ประกันการศึกษาบุตร คืออะไร ใครควรเป็นผู้เอาประกัน

ประกันการศึกษาบุตรคือประกันชีวิตแบบสะสมทรัพย์ที่บริษัทประกันจัดตารางเงินคืนให้ตรงกับช่วงที่ลูกต้องใช้เงินก้อน เช่น ตอนขึ้นมัธยมต้น มัธยมปลาย และเข้ามหาวิทยาลัย พ่อแม่จ่ายเบี้ยเป็นรายปีตามจำนวนปีที่กำหนด แลกกับสองอย่าง เงินออมที่ถูกล็อกไว้ใช้ตามช่วงเวลา และเงินก้อนที่จ่ายให้ครอบครัวถ้าผู้เอาประกันเสียชีวิตระหว่างสัญญา

ฟังดูตรงไปตรงมา แต่มีคำถามหนึ่งที่ตัวแทนมักไม่ได้หยิบมาคุยตั้งแต่แรก และเป็นตัวตัดสินว่าประกันฉบับนี้ทำหน้าที่ได้จริงหรือไม่ คือใครเป็นผู้เอาประกัน

ใครเป็นผู้เอาประกัน เรื่องที่ต้องตัดสินก่อนเลือกแบบ

ผู้เอาประกันคือคนที่ถ้าเสียชีวิต บริษัทจะจ่ายเงินเอาประกัน ส่วนผู้รับประโยชน์คือคนที่ได้รับเงินนั้น ประกันการศึกษาบุตรในตลาดมีทั้งแบบที่ลูกเป็นผู้เอาประกัน และแบบที่พ่อหรือแม่เป็นผู้เอาประกันโดยระบุลูกเป็นผู้รับประโยชน์

ประเด็น	ลูกเป็นผู้เอาประกัน	พ่อหรือแม่เป็นผู้เอาประกัน
ถ้าพ่อแม่ที่หารายได้เสียชีวิต	ไม่มีเงินก้อนจากกรมธรรม์ และเบี้ยงวดถัดไปยังต้องมีคนจ่าย เว้นแต่ซื้อสัญญาคุ้มครองผู้ชำระเบี้ยเพิ่ม	ครอบครัวได้เงินเอาประกัน นำไปใช้เป็นค่าเรียนได้ทันที
ถ้าลูกเสียชีวิต	บริษัทจ่ายเงินเอาประกันให้ผู้รับประโยชน์	เงินคืนตามตารางยังจ่ายต่อตามสัญญา
ใช้ลดหย่อนภาษีของพ่อแม่	ไม่ได้	ได้ ถ้าเข้าเงื่อนไขกรมสรรพากร
สิ่งที่คุ้มครองจริง	ชีวิตของคนที่ไม่ได้หารายได้	รายได้ที่ครอบครัวพึ่งพา

เป้าหมายของเงินการศึกษาคือให้ลูกได้เรียนต่อแม้เกิดเหตุไม่คาดคิด เหตุไม่คาดคิดที่กระทบค่าเรียนมากที่สุดคือการสูญเสียรายได้ของพ่อแม่ ไม่ใช่การเสียชีวิตของลูก ในหลายครอบครัว คำตอบจึงชัดว่าผู้เอาประกันควรเป็นพ่อหรือแม่ที่หารายได้หลัก

ถ้าคุณมีกรมธรรม์ที่ลูกเป็นผู้เอาประกันอยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องยกเลิกทันที แต่ควรตรวจว่ามีสัญญาคุ้มครองผู้ชำระเบี้ยหรือไม่ และพ่อแม่มีประกันชีวิตของตัวเองเพียงพอหรือยัง

ลดหย่อนภาษีได้เมื่อไร และเมื่อไรไม่ได้

กรมสรรพากรตอบคำถามไว้ชัดว่า เบี้ยประกันชีวิตที่พ่อแม่จ่ายให้กรมธรรม์ของบุตรนำมาหักลดหย่อนไม่ได้ เพราะประมวลรัษฎากรมาตรา 47(1)(ง) ให้หักเฉพาะเบี้ยประกันชีวิตของผู้มีเงินได้เอง สำนักงาน คปภ. ระบุว่าเบี้ยประกันชีวิตหักลดหย่อนได้ตามจริงไม่เกิน 100,000 บาทต่อปี

