ทำไมดอกเบี้ยเงินฝากไม่ขึ้น ทั้งที่ ธปท. ปรับดอกเบี้ยนโยบาย

ดอกเบี้ยเงินฝากไม่ขึ้นตามดอกเบี้ยนโยบายเพราะธนาคารไม่จำเป็นต้องจ่ายแพงขึ้นเพื่อดึงเงินฝากเข้ามา ธนาคารแห่งประเทศไทยอธิบายในบทความ "แจงสี่เบี้ย" ว่ารอบที่ดอกเบี้ยนโยบายปรับขึ้นหกครั้งจาก 0.5% ไปที่ 2.0% ธนาคารพาณิชย์ปรับดอกเบี้ยเงินฝากน้อยกว่ารอบก่อน ๆ โดยเฉพาะบัญชีออมทรัพย์ เหตุผลหลักคือสภาพคล่องในระบบยังสูง ธนาคารมีเงินพอปล่อยกู้อยู่แล้ว การขึ้นดอกเบี้ยเงินฝากจึงเป็นต้นทุนที่ยังไม่จำเป็น

คนที่ฝากเงินเห็นข่าวว่าดอกเบี้ยขึ้นแล้วเปิดสมุดบัญชีมาดู ตัวเลขแทบไม่เปลี่ยน ความรู้สึกแบบนี้มีเหตุผลรองรับ ส่วนที่เหลือของเรื่องนี้คือกลไกเบื้องหลัง และสิ่งที่ผู้ฝากทำได้เอง

ดอกเบี้ยนโยบายกับดอกเบี้ยเงินฝาก ต่างกันอย่างไร

ดอกเบี้ยนโยบายเป็นเครื่องมือหลักของ ธปท. ในการดำเนินนโยบายการเงิน ตัวเลขนี้ส่งผลต่อต้นทุนการกู้ยืมและปริมาณเงินในระบบเศรษฐกิจ แล้วค่อย ๆ ส่งต่อไปยังราคาสินค้าและบริการ ธปท. ระบุว่านโยบายการเงินใช้เวลาราว 2 ปีกว่าจะมีผลเต็มที่ต่อเศรษฐกิจ

ส่วนดอกเบี้ยเงินฝากเป็นอัตราที่ธนาคารพาณิชย์แต่ละแห่งตั้งเอง ในเอกสารสรุปงาน BOT Policy Briefing เมื่อ 15 มกราคม 2567 ธปท. ระบุว่าดอกเบี้ยของธนาคารพาณิชย์เป็นไปตามกลไกตลาดและโครงสร้างเงินฝากกับสินเชื่อของแต่ละแห่ง ช่วงนั้นดอกเบี้ยนโยบายอยู่ที่ 2.5% ต่อปี ธปท. มองว่ายังเหมาะกับภาวะเศรษฐกิจการเงินในขณะนั้น เอกสารไม่ได้ระบุอัตราดอกเบี้ยเงินฝากเป็นตัวเลข

พูดง่าย ๆ ธปท. เปลี่ยนต้นทุนเงินของระบบ ธนาคารเป็นผู้ตัดสินใจว่าจะส่งต่อให้ผู้ฝากเท่าไร และเมื่อไร

ทำไมธนาคารปรับดอกเบี้ยเงินฝากน้อยกว่าที่คิด

บทความของ ธปท. เมื่อ 29 มิถุนายน 2566 ให้เหตุผลที่ตรวจสอบได้จากตัวเลข สองข้อ

ข้อแรก สภาพคล่องในระบบยังสูง เงินฝากขยายตัวราว 3% ใกล้เคียงช่วงก่อนโควิด อัตราส่วนเงินให้สินเชื่อต่อเงินรับฝากอยู่ที่ 90.6% ณ มีนาคม 2566 ซึ่งเป็นระดับต่ำสุดนับตั้งแต่ปี 2559 ความหมายคือธนาคารมีเงินฝากเหลือเฟือเมื่อเทียบกับสินเชื่อที่ปล่อยออกไป ไม่ต้องแย่งเงินฝากจากกัน

ข้อสอง โครงสร้างเงินฝากของธนาคารไม่เหมือนกัน ธนาคารขนาดใหญ่ถือเงินฝากถึง 88% ของยอดคงค้างเงินฝากธนาคารพาณิชย์ไทย และเงินฝากของธนาคารกลุ่มนี้ 76% เป็นบัญชีออมทรัพย์ ธนาคารกลุ่มนี้เลือกขึ้นดอกเบี้ยเงินฝากประจำมากกว่า ทำให้ครัวเรือนบางส่วนย้ายเงินจากออมทรัพย์ไปฝากประจำ

ธนาคารกลุ่มอื่นมีสัดส่วนเงินฝากประจำมากกว่าธนาคารใหญ่เกือบสองเท่า ธปท. ระบุว่าจึงปรับขึ้นได้น้อยกว่า ขณะเดียวกันธนาคารกลุ่มนี้ตั้งดอกเบี้ยเงินกู้สูงกว่าธนาคารใหญ่เฉลี่ยราว 1% เพื่อรักษาความสามารถในการแข่งขัน

