แบบประเมินความเสี่ยงนักลงทุน คืออะไร ทำไมต้องทำก่อนลงทุน

โดย ทีมบรรณาธิการ Longtoon | | อ่าน 10 นาที

แบบประเมินความเสี่ยงนักลงทุน คืออะไร ทำไมต้องทำก่อนลงทุน

สรุปประเด็นสำคัญ

  • แบบประเมินความเสี่ยงนักลงทุน หรือ suitability test คือชุดคำถามที่บริษัทจัดการกองทุนและบริษัทหลักทรัพย์ใช้ประเมินว่าคุณรับความเสี่ยงได้ระดับไหน ก่อนแนะนำผลิตภัณฑ์
  • ก.ล.ต. แยกการประเมินเป็น 2 มิติ คือความสามารถในการรับความเสี่ยง (อายุ ระยะเวลาลงทุน ภาระหนี้) และความเต็มใจรับความเสี่ยง (ทัศนคติเมื่อมูลค่าลดลง)
  • ผลออกมาเป็น 5 ระดับ ตั้งแต่เสี่ยงต่ำถึงเสี่ยงสูงมาก และบอกช่วงระดับความเสี่ยงกองทุนที่เหมาะ ตารางคะแนนของแต่ละบริษัทอาจต่างกัน
  • ผลประเมินเปลี่ยนได้ตามชีวิตและเงินในกระเป๋า ควรทบทวนอย่างน้อยทุก 1 ถึง 2 ปี

แบบประเมินความเสี่ยงนักลงทุน หรือที่เรียกว่า suitability test คือชุดคำถามที่บริษัทจัดการกองทุนและบริษัทหลักทรัพย์ให้คุณตอบก่อนเปิดบัญชีหรือซื้อกองทุนครั้งแรก เพื่อประเมินว่าคุณรับความเสี่ยงจากการลงทุนได้ระดับไหน แล้วใช้ผลนั้นประกอบการแนะนำผลิตภัณฑ์ที่ไม่เสี่ยงเกินตัว

หลายคนเห็นเป็นแบบฟอร์มที่ต้องกรอกให้จบๆ ไป ความจริงคำถามแต่ละข้อมีเหตุผลรองรับ และผลที่ได้ใช้ต่อได้จริงเมื่อเลือกกองทุนรวมที่มีระดับความเสี่ยง 1 ถึง 8

ก.ล.ต. มองการรับความเสี่ยงสองมุม

บทความของ ก.ล.ต. เรื่องการเลือกกองทุนรวม ระบุว่าการประเมินความเสี่ยงพิจารณาจากสองมิติ

  1. ความสามารถในการรับความเสี่ยง ดูจากปัจจัยเช่น อายุ ระยะเวลาลงทุน ภาระค่าใช้จ่ายและหนี้สิน ประสบการณ์ลงทุน
  2. ความเต็มใจในการรับความเสี่ยง ดูจากทัศนคติ เช่น ยอมขาดทุนได้มากน้อยเท่าไร และทนความผันผวนได้แค่ไหน

สองมิตินี้อาจขัดกันได้ เช่น คนอายุ 28 ปีที่ไม่มีหนี้และมีเวลาลงทุนยาว มีความสามารถรับความเสี่ยงสูง แต่ถ้าเห็นเงินลดลงนิดเดียวก็นอนไม่หลับ ความเต็มใจก็ต่ำ แบบประเมินที่ดีจึงต้องถามทั้งสองด้าน และผลสุดท้ายออกมาจากหลายปัจจัยรวมกัน ไม่ได้ดูข้อใดข้อหนึ่งอย่างเดียว

คู่รักหนุ่มสาวกรอกแบบประเมินการลงทุนกับที่ปรึกษา

คำถามที่เจอจริงในแบบฟอร์ม

ฟอร์มสำหรับบุคคลธรรมดาของ TISCO Asset และ Krungsri Securities ที่เปิดดู มีคำถามข้อ 1 ถึง 10 ที่เป็นชุดเดียวกัน แบ่งตามหัวข้อได้ดังนี้

  • อายุ โดยช่วงอายุน้อยได้คะแนนสูงกว่า เพราะมีเวลาลงทุนนานกว่า
  • สัดส่วนภาระและค่าใช้จ่ายประจำต่อรายได้ เช่น ค่าผ่อนบ้าน ผ่อนรถ ค่าเลี้ยงดูครอบครัว
  • สถานะการเงิน เทียบทรัพย์สินกับหนี้สิน
  • ประสบการณ์หรือความรู้ในการลงทุน เช่น เงินฝาก พันธบัตร หุ้นกู้ หรือหุ้นและกองทุนหุ้น
  • ระยะเวลาที่คาดว่าจะไม่ต้องใช้เงินก้อนนี้
  • ลักษณะการรับความเสี่ยงโดยรวม เช่น ต้องการเงินต้นปลอดภัยหรือยอมเสี่ยงเพื่อผลตอบแทนที่สูงขึ้น
  • การเลือกกลุ่มการลงทุนจากตัวเลือกที่ผลตอบแทนสูงสุดและขาดทุนสูงสุดต่างกัน
  • ความรู้สึกเมื่อลงทุนในสินทรัพย์ที่ผลตอบแทนสูงแต่ขาดทุนสูงด้วย
  • สัดส่วนที่มูลค่าลงทุนลดลงแล้วคุณเริ่มรับไม่ได้
  • สถานการณ์สมมติที่เงิน 100,000 บาทเหลือ 85,000 บาท คุณจะทำอย่างไร