เงื่อนไขอื่นที่กรมสรรพากรกำหนดไว้สำหรับกรมธรรม์ที่จะใช้ลดหย่อน

1. กรมธรรม์มีกำหนดเวลาตั้งแต่ 10 ปีขึ้นไป ทำกับบริษัทประกันชีวิตในประเทศไทย
2. เบี้ยของสัญญาเพิ่มเติม เช่น สุขภาพหรืออุบัติเหตุ ไม่นับในส่วนนี้
3. เงินคืนระหว่างอายุกรมธรรม์ ถ้าคืนทุกปีต้องไม่เกิน 20% ของเบี้ยรายปี ถ้าคืนเป็นช่วง เช่น ทุก 3 หรือ 5 ปี ต้องไม่เกิน 20% ของเบี้ยสะสมในช่วงนั้น และถ้าคืนไม่สม่ำเสมอ ผลรวมเงินคืนสะสมต้องไม่เกิน 20% ของเบี้ยสะสมถึงปีนั้น
4. เงินที่จ่ายเมื่อสิ้นสุดการชำระเบี้ยหรือเมื่อครบอายุกรมธรรม์ ไม่นับรวมในเกณฑ์ 20%
5. ถ้าเวนคืนก่อน 10 ปี ถือว่าผิดเงื่อนไข ต้องยื่นแบบ ภ.ง.ด.90 หรือ 91 เพิ่มเติมสำหรับปีที่ใช้สิทธิไปแล้ว

ข้อ 3 สำคัญกับประกันการศึกษามาก เพราะหลายแบบคืนเงินก้อนใหญ่ช่วงที่ลูกเข้ามหาวิทยาลัย ซึ่งมักเกิดขึ้นระหว่างอายุกรมธรรม์ ไม่ใช่ตอนครบสัญญา ถ้าเงินคืนก้อนนั้นเกินเกณฑ์ เบี้ยทั้งหมดจะใช้ลดหย่อนไม่ได้ ให้ขอเอกสารจากบริษัทที่ยืนยันว่าแบบนี้ใช้สิทธิลดหย่อนได้ วิธีคิดเพดานลดหย่อนเบี้ยประกันอยู่ใน ลดหย่อนภาษีประกันชีวิต ส่วนค่าลดหย่อนบุตรที่ได้อยู่แล้วแยกต่างหาก ดูที่ ลดหย่อนบุตร

จับตารางเงินคืนให้ตรงกับปฏิทินการเรียนของลูก

ชื่อ "ประกันการศึกษา" ไม่ได้รับประกันว่าเงินจะออกตรงเวลาที่ลูกต้องใช้ ตัวอย่างสมมติ ลูกอายุ 2 ขวบ ครอบครัวประเมินค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ไว้ดังนี้

ช่วงชั้น	อายุลูก	อีกกี่ปี	เงินก้อนที่ครอบครัวคาดว่าต้องใช้ (สมมติ)
เข้า ป.1	6 ปี	4 ปี	30,000 บาท
เข้า ม.1	12 ปี	10 ปี	50,000 บาท
เข้า ม.4	15 ปี	13 ปี	60,000 บาท
เข้ามหาวิทยาลัย	18 ปี	16 ปี	150,000 บาท
ระหว่างเรียนมหาวิทยาลัย	19 ถึง 21 ปี	17 ถึง 19 ปี	ปีละ 80,000 บาท

เอาตารางนี้ไปวางเทียบกับตารางเงินคืนของกรมธรรม์ ถ้าเงินคืนก้อนใหญ่ออกตอนลูกอายุ 20 แต่ค่าแรกเข้ามหาวิทยาลัยเกิดตอนอายุ 18 คุณต้องหาเงินส่วนอื่นมาก่อน ให้ขอตัวแทนแสดงตารางเงินคืนเป็นปีกรมธรรม์คู่กับอายุลูกในปีนั้น เพราะลูกที่เกิดปลายปีอาจเข้าเรียนช้ากว่าเพื่อนหนึ่งปี

