P/BV คือ อะไร คำนวณและอ่านค่าราคาต่อมูลค่าทางบัญชี

P/BV ย่อมาจาก Price to Book Value คืออัตราส่วนที่เอาราคาหุ้นในตลาดไปเทียบกับมูลค่าทางบัญชีต่อหุ้น ถ้าหุ้นตัวหนึ่งซื้อขายที่ 30 บาท และงบการเงินล่าสุดบอกว่าส่วนของผู้ถือหุ้นคิดเป็น 20 บาทต่อหุ้น P/BV จะเท่ากับ 1.5 เท่า แปลว่าคนในตลาดยอมจ่าย 1.50 บาทเพื่อแลกกับสินทรัพย์สุทธิตามบัญชี 1 บาท

ตัวเลขนี้ดูง่าย และแอปโบรกเกอร์แทบทุกเจ้าแสดงไว้ข้างราคาหุ้น ปัญหาคือคนจำนวนไม่น้อยอ่านแค่ว่าต่ำกว่า 1 แปลว่าถูก สูงกว่า 1 แปลว่าแพง ซึ่งพลาดได้ง่ายมาก ด้านล่างจะไล่ตั้งแต่สูตรที่ตลาดหลักทรัพย์ใช้จริง วิธีคำนวณเองจากงบ ไปจนถึงสถานการณ์ที่ P/BV หลอกตา

สูตรที่ตลาดหลักทรัพย์ใช้คำนวณ P/BV

คู่มือ SET Formula Glossary ของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยนิยาม P/BV ว่าเป็นอัตราส่วนราคาตลาดของหุ้นสามัญต่อมูลค่าตามบัญชีของหุ้นสามัญ โดยใช้มูลค่าตามบัญชีจากงบการเงินงวดล่าสุด ส่วนมูลค่าทางบัญชีต่อหุ้น (Book Value per Share หรือ BVPS) หมายถึงมูลค่าหุ้นตามบัญชี ณ เวลาหนึ่ง ซึ่งเป็นมูลค่าที่ผู้ถือหุ้นจะได้รับหากบริษัทเลิกกิจการ

ตั้งแต่วันที่ 27 มิถุนายน 2565 สูตรที่ SET ใช้มีรายละเอียดเพิ่มขึ้นสามจุด เขียนเป็นภาษาง่ายได้ดังนี้

ส่วนของสูตร	ที่มาของตัวเลข	สิ่งที่ปรับ
ราคาปิด	ราคาปิดของหุ้นสามัญในวันที่คำนวณ	ไม่มี
จำนวนหุ้น	หุ้นสามัญรวมหุ้นบุริมสิทธิ	หักหุ้นซื้อคืน (Treasury Stock) ออก
ส่วนของผู้ถือหุ้น	งบการเงินงวดล่าสุด	รวมหุ้นที่บริษัทย่อยถือ และบวกหรือลบตามการเพิ่มหรือลดทุนจดทะเบียน

ผลคือ P/BV เท่ากับราคาปิดคูณจำนวนหุ้นที่ปรับแล้ว หารด้วยส่วนของผู้ถือหุ้นที่ปรับแล้ว ถ้าคุณคำนวณเองจากงบแล้วได้ตัวเลขต่างจากหน้าเว็บ SET เล็กน้อย สาเหตุส่วนใหญ่อยู่ที่หุ้นซื้อคืนหรือทุนที่เปลี่ยนหลังวันปิดงบ

คำนวณ P/BV เองทีละขั้นจากงบฐานะการเงิน

ตัวเลขที่ต้องใช้อยู่ในงบฐานะการเงิน (Statement of Financial Position) ซึ่งเป็นงบแรกในชุดงบการเงิน แบบฟอร์มงบการเงินของบริษัทจำกัดที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเผยแพร่ วางโครงไว้ให้ดูสินทรัพย์ก่อน ตามด้วยหนี้สิน และปิดท้ายด้วยส่วนของผู้ถือหุ้น บรรทัดสุดท้ายนี่แหละที่เราต้องการ

ตัวอย่างสมมติ บริษัท ข มีข้อมูลดังนี้

รายการ	ตัวเลข
สินทรัพย์รวม	50,000 ล้านบาท
หนี้สินรวม	30,000 ล้านบาท
ส่วนของผู้ถือหุ้น	20,000 ล้านบาท
หุ้นสามัญที่ออกแล้ว	1,000 ล้านหุ้น
หุ้นซื้อคืนที่ยังถืออยู่	0 หุ้น
ราคาปิดวันนี้	30 บาท

