แบบประเมินความเสี่ยงนักลงทุน คืออะไร ทำไมต้องทำก่อนลงทุน

สรุปประเด็นสำคัญ
- แบบประเมินความเสี่ยงนักลงทุน หรือ suitability test คือชุดคำถามที่บริษัทจัดการกองทุนและบริษัทหลักทรัพย์ใช้ประเมินว่าคุณรับความเสี่ยงได้ระดับไหน ก่อนแนะนำผลิตภัณฑ์
- ก.ล.ต. แยกการประเมินเป็น 2 มิติ คือความสามารถในการรับความเสี่ยง (อายุ ระยะเวลาลงทุน ภาระหนี้) และความเต็มใจรับความเสี่ยง (ทัศนคติเมื่อมูลค่าลดลง)
- ผลออกมาเป็น 5 ระดับ ตั้งแต่เสี่ยงต่ำถึงเสี่ยงสูงมาก และบอกช่วงระดับความเสี่ยงกองทุนที่เหมาะ ตารางคะแนนของแต่ละบริษัทอาจต่างกัน
- ผลประเมินเปลี่ยนได้ตามชีวิตและเงินในกระเป๋า ควรทบทวนอย่างน้อยทุก 1 ถึง 2 ปี
แบบประเมินความเสี่ยงนักลงทุน หรือที่เรียกว่า suitability test คือชุดคำถามที่บริษัทจัดการกองทุนและบริษัทหลักทรัพย์ให้คุณตอบก่อนเปิดบัญชีหรือซื้อกองทุนครั้งแรก เพื่อประเมินว่าคุณรับความเสี่ยงจากการลงทุนได้ระดับไหน แล้วใช้ผลนั้นประกอบการแนะนำผลิตภัณฑ์ที่ไม่เสี่ยงเกินตัว
หลายคนเห็นเป็นแบบฟอร์มที่ต้องกรอกให้จบๆ ไป ความจริงคำถามแต่ละข้อมีเหตุผลรองรับ และผลที่ได้ใช้ต่อได้จริงเมื่อเลือกกองทุนรวมที่มีระดับความเสี่ยง 1 ถึง 8
ก.ล.ต. มองการรับความเสี่ยงสองมุม
บทความของ ก.ล.ต. เรื่องการเลือกกองทุนรวม ระบุว่าการประเมินความเสี่ยงพิจารณาจากสองมิติ
- ความสามารถในการรับความเสี่ยง ดูจากปัจจัยเช่น อายุ ระยะเวลาลงทุน ภาระค่าใช้จ่ายและหนี้สิน ประสบการณ์ลงทุน
- ความเต็มใจในการรับความเสี่ยง ดูจากทัศนคติ เช่น ยอมขาดทุนได้มากน้อยเท่าไร และทนความผันผวนได้แค่ไหน
สองมิตินี้อาจขัดกันได้ เช่น คนอายุ 28 ปีที่ไม่มีหนี้และมีเวลาลงทุนยาว มีความสามารถรับความเสี่ยงสูง แต่ถ้าเห็นเงินลดลงนิดเดียวก็นอนไม่หลับ ความเต็มใจก็ต่ำ แบบประเมินที่ดีจึงต้องถามทั้งสองด้าน และผลสุดท้ายออกมาจากหลายปัจจัยรวมกัน ไม่ได้ดูข้อใดข้อหนึ่งอย่างเดียว

คำถามที่เจอจริงในแบบฟอร์ม
ฟอร์มสำหรับบุคคลธรรมดาของ TISCO Asset และ Krungsri Securities ที่เปิดดู มีคำถามข้อ 1 ถึง 10 ที่เป็นชุดเดียวกัน แบ่งตามหัวข้อได้ดังนี้
- อายุ โดยช่วงอายุน้อยได้คะแนนสูงกว่า เพราะมีเวลาลงทุนนานกว่า
- สัดส่วนภาระและค่าใช้จ่ายประจำต่อรายได้ เช่น ค่าผ่อนบ้าน ผ่อนรถ ค่าเลี้ยงดูครอบครัว
- สถานะการเงิน เทียบทรัพย์สินกับหนี้สิน
- ประสบการณ์หรือความรู้ในการลงทุน เช่น เงินฝาก พันธบัตร หุ้นกู้ หรือหุ้นและกองทุนหุ้น
- ระยะเวลาที่คาดว่าจะไม่ต้องใช้เงินก้อนนี้
- ลักษณะการรับความเสี่ยงโดยรวม เช่น ต้องการเงินต้นปลอดภัยหรือยอมเสี่ยงเพื่อผลตอบแทนที่สูงขึ้น
- การเลือกกลุ่มการลงทุนจากตัวเลือกที่ผลตอบแทนสูงสุดและขาดทุนสูงสุดต่างกัน