คำนวณว่าคุ้มไหม เทียบกับออมเองบวกประกันชั่วระยะเวลา

บทความความรู้ของตลาดหลักทรัพย์ฯ เรื่องประกันสะสมทรัพย์แนะนำให้ดูผลตอบแทนด้วย IRR ซึ่งคิดจากกระแสเงินจ่ายเบี้ยและเงินรับคืนตามเวลาจริง และระบุว่าประกันแบบนี้มีสภาพคล่องต่ำ ลองคำนวณแบบง่ายกับตัวอย่างสมมติ

แบบประกันสมมติ ผู้เอาประกันคือแม่อายุ 32 ปี จ่ายเบี้ยปีละ 50,000 บาท 12 ปี รวม 600,000 บาท ทุนประกัน 400,000 บาท เงินคืนตามตาราง

• สิ้นปีที่ 10 รับ 50,000 บาท
• สิ้นปีที่ 13 รับ 60,000 บาท
• สิ้นปีที่ 16 รับ 300,000 บาท
• สิ้นปีที่ 18 ครบสัญญา รับ 330,000 บาท
• รวมรับคืน 740,000 บาท

เมื่อคำนวณ IRR จากกระแสเงินนี้ ได้ราว 2.0% ต่อปี ใช้ Google Sheets ใส่ ลบ 50,000 ในปีที่ 0 ถึง 11 ใส่เงินรับคืนในปีที่ 10, 13, 16 และ 18 แล้วใช้ฟังก์ชัน IRR ส่วนเงินรับคืนในปีที่ 10 ที่ซ้อนกับปีที่ยังจ่ายเบี้ย ให้หักกันก่อน

แบบสมมตินี้ยังสะท้อนปัญหาเรื่องภาษีด้วย เงินคืน 300,000 บาทในปีที่ 16 ออกก่อนครบสัญญา และเมื่อรวมกับเงินคืนก่อนหน้าเป็น 410,000 บาท สูงกว่า 20% ของเบี้ยสะสม 600,000 บาท ซึ่งเท่ากับ 120,000 บาทมาก แบบนี้จึงไม่ผ่านเกณฑ์ของกรมสรรพากร เบี้ยที่จ่ายไปใช้ลดหย่อนไม่ได้ ถ้าคุณหวังผลทางภาษีด้วย ตารางเงินคืนแบบนี้ต้องตัดออกตั้งแต่แรก

ตัวเลขนี้ยังต้องเทียบกับทางเลือกอื่นที่ให้ทั้งความคุ้มครองและเงินออม

ทางเลือก	ความคุ้มครองชีวิตแม่	เงินออม	จุดที่ต้องระวัง
ประกันการศึกษาแบบสมมติข้างต้น	400,000 บาท	ผลตอบแทนราว 2.0% ต่อปี ล็อกตามตาราง	เวนคืนก่อนได้เงินน้อยกว่าเบี้ยที่จ่าย
ประกันชั่วระยะเวลาทุน 2 ล้านบาท บวกออมเองส่วนที่เหลือ	สูงกว่าหลายเท่า เบี้ยต่อทุนถูกกว่ามาก	ขึ้นกับสิ่งที่ลงทุน ไม่รับประกัน	ต้องมีวินัยออมเองทุกปี เงินถอนง่าย
ฝากประจำหรือพันธบัตรเท่านั้น	ไม่มี	อัตราคงที่ต่ำ	ถ้าพ่อแม่เสียชีวิตเร็ว เงินไม่พอ

ประกันการศึกษาเหมาะกับครอบครัวที่ให้ความสำคัญกับวินัยบังคับมากกว่าผลตอบแทน และพ่อแม่มีประกันชีวิตส่วนอื่นเพียงพอแล้ว ถ้ายังไม่มีความคุ้มครองชีวิตเลย ประกันชั่วระยะเวลาให้ทุนสูงกว่ามากในเบี้ยเท่ากัน รายละเอียดโครงสร้างของประกันสะสมทรัพย์และการอ่านชื่อแบบ 5/10 หรือ 20/20 อยู่ใน ประกันสะสมทรัพย์