ขั้นที่ 1 หามูลค่าทางบัญชีต่อหุ้น เอา 20,000 ล้านบาทหารด้วย 1,000 ล้านหุ้น ได้ 20 บาทต่อหุ้น

ขั้นที่ 2 หา P/BV เอาราคา 30 บาทหารด้วย 20 บาท ได้ 1.5 เท่า

ขั้นที่ 3 ตรวจด้วยมูลค่าตลาด 30 บาทคูณ 1,000 ล้านหุ้นเท่ากับ 30,000 ล้านบาท หารด้วยส่วนของผู้ถือหุ้น 20,000 ล้านบาท ได้ 1.5 เท่าเหมือนกัน

ถ้าบริษัท ข ซื้อหุ้นคืน 100 ล้านหุ้นด้วยเงิน 3,000 ล้านบาท จำนวนหุ้นที่ใช้คำนวณเหลือ 900 ล้านหุ้น และส่วนของผู้ถือหุ้นลดลงเป็น 17,000 ล้านบาท BVPS ใหม่เท่ากับ 18.89 บาท ที่ราคา 30 บาทเท่าเดิม P/BV จะขยับขึ้นเป็นราว 1.59 เท่า ราคาหุ้นไม่ได้เปลี่ยน แต่ตัวหารเปลี่ยน นี่คือเหตุผลที่ต้องรู้ว่าตัวเลขบนหน้าจอคำนวณมาอย่างไร

มูลค่าทางบัญชีบอกอะไร และบอกอะไรไม่ได้

มูลค่าทางบัญชีคือสินทรัพย์หักหนี้สินตามที่บันทึกไว้ในบัญชี ไม่ได้เท่ากับราคาที่ขายได้จริงในวันนี้ ลองนึกถึงตัวอย่างใกล้ตัวสามแบบ

ที่ดินที่บริษัทซื้อไว้เมื่อ 20 ปีก่อน มักบันทึกด้วยราคาทุนเดิม ราคาตลาดวันนี้อาจสูงกว่าหลายเท่า มูลค่าทางบัญชีจึงต่ำกว่าความจริง

เครื่องจักรรุ่นเก่าที่ยังไม่หมดค่าเสื่อมราคาตามบัญชี อาจขายต่อได้น้อยกว่าที่บันทึก มูลค่าทางบัญชีจึงสูงกว่าความจริง

แบรนด์ ฐานลูกค้า และทีมงาน ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้ธุรกิจบริการหรือเทคโนโลยีทำเงินได้ ส่วนใหญ่ไม่ได้อยู่ในงบเลย บริษัทแบบนี้จึงมี P/BV สูงเป็นปกติ

ข้อสรุปคือ BVPS เป็นจุดอ้างอิง ใช้ตอบคำถามว่า ถ้าวันนี้ปิดกิจการและทุกอย่างขายได้ตามบัญชี ผู้ถือหุ้นจะเหลืออะไร คำถามนี้มีประโยชน์ แต่ไม่ได้บอกว่าธุรกิจจะทำเงินได้เท่าไรในอนาคต

P/BV กับ ROE ผูกกันด้วยเลขชุดเดียว

ถ้าคุณอ่านเรื่อง P/E ratio และ ROE มาแล้ว จะเห็นว่าสามตัวนี้สัมพันธ์กันแบบคณิตศาสตร์ล้วน

P/E คือราคาหารกำไรต่อหุ้น ROE คือกำไรหารส่วนของผู้ถือหุ้น เมื่อคูณสองตัวนี้ กำไรต่อหุ้นจะตัดกันหายไป เหลือราคาหารมูลค่าทางบัญชีต่อหุ้น ซึ่งก็คือ P/BV

ตัวอย่างสมมติสามบริษัทที่ P/E เท่ากันคือ 10 เท่า

บริษัท	ROE	P/E	P/BV ที่ได้
ค	5%	10 เท่า	0.5 เท่า
ง	10%	10 เท่า	1.0 เท่า
จ	20%	10 เท่า	2.0 เท่า