- ความรู้สึกเมื่อลงทุนในสินทรัพย์ที่ผลตอบแทนสูงแต่ขาดทุนสูงด้วย
- สัดส่วนที่มูลค่าลงทุนลดลงแล้วคุณเริ่มรับไม่ได้
- สถานการณ์สมมติที่เงิน 100,000 บาทเหลือ 85,000 บาท คุณจะทำอย่างไร
ข้อ 11 และ 12 ของฟอร์ม Krungsri Securities ใช้เฉพาะเมื่อจะลงทุนในอนุพันธ์และหุ้นกู้ที่มีอนุพันธ์แฝง และระบุว่าไม่นำมาคิดคะแนน ส่วนฟอร์ม TISCO Asset มีส่วนเพิ่มสำหรับลงทุนต่างประเทศ (ความเสี่ยงอัตราแลกเปลี่ยน) และความรู้ในผลิตภัณฑ์ซับซ้อนด้วย
คะแนนแปลเป็นผลอย่างไร
ฟอร์ม TISCO Asset ให้คะแนนตามตัวเลือก ตอบข้อ 1 ได้ 1 คะแนน ข้อ 2 ได้ 2 คะแนน ไปถึงข้อ 4 ได้ 4 คะแนน ข้อ 4 ที่เลือกได้หลายตัวเลือกให้ใช้ตัวที่ได้คะแนนสูงสุด แล้วรวมคะแนนแปลเป็น 5 กลุ่ม ตามตารางต่อไปนี้ (เป็นตารางของฟอร์มนี้ บริษัทอื่นอาจใช้เกณฑ์ต่างกัน)
| คะแนนรวม | ประเภทผู้ลงทุน | กองทุนรวมระดับความเสี่ยงที่เหมาะ |
|---|---|---|
| น้อยกว่า 15 | เสี่ยงต่ำ | ระดับ 1 |
| 15 ถึง 21 | เสี่ยงปานกลางค่อนข้างต่ำ | ระดับ 1 ถึง 4 |
| 22 ถึง 29 | เสี่ยงปานกลางค่อนข้างสูง | ระดับ 1 ถึง 5 |
| 30 ถึง 36 | เสี่ยงสูง | ระดับ 1 ถึง 7 |
| 37 ขึ้นไป | เสี่ยงสูงมาก | ระดับ 1 ถึง 8 |
ชื่อ 5 ระดับนี้ตรงกับที่ ก.ล.ต. ใช้ในบทความ ซึ่งยกตัวอย่างว่าผู้ที่รับความเสี่ยงได้ต่ำควรมีสินทรัพย์เสี่ยงในพอร์ตราว 10% ขณะที่ผู้ที่เสี่ยงสูงมากอาจมีได้ถึง 80% ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างประกอบ ไม่ใช่เกณฑ์ตายตัวของทุกบริษัท
ตัวอย่างสมมติ คุณอายุ 40 ปี ค่าใช้จ่ายประจำราว 60% ของรายได้ มีทรัพย์สินมากกว่าหนี้ เคยซื้อกองทุนตราสารหนี้ ไม่ต้องใช้เงินก้อนนี้ 5 ปี และเมื่อเงินลงทุนลดลง 15% จะรอจนกลับมา สมมติรวมได้ 25 คะแนน ตามตารางข้างต้นจะอยู่ในกลุ่มเสี่ยงปานกลางค่อนข้างสูง ซึ่งเหมาะกับกองทุนระดับ 1 ถึง 5 คือกองตลาดเงิน ตราสารหนี้ ไปจนถึงกองผสมบางแบบ ส่วนกองหุ้นล้วนระดับ 6 ขึ้นไปจะเกินกว่าผลประเมิน
ดูความหมายของระดับ 1 ถึง 8 ได้ที่ ระดับความเสี่ยงกองทุนรวม 1 ถึง 8
ใช้ผลอย่างไรให้เกิดประโยชน์
ฟอร์มของ TISCO Asset ระบุวัตถุประสงค์ไว้ว่าเพื่อให้ผู้ลงทุนทราบระดับความเสี่ยงที่เหมาะกับตนเอง และให้ผู้แนะนำการลงทุนใช้เป็นข้อมูลประกอบการให้คำแนะนำ ฟอร์มยังเตือนว่าการให้ข้อมูลที่ถูกต้องและเป็นปัจจุบันช่วยให้คำแนะนำตรงกับคุณมากขึ้น
ข้อปฏิบัติที่ทำตามได้ง่าย
- ตอบตามความเป็นจริงของวันนี้ ไม่ใช่ตามผลตอบแทนที่อยากได้ เพราะถ้าตอบเสี่ยงสูงกว่าที่รับได้จริง ระบบจะเสนอกองทุนที่ทำให้คุณตกใจเมื่อมูลค่าลดลง
- ตอบแยกตามเป้าหมาย เงินก้อนที่ต้องใช้ใน 2 ปีควรตอบข้อระยะเวลาไม่เหมือนเงินเกษียณที่ไม่ต้องใช้อีก 20 ปี