ข้อ 11 และ 12 ของฟอร์ม Krungsri Securities ใช้เฉพาะเมื่อจะลงทุนในอนุพันธ์และหุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง และระบุว่าไม่นำมาคิดคะแนน ส่วนฟอร์ม TISCO Asset มีส่วนเพิ่มสำหรับลงทุนต่างประเทศ (ความเสี่ยงอัตราแลกเปลี่ยน) และความรู้ในผลิตภัณฑ์ซับซ้อนด้วย

คะแนนแปลเป็นผลอย่างไร

ฟอร์ม TISCO Asset ให้คะแนนตามตัวเลือก ตอบข้อ 1 ได้ 1 คะแนน ข้อ 2 ได้ 2 คะแนน ไปถึงข้อ 4 ได้ 4 คะแนน ข้อ 4 ที่เลือกได้หลายตัวเลือกให้ใช้ตัวที่ได้คะแนนสูงสุด แล้วรวมคะแนนแปลเป็น 5 กลุ่ม ตามตารางต่อไปนี้ (เป็นตารางของฟอร์มนี้ บริษัทอื่นอาจใช้เกณฑ์ต่างกัน)

คะแนนรวม ประเภทผู้ลงทุน กองทุนรวมระดับความเสี่ยงที่เหมาะ
น้อยกว่า 15 เสี่ยงต่ำ ระดับ 1
15 ถึง 21 เสี่ยงปานกลางค่อนข้างต่ำ ระดับ 1 ถึง 4
22 ถึง 29 เสี่ยงปานกลางค่อนข้างสูง ระดับ 1 ถึง 5
30 ถึง 36 เสี่ยงสูง ระดับ 1 ถึง 7
37 ขึ้นไป เสี่ยงสูงมาก ระดับ 1 ถึง 8

ชื่อ 5 ระดับนี้ตรงกับที่ ก.ล.ต. ใช้ในบทความ ซึ่งยกตัวอย่างว่าผู้ที่รับความเสี่ยงได้ต่ำควรมีสินทรัพย์เสี่ยงในพอร์ตราว 10% ขณะที่ผู้ที่เสี่ยงสูงมากอาจมีได้ถึง 80% ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างประกอบ ไม่ใช่เกณฑ์ตายตัวของทุกบริษัท

ตัวอย่างสมมติ คุณอายุ 40 ปี ค่าใช้จ่ายประจำราว 60% ของรายได้ มีทรัพย์สินมากกว่าหนี้ เคยซื้อกองทุนตราสารหนี้ ไม่ต้องใช้เงินก้อนนี้ 5 ปี และเมื่อเงินลงทุนลดลง 15% จะรอจนกลับมา สมมติรวมได้ 25 คะแนน ตามตารางข้างต้นจะอยู่ในกลุ่มเสี่ยงปานกลางค่อนข้างสูง ซึ่งเหมาะกับกองทุนระดับ 1 ถึง 5 คือกองตลาดเงิน ตราสารหนี้ ไปจนถึงกองผสมบางแบบ ส่วนกองหุ้นล้วนระดับ 6 ขึ้นไปจะเกินกว่าผลประเมิน

ดูความหมายของระดับ 1 ถึง 8 ได้ที่ ระดับความเสี่ยงกองทุนรวม 1 ถึง 8

ใช้ผลอย่างไรให้เกิดประโยชน์

ฟอร์มของ TISCO Asset ระบุวัตถุประสงค์ไว้ว่าเพื่อให้ผู้ลงทุนทราบระดับความเสี่ยงที่เหมาะกับตนเอง และให้ผู้แนะนำการลงทุนใช้เป็นข้อมูลประกอบการให้คำแนะนำ ฟอร์มยังเตือนว่าการให้ข้อมูลที่ถูกต้องและเป็นปัจจุบันช่วยให้คำแนะนำตรงกับคุณมากขึ้น