บริษัท ค ดูถูกที่สุดถ้าดูแค่ P/BV แต่ที่ถูกเพราะเงินทุก 100 บาทของผู้ถือหุ้นทำกำไรได้ปีละ 5 บาทเท่านั้น ส่วนบริษัท จ ดูแพง แต่ทำกำไรได้ 20 บาทต่อทุน 100 บาท เมื่อมองผ่าน P/E ทั้งสามบริษัทราคาเท่ากันพอดี

บทเรียนจากตารางนี้คือ ก่อนตัดสินว่า P/BV สูงหรือต่ำ ให้ถามว่า ROE ของบริษัทอยู่ระดับไหน และ ROE นั้นคงที่หรือกำลังลดลง

เมื่อ P/BV ต่ำกว่า 1 ยังไม่ถือว่าได้ของถูก

หุ้นที่ซื้อขายต่ำกว่ามูลค่าทางบัญชีมีเสน่ห์ เพราะฟังดูเหมือนซื้อสินทรัพย์ 1 บาทในราคาไม่ถึง 1 บาท แต่ตลาดมักมีเหตุผลรองรับ ลองไล่ดูทีละข้อ

ข้อแรก ROE ต่ำต่อเนื่องหลายปี ถ้าบริษัทเอาเงินผู้ถือหุ้นไปทำกำไรได้น้อยกว่าที่ฝากธนาคารได้ ตลาดก็ไม่มีเหตุให้จ่ายเกินมูลค่าบัญชี

ข้อสอง สินทรัพย์ที่ตลาดไม่เชื่อตัวเลข เช่น ลูกหนี้ที่เก็บเงินยาก สินค้าคงเหลือที่ล้าสมัย หรือโครงการที่ยังไม่รู้ว่าจะขายได้หรือไม่ ถ้าวันหนึ่งบริษัทต้องตั้งด้อยค่า ส่วนของผู้ถือหุ้นจะลดลง และ P/BV ที่ดูต่ำจะสูงขึ้นเองโดยราคาไม่ต้องขยับ

ข้อสาม ธุรกิจขาลงตามวัฏจักร กำไรหายไปหลายไตรมาส และขาดทุนกัดกินส่วนของผู้ถือหุ้นไปทุกงวด

ข้อสี่ หนี้สินสูง ส่วนของผู้ถือหุ้นเป็นเพียงส่วนเล็กเมื่อเทียบกับหนี้ ความผิดพลาดเล็กน้อยก็ทำให้ส่วนทุนหายได้มาก วัดได้ด้วยอัตราส่วนหนี้สินต่อส่วนของผู้ถือหุ้น (D/E) ซึ่ง SET คำนวณจากหนี้สินรวมหารส่วนของผู้ถือหุ้นรวม

ธุรกิจแบบไหนที่ P/BV ใช้ได้ดี

P/BV ให้ข้อมูลมากที่สุดเมื่อสินทรัพย์ในงบใกล้เคียงกับสิ่งที่สร้างรายได้จริง

ประเภทธุรกิจ	P/BV ใช้ได้แค่ไหน	เหตุผล
ธนาคาร	ใช้ได้ดี	สินทรัพย์ส่วนใหญ่เป็นเงินให้กู้และเงินลงทุน มูลค่าบัญชีใกล้มูลค่าจริง
ประกันภัย	ใช้ได้ดี	สินทรัพย์เป็นเงินลงทุนที่วัดมูลค่าได้
อสังหาริมทรัพย์เพื่อขาย	ใช้ได้พอสมควร	ต้องดูคุณภาพของที่ดินและโครงการคงเหลือ
อุตสาหกรรมหนัก	ใช้ประกอบได้	เครื่องจักรอาจมีมูลค่าต่างจากบัญชีมาก
บริการ ซอฟต์แวร์ แบรนด์	ใช้ได้น้อย	สินทรัพย์หลักไม่อยู่ในงบ P/BV สูงเป็นปกติ

ถ้าจะเทียบ ให้เทียบภายในแถวเดียวกันของตาราง การเอาธนาคารไปเทียบ P/BV กับบริษัทซอฟต์แวร์แทบไม่บอกอะไร

เทียบกับตัวเองย้อนหลังก็ได้ข้อมูลไม่น้อย

อีกวิธีที่ใช้ได้ดีคือดู P/BV ของบริษัทเดียวกันย้อนหลังหลายปี ถ้าบริษัทเคยซื้อขายอยู่ราว 1.2 ถึง 1.8 เท่ามาตลอด แล้ววันนี้อยู่ที่ 0.8 เท่า คำถามที่ควรถามคือ อะไรเปลี่ยนไป