- เทียบผลกับกองทุนที่คิดจะซื้อ ดูระดับความเสี่ยงในหนังสือชี้ชวนว่าอยู่ในช่วงที่ผลแนะนำหรือไม่ วิธีดูอยู่ใน วิธีเลือกกองทุนรวม
- ทบทวนซ้ำ ก.ล.ต. ระบุว่าระดับการยอมรับความเสี่ยงเปลี่ยนแปลงได้ จึงควรทบทวนอย่างน้อยทุก 1 ถึง 2 ปี หรือเมื่อมีเหตุการณ์ชีวิตสำคัญ เช่น เปลี่ยนงาน มีลูก หรือมีหนี้ก้อนใหม่

ถ้าอยากเข้าใจความเสี่ยงแต่ละแบบก่อนตอบแบบประเมิน อ่านเพิ่มที่ ความเสี่ยงในการลงทุนมีอะไรบ้าง และสำหรับคนเริ่มต้นดู เริ่มลงทุนอย่างไรสำหรับมือใหม่
ข้อควรระวังเวลาอ่านผล
ผลประเมินเป็นภาพคร่าวๆ ที่ได้จากคำถามไม่กี่ข้อ ไม่ได้รู้ครบทุกอย่างเกี่ยวกับสถานะการเงินของคุณ เช่น เงินฉุกเฉินที่เหลือ หรือค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ในสองสามปีข้างหน้า ถ้าผลที่ได้ดูสูงหรือต่ำเกินจากความรู้สึกของคุณ ให้คุยกับผู้แนะนำการลงทุนของบริษัทหลักทรัพย์หรือบริษัทจัดการกองทุนที่คุณใช้บริการ เพราะเขาเห็นฟอร์มและเกณฑ์ของบริษัทนั้นโดยตรง
และต่อให้ผลบอกว่าคุณรับความเสี่ยงสูงได้ กองทุนที่เสี่ยงสูงก็ยังขาดทุนได้ ผลประเมินช่วยเลือกกองให้เหมาะกับคุณ ไม่ได้รับประกันผลตอบแทนของกองนั้น
คำถามที่พบบ่อย
ทำแบบประเมินความเสี่ยงแล้วต้องลงทุนตามผลเท่านั้นไหม
ผลประเมินเป็นข้อมูลให้ผู้แนะนำการลงทุนใช้ประกอบคำแนะนำ ตามที่ฟอร์มของ TISCO Asset ระบุวัตถุประสงค์ไว้ ส่วนกรณีอยากซื้อกองทุนที่เสี่ยงกว่าผลประเมิน ขั้นตอนของแต่ละบริษัทอาจต่างกัน ควรถามบริษัทที่คุณใช้บริการโดยตรง
ตอบไม่เหมือนเดิมเมื่อทำซ้ำ ผลเปลี่ยนได้ไหม
ได้ เพราะคำตอบอย่างอายุ ภาระหนี้ เงินออม และระยะเวลาที่ไม่ต้องใช้เงินเปลี่ยนไปตามชีวิตจริง ก.ล.ต. แนะนำให้ทบทวนระดับการยอมรับความเสี่ยงอย่างน้อยทุก 1 ถึง 2 ปี
แบบประเมินของแต่ละบริษัทเหมือนกันหรือเปล่า
หัวข้อคำถามหลักข้อ 1 ถึง 10 ที่เปิดดูจากฟอร์มของ TISCO Asset และ Krungsri Securities ตรงกัน แต่ตารางแปลผลคะแนนและข้อกำหนดเพิ่มเติมเป็นของแต่ละบริษัท ให้ใช้ผลจากฟอร์มของบริษัทที่คุณเปิดบัญชีด้วย
แหล่งอ้างอิง
- ลงทุนอย่างรู้เท่าทัน : อยากเลือกลงทุนกองทุนรวมสัก 1 กอง แบบไหนเหมาะกับเรา ? (บทความ ก.ล.ต. เผยแพร่โดยอินโฟเควสท์ 19 ก.ย. 2567) | สำนักข่าวอินโฟเควสท์ อ้างบทความของ ก.ล.ต.
- แบบประเมินความเหมาะสมในการลงทุนสำหรับบุคคลธรรมดา (Suitability test for Individual Investor) | บริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุน ทิสโก้ (TISCO Asset Management)
- แบบประเมินความเหมาะสมในการลงทุน (Suitability Test) สำหรับบุคคลธรรมดา | บริษัทหลักทรัพย์ กรุงศรี (Krungsri Securities)