สัญญาเพิ่มเติมที่พ่อแม่ควรถาม

ประกันการศึกษาหลายแบบขายพร้อมสัญญาเพิ่มเติม (rider) ซึ่งเบี้ยส่วนนี้ไม่นำไปลดหย่อนภาษีในหมวดประกันชีวิต และทำให้เบี้ยรวมสูงขึ้น เลือกเฉพาะที่ตอบโจทย์

สัญญาเพิ่มเติม	ทำหน้าที่	ควรมีเมื่อ
คุ้มครองผู้ชำระเบี้ย	ถ้าผู้จ่ายเบี้ยเสียชีวิตหรือทุพพลภาพ บริษัทยกเว้นเบี้ยงวดที่เหลือ	ลูกเป็นผู้เอาประกัน และพ่อแม่เป็นผู้จ่ายเบี้ย
สุขภาพสำหรับลูก	ค่ารักษาพยาบาลของลูก	ถ้ายังไม่มีประกันสุขภาพเด็กแยก ดูที่ ประกันสุขภาพเด็ก
อุบัติเหตุ	เงินชดเชยกรณีอุบัติเหตุ	ถ้าไม่มีความคุ้มครองนี้จากที่อื่น

ถ้าลูกมีประกันสุขภาพเด็กแยกอยู่แล้ว การซื้อสัญญาสุขภาพซ้ำในกรมธรรม์การศึกษาจะทำให้จ่ายสองทางโดยเคลมได้ตามเงื่อนไขของแต่ละฉบับ ตรวจให้ครบก่อนตกลง

เอกสารที่ต้องเตรียมและสิ่งที่ต้องขอจากตัวแทน

ก่อนเซ็นใบคำขอเอาประกัน เตรียมและขอเอกสารเหล่านี้

1. บัตรประชาชนของผู้เอาประกันและผู้ชำระเบี้ย สูติบัตรหรือบัตรประชาชนของลูก
2. ใบเสนอขายที่มีตารางเงินคืนรายปี และมูลค่าเวนคืนสิ้นปีที่ 1 ถึง 10
3. หนังสือหรือข้อความยืนยันจากบริษัทว่าแบบนี้ใช้ลดหย่อนภาษีได้ตามเกณฑ์กรมสรรพากร
4. รายการสัญญาเพิ่มเติมพร้อมเบี้ยแยกแต่ละรายการ
5. ข้อมูลการชำระเบี้ยรายปีเทียบรายเดือน
6. ชื่อและเลขที่ใบอนุญาตตัวแทนประกันชีวิต

ตอบคำถามสุขภาพในใบคำขอตามจริงทุกข้อ ถ้าแถลงไม่ครบ บริษัทมีสิทธิบอกล้างสัญญาภายในเงื่อนไขของกฎหมาย และเงินที่ตั้งใจเก็บไว้ให้ลูกจะไม่ได้ตามแผน

ตัวอย่างผลลัพธ์สมมติของครอบครัวหนึ่ง

ครอบครัวในตัวอย่าง ลูกอายุ 2 ขวบ แม่อายุ 32 ปีเป็นผู้หารายได้หลัก หลังเทียบสามทางเลือก ตัดสินใจดังนี้

• ซื้อประกันการศึกษาที่แม่เป็นผู้เอาประกัน เบี้ยปีละ 30,000 บาท แทน 50,000 บาท เพื่อลดความเสี่ยงที่ต้องหยุดจ่ายกลางทาง
• ซื้อประกันชั่วระยะเวลาให้แม่เพิ่ม ทุน 1.5 ล้านบาท เพื่อให้เงินพอค่าเรียนถึงจบปริญญาตรีถ้าเกิดเหตุไม่คาดคิด
• ออมส่วนต่าง 20,000 บาทต่อปีด้วยตนเองในบัญชีแยกชื่อ "การศึกษาลูก"
• ขอให้บริษัทยืนยันเป็นลายลักษณ์อักษรว่าเบี้ยประกันการศึกษาใช้ลดหย่อนได้ และจดปีที่เงินคืนก้อนใหญ่ออกเทียบกับปีที่ลูกเข้ามหาวิทยาลัย

ข้อสงสัยเรื่องเงื่อนไขกรมธรรม์หรือการเสนอขายที่ไม่ตรงกับเอกสาร สอบถามสำนักงาน คปภ. สายด่วน 1186