ข้อปฏิบัติที่ทำตามได้ง่าย

  1. ตอบตามความเป็นจริงของวันนี้ ไม่ใช่ตามผลตอบแทนที่อยากได้ เพราะถ้าตอบเสี่ยงสูงกว่าที่รับได้จริง ระบบจะเสนอกองทุนที่ทำให้คุณตกใจเมื่อมูลค่าลดลง
  2. ตอบแยกตามเป้าหมาย เงินก้อนที่ต้องใช้ใน 2 ปีควรตอบข้อระยะเวลาไม่เหมือนเงินเกษียณที่ไม่ต้องใช้อีก 20 ปี
  3. เทียบผลกับกองทุนที่คิดจะซื้อ ดูระดับความเสี่ยงในหนังสือชี้ชวนว่าอยู่ในช่วงที่ผลแนะนำหรือไม่ วิธีดูอยู่ใน วิธีเลือกกองทุนรวม
  4. ทบทวนซ้ำ ก.ล.ต. ระบุว่าระดับการยอมรับความเสี่ยงเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรทบทวนอย่างน้อยทุก 1 ถึง 2 ปี หรือเมื่อมีเหตุการณ์ชีวิตสำคัญ เช่น เปลี่ยนงาน มีลูก หรือมีหนี้ก้อนใหม่
คนนั่งดูพอร์ตการลงทุนบนแล็ปท็อปที่บ้าน

ถ้าอยากเข้าใจความเสี่ยงแต่ละแบบก่อนตอบแบบประเมิน อ่านเพิ่มที่ ความเสี่ยงในการลงทุนมีอะไรบ้าง และสำหรับคนเริ่มต้นดู เริ่มลงทุนอย่างไรสำหรับมือใหม่

ข้อควรระวังเวลาอ่านผล

ผลประเมินเป็นภาพคร่าวๆ ที่ได้จากคำถามไม่กี่ข้อ ไม่ได้รู้ครบทุกอย่างเกี่ยวกับสถานะการเงินของคุณ เช่น เงินฉุกเฉินที่เหลือ หรือค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ในสองสามปีข้างหน้า ถ้าผลที่ได้ดูสูงหรือต่ำเกินจากความรู้สึกของคุณ ให้คุยกับผู้แนะนำการลงทุนของบริษัทหลักทรัพย์หรือบริษัทจัดการกองทุนที่คุณใช้บริการ เพราะเขาเห็นฟอร์มและเกณฑ์ของบริษัทนั้นโดยตรง

และต่อให้ผลบอกว่าคุณรับความเสี่ยงสูงได้ กองทุนที่เสี่ยงสูงก็ยังขาดทุนได้ ผลประเมินช่วยเลือกกองให้เหมาะกับคุณ ไม่ได้รับประกันผลตอบแทนของกองนั้น

คำถามที่พบบ่อย

ทำแบบประเมินความเสี่ยงแล้วต้องลงทุนตามผลเท่านั้นไหม

ผลประเมินเป็นข้อมูลให้ผู้แนะนำการลงทุนใช้ประกอบคำแนะนำ ตามที่ฟอร์มของ TISCO Asset ระบุวัตถุประสงค์ไว้ ส่วนกรณีอยากซื้อกองทุนที่เสี่ยงกว่าผลประเมิน ขั้นตอนของแต่ละบริษัทอาจต่างกัน ควรถามบริษัทที่คุณใช้บริการโดยตรง

ตอบไม่เหมือนเดิมเมื่อทำซ้ำ ผลเปลี่ยนได้ไหม

ได้ เพราะคำตอบอย่างอายุ ภาระหนี้ เงินออม และระยะเวลาที่ไม่ต้องใช้เงินเปลี่ยนไปตามชีวิตจริง ก.ล.ต. แนะนำให้ทบทวนระดับการยอมรับความเสี่ยงอย่างน้อยทุก 1 ถึง 2 ปี

แบบประเมินของแต่ละบริษัทเหมือนกันหรือเปล่า

หัวข้อคำถามหลักข้อ 1 ถึง 10 ที่เปิดดูจากฟอร์มของ TISCO Asset และ Krungsri Securities ตรงกัน แต่ตารางแปลผลคะแนนและข้อกำหนดเพิ่มเติมเป็นของแต่ละบริษัท ให้ใช้ผลจากฟอร์มของบริษัทที่คุณเปิดบัญชีด้วย

แหล่งอ้างอิง

  1. ลงทุนอย่างรู้เท่าทัน : อยากเลือกลงทุนกองทุนรวมสัก 1 กอง แบบไหนเหมาะกับเรา ? (บทความ ก.ล.ต. เผยแพร่โดยอินโฟเควสท์ 19 ก.ย. 2567) | สำนักข่าวอินโฟเควสท์ อ้างบทความของ ก.ล.ต.
  2. แบบประเมินความเหมาะสมในการลงทุนสำหรับบุคคลธรรมดา (Suitability test for Individual Investor) | บริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุน ทิสโก้ (TISCO Asset Management)
  3. แบบประเมินความเหมาะสมในการลงทุน (Suitability Test) สำหรับบุคคลธรรมดา | บริษัทหลักทรัพย์ กรุงศรี (Krungsri Securities)