการ แต่บริษัท ก ส่วนใหญ่เป็นหนี้ค้างจ่ายค่าสินค้า ซึ่งหมุนกลับมาทุกรอบการขาย ส่วนบริษัท ข เป็นเงินกู้ที่ต้องจ่ายดอกเบี้ยทุกงวด คอลัมน์สุดท้ายเป็นตัวชี้วัดที่คำนวณขึ้นเองในตัวอย่างนี้เพื่อแยกสองกรณี ไม่ใช่สูตรมาตรฐานของ SET

นักวิเคราะห์นั่งเปรียบเทียบตัวเลขงบการเงินของสองบริษัทบนหน้าจอแล็ปท็อป

ถ้าส่วนของผู้ถือหุ้นติดลบหรือบางมาก

คู่มือสูตรของ SET ระบุว่า หากรวมส่วนของผู้ถือหุ้นของบริษัทเป็นค่าติดลบ ตลาดหลักทรัพย์ฯ จะไม่คำนวณ D/E ของบริษัทนั้น เหตุผลทางคณิตศาสตร์ตรงไปตรงมา เพราะหนี้หารด้วยตัวเลขติดลบให้ผลลัพธ์ที่ไม่มีความหมาย ถ้าคุณเห็นช่อง D/E ว่างหรือขึ้นเครื่องหมายไม่มีข้อมูล ให้เปิดงบฐานะการเงินดูบรรทัดรวมส่วนของผู้ถือหุ้นทันที เพราะนั่นเป็นสัญญาณที่ต้องอ่านมากกว่าตัวเลขตัวไหนทั้งนั้น

กรณีที่ยังเป็นบวกแต่บางมากก็ต้องระวัง ตัวอย่างสมมติ บริษัทมีหนี้สิน 900 ล้านบาท ส่วนของผู้ถือหุ้น 100 ล้านบาท D/E เท่ากับ 9 เท่า ถ้าปีถัดไปขาดทุน 50 ล้านบาท ส่วนของผู้ถือหุ้นเหลือ 50 ล้านบาท โดยหนี้ยังเท่าเดิม D/E กระโดดเป็น 18 เท่าทันที ตัวเลขเสียเร็วเพราะตัวหารเล็ก

ที่มาของส่วนของผู้ถือหุ้นที่บาง มีทั้งขาดทุนสะสม การจ่ายเงินปันผลมากกว่ากำไร และการซื้อหุ้นคืน แต่ละกรณีมีความหมายต่างกัน บริษัทที่คืนเงินให้ผู้ถือหุ้นด้วยกระแสเงินสดที่แข็งแรงอยู่ ไม่เหมือนบริษัทที่ทุนหายไปเพราะขาดทุน

D/E ต่ำดีเสมอไปหรือเปล่า

ค่าต่ำหมายความว่าพึ่งเงินกู้น้อย ดอกเบี้ยที่ต้องจ่ายก็น้อย บริษัทผ่านช่วงยอดขายตกได้ง่ายกว่า ข้อนี้เป็นจริง แต่การไม่มีหนี้เลยก็มีต้นทุนของมันเช่นกัน เพราะบริษัทที่ขยายงานด้วยทุนของตัวเองล้วนๆ อาจโตช้ากว่าคู่แข่งที่กู้มาลงทุนแล้วทำกำไรได้สูงกว่าดอกเบี้ย

เกณฑ์ตายตัวว่า D/E เท่าไรจึงเรียกว่าดีหรือแย่ ไม่มีในคู่มือสูตรสถิติของ SET และแต่ละธุรกิจมีโครงสร้างงบต่างกัน ธุรกิจที่รายได้สม่ำเสมอและมีสินทรัพย์ถาวรมาก เช่น โรงไฟฟ้า ถือหนี้ระยะยาวได้มากกว่าธุรกิจที่ยอดขายแกว่งตามฤดูกาล ส่วนธนาคาร เงินฝากของลูกค้าคือหนี้สินของธนาคาร ตัวเลขจึงสูงตามโครงสร้างธุรกิจ เทียบกับบริษัทผลิตสินค้าตรงๆ ไม่ได้

วิธีที่ใช้ได้จริงคือเทียบสามแบบ ได้แก่ เทียบกับบริษัทในกลุ่มธุรกิจเดียวกัน เทียบกับค่าเฉลี่ยของหมวดธุรกิจ และเทียบกับตัวบริษัทเองย้อนหลังหลายปี SET คำนวณ D/E ในระดับหมวดธุรกิจ กลุ่มอุตสาหกรรม และตลาดรวมไว้ด้วย โดยนำส่วนของผู้ถือหุ้นของทุกบริษัทในกลุ่มมารวม แม้บริษัทนั้นจะมีส่วนของผู้ถือหุ้นติดลบก็ตาม จึงมีค่ากลางให้เทียบ

ดู D/E คู่กับความสามารถชำระดอกเบี้ย

D/E บอกว่าหนี้หนักแค่ไหนเมื่อเทียบกับทุน แต่ไม่บอกว่ากำไรแบกดอกเบี้ยไหวไหม คำถามนั้นต้องใช้อัตราส่วนความสามารถในการชำระดอกเบี้ย (Interest Coverage Ratio) สูตรของ SET คือกำไร (ขาดทุน) ก่อนต้นทุนทางการเงินและภาษีเงินได้ หารด้วยต้นทุนทางการเงิน ผลลัพธ์เป็นเท่าเช่นกัน SET ระบุว่าอัตราส่วนนี้ยิ่งสูงยิ่งเพิ่มความมั่นใจให้เจ้าหนี้ และอธิบายว่าถ้าค่าลดลง อาจเพราะดอกเบี้ยจ่ายสูงเกินไป เงินกู้เพิ่มขึ้น หรือกำไรลดลง