ถ้า ROE ยังอยู่ระดับเดิม หนี้ไม่ได้เพิ่ม และไม่มีข่าวด้อยค่าสินทรัพย์ ความต่างนั้นน่าศึกษาต่อ แต่ถ้า ROE ลดจาก 12% เหลือ 4% P/BV ที่ลดลงก็สะท้อนผลประกอบการ ไม่ได้แปลว่าตลาดลืมมอง

ข้อควรสังเกตอีกจุดคือ BVPS ของบริษัทที่มีกำไรและเก็บกำไรไว้ส่วนหนึ่ง มักโตขึ้นทุกปี ตัวอย่างสมมติ BVPS ปีแรก 20 บาท ROE 10% จ่ายปันผลครึ่งหนึ่งของกำไร ส่วนที่เก็บไว้คือ 1 บาทต่อหุ้น BVPS ปีถัดไปจะเป็นราว 21 บาท ถ้าราคาหุ้นยืนที่ 30 บาท P/BV จะลดจาก 1.5 เป็นราว 1.43 เท่า

ใช้ P/BV ร่วมกับตัวชี้วัดอื่นอย่างไร

ไม่มีอัตราส่วนตัวไหนเล่าเรื่องได้ครบ ลำดับที่ใช้ได้จริงคือ

1. ดู P/BV เพื่อรู้ว่าตลาดให้ราคาสินทรัพย์สุทธิเท่าไร
2. ดู ROE ย้อนหลังอย่างน้อย 3 ถึง 5 ปี เพื่อรู้ว่าสินทรัพย์นั้นทำกำไรได้แค่ไหน
3. ดู D/E เพื่อรู้ว่าส่วนทุนบางหรือหนา
4. ดูกระแสเงินสดจากการดำเนินงาน เพื่อตรวจว่ากำไรในงบกลายเป็นเงินสดจริง อ่านต่อได้ที่ กระแสเงินสด
5. ดูหมายเหตุประกอบงบเรื่องการด้อยค่าและสินค้าคงเหลือ

ถ้าต้องการขั้นตอนวิเคราะห์หุ้นทั้งระบบ เริ่มได้จาก วิธีวิเคราะห์หุ้น แล้วค่อยกลับมาใช้ P/BV เป็นหนึ่งในตัวกรอง

เช็กลิสต์ก่อนใช้ P/BV ตัดสินใจ

ก่อนสรุปว่าหุ้นตัวไหนน่าสนใจจาก P/BV ลองตอบให้ครบทุกข้อ

• ตัวเลขมาจากงบงวดล่าสุด และหลังจากนั้นมีการซื้อหุ้นคืน เพิ่มทุน หรือลดทุนหรือไม่
• ส่วนของผู้ถือหุ้นเป็นบวก และไม่ได้ลดลงต่อเนื่องจากขาดทุน
• ROE ย้อนหลังสอดคล้องกับระดับ P/BV ที่เห็น
• เทียบกับบริษัทในอุตสาหกรรมเดียวกันและกับค่าในอดีตของบริษัทเอง
• สินทรัพย์ก้อนใหญ่ในงบ เช่น ลูกหนี้ สินค้าคงเหลือ ที่ดินรอพัฒนา มีความเสี่ยงต้องตั้งด้อยค่าหรือไม่
• ถ้าเป็นกองทุนอสังหาริมทรัพย์ ให้ดู P/NAV แทน

ผลของตัวอย่างสมมติบริษัท ข สรุปได้ว่า P/BV 1.5 เท่าจะสมเหตุสมผลหรือไม่ ขึ้นกับว่า ROE ของบริษัทอยู่ราว 15% หรือไม่ ถ้า P/E อยู่ที่ 10 เท่า ROE ต้องอยู่ราว 15% พอดี และถ้า ROE ลดลงเหลือ 10% ในขณะที่ราคาเท่าเดิม P/E ของบริษัทจะเพิ่มเป็น 15 เท่าทันที

ทุกตัวเลขข้างต้นเป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายวิธีคิด และไม่ใช่คำแนะนำให้ซื้อขายหลักทรัพย์ หากต้องการความเห็นเรื่องหุ้นรายตัว ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางการเงินที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. และตรวจค่าสถิติล่าสุดได้ที่หน้าข้อมูลหลักทรัพย์บนเว็บไซต์ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย