สหกรณ์ออมทรัพย์ คืออะไร สมัครสมาชิก ถือหุ้น และกู้ได้อย่างไร

ประเด็นสำคัญ
- สหกรณ์ออมทรัพย์เป็นหนึ่งใน 7 ประเภทสหกรณ์ตามกรมส่งเสริมสหกรณ์ ตั้งขึ้นเพื่อส่งเสริมการออมและให้สมาชิกกู้ยืมกันเอง
- สมาชิกเป็นเจ้าของ หนึ่งคนหนึ่งเสียง ไม่ว่าจะถือหุ้นมากหรือน้อย
- เงินทุนมาจากค่าหุ้น เงินฝาก เงินสำรอง เงินกู้ยืม และเงินอุดหนุน ส่วนเกินสิ้นปีแบ่งตามการใช้บริการและจำนวนหุ้น
- เงินกู้แบ่งกว้างเป็น 3 แบบ คือ ฉุกเฉิน สามัญ และพิเศษ แต่วงเงิน ดอกเบี้ย และหลักประกันขึ้นกับข้อบังคับของแต่ละสหกรณ์
- ค่าธรรมเนียมแรกเข้า สัดส่วนค่าหุ้น และปันผลต้องตรวจจากข้อบังคับและรายงานประจำปีของสหกรณ์ที่คุณสนใจ
สหกรณ์ออมทรัพย์คือองค์กรการเงินที่สมาชิกตั้งขึ้นเอง สมาชิกนำเงินมาถือหุ้นและฝากสม่ำเสมอ แล้วสหกรณ์ปล่อยกู้กลับให้สมาชิกด้วยดอกเบี้ยที่ตกลงกันในกลุ่ม ส่วนที่เหลือเมื่อสิ้นปีบัญชีกลายเป็นปันผลและเงินเฉลี่ยคืน กรมส่งเสริมสหกรณ์จัดสหกรณ์ออมทรัพย์เป็นหนึ่งในเจ็ดประเภทสหกรณ์ที่กฎหมายรองรับ และอธิบายว่าเป็นสถาบันการเงินที่ส่งเสริมการออมและให้สมาชิกกู้ยืม
หลักการทำงานที่เล่าตรงนี้มาจากเอกสารเผยแพร่ของกรมส่งเสริมสหกรณ์ (กสส.) ตัวเลขที่กรมให้ไว้เป็นช่วงโดยประมาณ ค่าจริงของแต่ละสหกรณ์ขึ้นกับข้อบังคับของสหกรณ์นั้น ก่อนตัดสินใจสมัครหรือกู้ ให้ขอข้อบังคับและรายงานประจำปีของสหกรณ์ที่คุณสนใจมาอ่านเอง
สหกรณ์ต่างจากธนาคารและบริษัทอย่างไร
กรมส่งเสริมสหกรณ์ให้ความหมายตามราชบัณฑิตยสถาน (ฉบับ 2550) ว่าสหกรณ์คือองค์กรที่บุคคลรวมกลุ่มกันดำเนินธุรกิจเพื่อช่วยเหลือกันเอง จุดที่ทำให้สหกรณ์ต่างจากธนาคารพาณิชย์มีสามข้อตามเอกสารเปรียบเทียบสหกรณ์กับบริษัทของกรม
- หนึ่งคนหนึ่งเสียง สมาชิกลงคะแนนได้คนละหนึ่งเสียงเท่ากัน ไม่ว่าจะถือหุ้นมากน้อยเพียงใด และมอบฉันทะให้คนอื่นแทนไม่ได้ ในบริษัท ผู้ถือหุ้นมากมีอำนาจลงคะแนนมากกว่า
- ราคาหุ้นคงที่และไม่จำกัดจำนวน หุ้นสหกรณ์มีมูลค่าต่อหุ้นกำหนดไว้ตายตัวและราคาไม่แกว่งตามตลาด สมาชิกถือเพิ่มได้ตามข้อบังคับ
- ส่วนเกินแบ่งตามการใช้บริการ กำไรสุทธิไม่ได้เข้าผู้ถือหุ้นเพียงอย่างเดียว ส่วนหนึ่งแบ่งตามธุรกิจที่สมาชิกทำกับสหกรณ์ (เช่น ดอกเบี้ยที่จ่ายจากการกู้) และอีกส่วนตามจำนวนหุ้นที่ถือ
เรื่องนี้ทำให้สหกรณ์ไม่เหมาะจะเรียกว่า "ฝากเงินแล้วได้ดอกเบี้ยสูง" ตามภาพที่หลายคนมี เพราะสมาชิกเป็นทั้งเจ้าของและลูกค้าพร้อมกัน ผลตอบแทนจึงขึ้นกับผลประกอบการของกลุ่มและมติที่ประชุมใหญ่ ไม่ใช่อัตราคงที่ที่ธนาคารประกาศ
เงินในสหกรณ์มาจากไหน
กรมส่งเสริมสหกรณ์ระบุว่าแหล่งทุนของสหกรณ์ออมทรัพย์มีห้าทางด้วยกัน
- ค่าหุ้นที่สมาชิกส่งสม่ำเสมอ
- เงินรับฝากจากสมาชิก
- เงินสำรองที่สหกรณ์กันไว้จากกำไร
- เงินกู้ยืมจากภายนอก
- เงินอุดหนุนต่าง ๆ
สมาชิกใหม่ต้องจ่ายค่าธรรมเนียมแรกเข้า ซึ่งเอกสารของกรมให้ช่วงประมาณ 20 ถึง 50 บาท และส่งค่าหุ้นรายเดือนประมาณ 4 ถึง 5 เปอร์เซ็นต์ของรายได้ ทั้งสองตัวเลขเป็นค่าประมาณ สหกรณ์บางแห่งตั้งสูงหรือต่ำกว่านี้ตามข้อบังคับ ดังนั้นถ้ามีคนบอกว่าสมัครแล้วหักเงินเดือนเท่านั้นเท่านี้ ให้ขอดูข้อบังคับก่อน
เอกสารของกรมระบุว่าสหกรณ์ออมทรัพย์มีคณะกรรมการดำเนินการประมาณ 7 ถึง 15 คน ถ้าคุณสนใจดูความมั่นคงของสหกรณ์ ควรขออ่านงบการเงินและรายงานประจำปีของสหกรณ์
เงินกู้ในสหกรณ์ออมทรัพย์มีกี่แบบ
เอกสารของกรมแบ่งเงินกู้กว้าง ๆ เป็นสามแบบ ตัวเลขด้านล่างเป็นช่วงโดยประมาณตามหน้าข้อมูลของกรม
| แบบ | ลักษณะ | วงเงินและหลักประกันโดยประมาณ |
|---|---|---|
| ฉุกเฉิน | ใช้เร่งด่วน ไม่ต้องมีหลักประกัน | ราวครึ่งหนึ่งของเงินเดือน |
| สามัญ | ใช้ทั่วไป ผ่อนเป็นงวด | ราว 4 ถึง 15 เท่าของเงินเดือน ต้องมีผู้ค้ำประกัน |
| พิเศษ | ใช้เรื่องใหญ่ เช่น ที่อยู่อาศัย | มีทรัพย์สินเป็นหลักประกัน ระยะผ่อนราว 10 ถึง 15 ปี |
ตัวอย่างสมมติ สมาชิกมีเงินเดือน 30,000 บาท ถ้าสหกรณ์ตั้งเพดานเงินกู้ฉุกเฉินที่ครึ่งหนึ่ง สมาชิกจะกู้ได้ไม่เกิน 15,000 บาท และถ้าเพดานเงินกู้สามัญอยู่ที่ 10 เท่า วงเงินสูงสุดประมาณ 300,000 บาท ตัวเลขเหล่านี้สมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ได้หมายความว่าสหกรณ์ใดให้ตามนี้จริง
ดอกเบี้ยเงินกู้สหกรณ์ไม่ได้อยู่ในหน้าข้อมูลที่เปิดอ่าน จึงไม่ขอให้ตัวเลข อัตราของแต่ละสหกรณ์ประกาศในระเบียบเงินกู้ของสหกรณ์นั้น ส่วนวิธีเทียบว่าดอกเบี้ยแบบไหนถูกกว่ากัน ดูได้ในดอกเบี้ยเงินกู้ คิดยังไง ก่อนกู้ทุกครั้งอ่านก่อนกู้เงินต้องดูอะไร ด้วย เพราะสหกรณ์มักเรียกผู้ค้ำประกัน ซึ่งมีผลผูกพันถึงตัวผู้ค้ำเอง ดูความเสี่ยงได้ที่ค้ำประกันเงินกู้ มีความเสี่ยงอะไร

ปันผลและเฉลี่ยคืนคืออะไร
เมื่อสิ้นปีบัญชี สหกรณ์นำกำไรสุทธิไปจัดสรร ตามข้อมูลของกรมส่งเสริมสหกรณ์ ส่วนเกินที่แบ่งให้สมาชิกมีสองทาง ทางแรกคือปันผลตามหุ้นที่ถือ ทางที่สองคือเฉลี่ยคืนตามธุรกิจที่สมาชิกทำกับสหกรณ์ ตัวอย่างเช่น คนที่กู้และจ่ายดอกเบี้ยมากจะได้เฉลี่ยคืนมากกว่า จำนวนเงินที่ได้ขึ้นกับผลดำเนินงานของแต่ละปี
ข้อควรระวังคือไม่มีใครรับประกันอัตราปันผลล่วงหน้า ตัวเลขปีก่อนอาจเปลี่ยนในปีนี้ และไม่ควรนำมาเทียบตรง ๆ กับดอกเบี้ยเงินฝากในธนาคาร ซึ่งประกาศอัตราชัดเจนและมีกรอบคุ้มครองเงินฝากของสถาบันคุ้มครองเงินฝาก ถ้าอยากเปรียบเทียบการเก็บเงินไว้ที่ธนาคาร ดูบัญชีออมทรัพย์ คือ และคุ้มครองเงินฝาก 1 ล้านบาท ประกอบ
ถอนเงินและออกจากสหกรณ์ได้อย่างไร
เมื่อสมาชิกพ้นสภาพ เช่น ลาออกจากงานหรือเกษียณ เอกสารของกรมระบุว่าสมาชิกถอนหุ้นได้ ขั้นตอนจริงขึ้นกับข้อบังคับ ถ้าคุณมีเงินกู้ค้างอยู่ และถ้าคุณค้ำประกันให้เพื่อนร่วมงานอยู่ ควรสอบถามสหกรณ์เรื่องนี้ก่อนยื่นใบลาออกจากสมาชิก
สมาชิกที่เกษียณและอยากรวมเงินออมทั้งหมดของตัวเอง เช่น เงินในสหกรณ์ กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ และเงินฝากธนาคาร ไว้ดูในแผนเดียว อ่านเพิ่มที่กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ คือ
เตรียมตัวก่อนสมัครสหกรณ์ออมทรัพย์
ก่อนสมัคร ควรตรวจสี่เรื่องจากเอกสารของสหกรณ์เอง
- คุณมีคุณสมบัติรับเป็นสมาชิกตามข้อบังคับหรือไม่
- ค่าธรรมเนียมแรกเข้าและค่าหุ้นรายเดือนเท่าไร และถอนหุ้นได้เมื่อใด
- ระเบียบเงินกู้แต่ละแบบ ทั้งวงเงิน ดอกเบี้ย และผู้ค้ำประกัน
- งบการเงินปีล่าสุดที่ผู้สอบบัญชีรับรอง และผลการดำเนินงานหลายปีย้อนหลัง
สำหรับสหกรณ์ที่ตั้งขึ้นจริง กรมส่งเสริมสหกรณ์เป็นผู้กำกับดูแลและรับจดทะเบียน หน้าคำถามที่พบบ่อยของกรมระบุว่าสหกรณ์ทั้ง 7 ประเภทตั้งขึ้นภายใต้พระราชบัญญัติสหกรณ์ (ฉบับที่ 3) พ.ศ. 2562 หน้าเดียวกันเขียนระยะเวลาจดทะเบียนไว้ 15 วันทำการ แต่เมื่อเทียบกับคำตอบอีกข้อในหน้าเดียวกันซึ่งให้ตัวเลขต่างกัน จึงไม่ควรยึดเป็นตัวเลขแน่นอน
ถ้าคุณสงสัยว่าสหกรณ์ที่ชวนเข้าเป็นสหกรณ์ที่จดทะเบียนจริงหรือไม่ หรืออยากร้องเรียน สอบถามกรมส่งเสริมสหกรณ์ได้ที่ call center โทร 0 2281 3095 ตามที่แสดงบนหน้าแรกเว็บไซต์ของกรม หรือสำนักงานสหกรณ์จังหวัดในพื้นที่ ข้อมูลทั้งหมดข้างต้นเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำให้ออมหรือกู้กับสหกรณ์ใดโดยเฉพาะ

คำถามที่พบบ่อย
สมัครสหกรณ์ออมทรัพย์ได้ทุกคนไหม
ไม่แน่เสมอไป คุณสมบัติของสมาชิกกำหนดไว้ในข้อบังคับของแต่ละสหกรณ์ ให้ขอข้อบังคับหรือถามเจ้าหน้าที่สหกรณ์ที่คุณสนใจก่อน
ถอนค่าหุ้นได้ไหมเมื่อลาออก
ตามข้อมูลของกรมส่งเสริมสหกรณ์ สมาชิกถอนหุ้นได้เมื่อออกจากสหกรณ์ ขั้นตอนและเงื่อนไขจริงขึ้นกับข้อบังคับ ถ้ายังมีหนี้ค้างหรือค้ำประกันให้ใครอยู่ ควรถามสหกรณ์ว่าต้องจัดการอย่างไรก่อน
ปันผลสหกรณ์ออมทรัพย์รับประกันไหม
ไม่รับประกัน ปันผลจัดสรรจากส่วนเกินสิ้นปีบัญชี จึงเปลี่ยนไปตามผลดำเนินงานและมติของสมาชิกในแต่ละปี
แหล่งอ้างอิง
- ประเภทของสหกรณ์ | กรมส่งเสริมสหกรณ์
- ความหมายของสหกรณ์ | กรมส่งเสริมสหกรณ์
- เปรียบเทียบสหกรณ์กับบริษัท | กรมส่งเสริมสหกรณ์
- คำถามที่พบบ่อย | กรมส่งเสริมสหกรณ์