ตัวอย่างสมมติ บริษัท ค และ บริษัท ง มี D/E เท่ากันที่ 1.5 เท่า

รายการ (ล้านบาท) บริษัท ค บริษัท ง
กำไรก่อนต้นทุนทางการเงินและภาษี 300 60
ต้นทุนทางการเงิน 40 40
ความสามารถชำระดอกเบี้ย 7.5 เท่า 1.5 เท่า

บริษัท ค มีกำไรเหลือบัฟเฟอร์มาก ต่อให้กำไรลดไปครึ่งหนึ่งก็ยังจ่ายดอกเบี้ยได้สบาย ส่วนบริษัท ง กำไรเกือบไม่พอจ่ายดอกเบี้ย ถ้าธุรกิจสะดุดเพียงเล็กน้อยก็เริ่มเสี่ยงผิดนัด สองบริษัทนี้ดูเหมือนกันถ้าใช้ D/E อย่างเดียว

ข้อควรจำ คู่มือ SET ระบุว่าอัตราส่วนความสามารถชำระดอกเบี้ยคำนวณเฉพาะธุรกิจพาณิชย์ทั่วไป ส่วน D/E คำนวณในทุกประเภทธุรกิจ ยกเว้นกองทุนและกองทรัสต์ ดังนั้นถ้าเป็นธนาคารหรือบริษัทประกัน จะมี D/E ให้ดู แต่ไม่มีอัตราส่วนคู่นี้ ต้องใช้ตัวชี้วัดเฉพาะของธุรกิจนั้น

เครื่องคิดเลขวางบนโต๊ะข้างเอกสารงบการเงินที่มีตัวเลขหนี้สินและส่วนของผู้ถือหุ้น

ขั้นตอนอ่าน D/E ของหุ้นหนึ่งตัว

  1. เปิดงบฐานะการเงินล่าสุด หาบรรทัดรวมหนี้สินและรวมส่วนของผู้ถือหุ้น แล้วหารเองหนึ่งครั้งให้ตรงกับตัวเลขที่เห็นในแอป
  2. ดูว่าส่วนของผู้ถือหุ้นเป็นบวกหรือไม่ และกำไรสะสมเป็นบวกหรือขาดทุนสะสม
  3. แยกหนี้ออกเป็นสองก้อน คือหนี้ที่มีดอกเบี้ย (เงินกู้ หุ้นกู้ สัญญาเช่า) กับหนี้จากการดำเนินงาน (เจ้าหนี้การค้า เงินรับล่วงหน้าจากลูกค้า)
  4. เปิดงบกำไรขาดทุน ดูต้นทุนทางการเงินเทียบกับกำไรก่อนดอกเบี้ยและภาษี แล้วคำนวณความสามารถชำระดอกเบี้ย
  5. เทียบกับค่าของบริษัทเดียวกัน 3 ถึง 5 ปีย้อนหลัง และกับกลุ่มธุรกิจเดียวกัน
  6. ดูหมายเหตุประกอบงบว่าหนี้ก้อนใหญ่ครบกำหนดเมื่อไร ถ้าส่วนใหญ่ถึงกำหนดภายในหนึ่งปี ให้เทียบกับเงินสดและกระแสเงินสดจากการดำเนินงาน

D/E เป็นแค่จุดเริ่มต้น การเลือกหุ้นต้องดูร่วมกับ ROE ที่ขยับสูงขึ้นได้เพราะกู้เงินมาก ดูราคาเทียบกับมูลค่าทางบัญชีใน P/BV และ P/E และอ่านงบทั้งชุดตามลำดับในบทความ วิธีอ่านงบการเงิน ส่วนใครที่เพิ่งเริ่มวิเคราะห์หุ้น ลองเริ่มจาก ขั้นตอนวิเคราะห์หุ้นเบื้องต้น แล้วค่อยเจาะตัวชี้วัดทีละตัว

เนื้อหาทั้งหมดเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำซื้อขายหลักทรัพย์ ก่อนตัดสินใจลงทุนจริง ให้ตรวจตัวเลขกับงบการเงินที่บริษัทเปิดเผยต่อตลาดหลักทรัพย์ฯ และปรึกษาผู้ให้คำปรึกษาการลงทุนที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต.

คำถามที่พบบ่อย

D/E Ratio ต่ำกว่า 1 เท่าแปลว่าบริษัทปลอดภัยใช่ไหม

ยังสรุปไม่ได้ ค่าต่ำบอกว่าหนี้น้อยกว่าทุนเท่านั้น ยังไม่บอกว่ากำไรครอบดอกเบี้ยได้ไหม หนี้ถึงกำหนดชำระเมื่อไร หรือมีเงินสดพอจ่ายหรือเปล่า บริษัทที่ D/E ต่ำแต่ขาดทุนต่อเนื่องก็ทำให้ส่วนของผู้ถือหุ้นลดลงจนตัวเลขแย่ลงเองได้

ดูค่า D/E ของหุ้นได้จากที่ไหน

หน้าข้อมูลหุ้นบนเว็บไซต์ตลาดหลักทรัพย์ฯ และแอปของโบรกเกอร์ส่วนใหญ่แสดงให้ แต่ละแหล่งอาจใช้หนี้คนละความหมาย บางแห่งนับหนี้สินรวม บางแห่งนับเฉพาะหนี้ที่มีดอกเบี้ย ควรเปิดหน้านิยามของแหล่งนั้นก่อน หรือคำนวณเองจากงบฐานะการเงินที่บริษัทส่งตลาดหลักทรัพย์ฯ

แหล่งอ้างอิง

  1. SET Formula Glossary | ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย
  2. ความหมายของรายการย่อในงบการเงิน ของ บริษัทจำกัด | กรมพัฒนาธุรกิจการค้า