ดอกเบี้ยเงินกู้ขึ้นเร็วกว่าเงินฝากไหม

ผู้ฝากบางคนสงสัยว่าธนาคารขึ้นดอกเบี้ยเงินกู้ไว แต่ขึ้นดอกเบี้ยเงินฝากช้าหรือไม่ บทความของ ธปท. แยกให้เห็นเป็นสองส่วน

รายการ	สิ่งที่ ธปท. รายงาน
MLR (ลูกค้ารายใหญ่)	ธนาคารใหญ่ปรับเฉลี่ยร้อยละ 76 ธนาคารอื่นร้อยละ 59
MRR (ลูกค้ารายย่อย)	ธนาคารใหญ่ปรับเฉลี่ยร้อยละ 47 ธนาคารอื่นร้อยละ 49 และทยอยปรับ
ดอกเบี้ยเงินฝาก	ปรับขึ้นน้อยกว่ารอบในอดีต โดยเฉพาะออมทรัพย์

ธนาคารปรับ MLR มากกว่า MRR โดยเจตนา เพราะลูกหนี้รายย่อยและธุรกิจขนาดเล็กส่วนใหญ่อ้างอิง MRR ธปท. ต้องการลดภาระกลุ่มเปราะบาง ในเอกสารปี 2567 ธปท. ยังระบุว่าดูแลการส่งผ่าน MRR ไม่ให้ปรับเร็วและแรงเกินไป

ตัวเลขในตารางเป็นค่าที่ ธปท. รายงานไว้ในบทความเดือนมิถุนายน 2566 อ่านเป็นภาพรวมการปรับของแต่ละกลุ่มธนาคาร เมื่อต้องการระดับดอกเบี้ยเงินฝากปัจจุบัน ให้ดูประกาศของแต่ละธนาคารโดยตรง

ผู้ฝากทำอะไรได้บ้าง

เมื่อธนาคารไม่ปรับให้เอง ผู้ฝากต้องเลือกเอง แนวทางที่อธิบายได้จากข้อมูลของ ธปท. มีดังนี้

เงินที่ใช้ประจำควรอยู่ในบัญชีออมทรัพย์ตามปกติ เพราะเป็นบัญชีที่ธนาคารขยับดอกเบี้ยน้อยที่สุด ส่วนเงินที่ไม่ต้องใช้ในช่วงหนึ่งเดือนหรือหนึ่งปีสามารถย้ายไปฝากประจำ ซึ่งในรอบดอกเบี้ยขาขึ้นที่ผ่านมาธนาคารใหญ่ปรับขึ้นมากกว่าออมทรัพย์ ดูรายละเอียดอัตราและเงื่อนไขได้ในบทความ เงินฝากประจำดอกเบี้ยเท่าไร

ข้อควรระวังของฝากประจำคือการถอนก่อนครบกำหนด ธปท. อธิบายว่าอาจไม่ได้ดอกเบี้ยตามอัตราฝากประจำ และอาจได้ดอกเบี้ยตามอัตราออมทรัพย์แทน ตัวอย่างของ ธปท. ฝาก 10,000 บาทอัตรา 3% ต่อปี แบบ 3 เดือนต่ออายุทุกครั้ง เมื่อครบปีได้ดอกเบี้ย 257.45 บาท หน้าเว็บเดียวกันระบุว่าดอกเบี้ยเงินฝากถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย 15% ตัวอย่างนี้ใช้อธิบายวิธีคิด ไม่ได้เป็นอัตราของธนาคารใดโดยเฉพาะ

ถ้าเงินก้อนนั้นต้องการดอกเบี้ยมากขึ้นจริง อ่านเพิ่มเรื่อง เงินฝากขั้นบันได ที่ดอกเบี้ยไล่ขึ้นตามระยะเวลา และ บัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูง ที่มักมีเงื่อนไขวงเงินหรือเวลา เปรียบเทียบเงื่อนไขก่อนย้ายเงินเสมอ เพราะบัญชีดอกเบี้ยสูงบางแบบให้อัตราพิเศษเฉพาะวงเงินส่วนแรก

ดอกเบี้ยทุกประเภทที่ได้รับควรนำไปคำนวณกับเงินเฟ้อด้วย ถ้าเงินเฟ้อสูงกว่าดอกเบี้ยที่ได้ มูลค่าที่แท้จริงของเงินออมจะลดลง บทความ เงินเฟ้อคืออะไร อธิบายเรื่องนี้ ส่วนดอกเบี้ยนโยบายกับผลต่อเงินในกระเป๋าดูต่อได้ที่ ดอกเบี้ยนโยบายคืออะไร

สิ่งที่ข้อมูลนี้ยังตอบไม่ได้

บทความของ ธปท. ที่นำมาอ้างไม่ได้ระบุอัตราดอกเบี้ยเงินฝากเป็นตัวเลขสัมบูรณ์ตลอดรอบ และไม่ได้คาดการณ์ว่าดอกเบี้ยเงินฝากจะขึ้นเมื่อไร ธนาคารจะปรับตามภาวะสภาพคล่องและการแข่งขันในช่วงถัดไป ถ้าสภาพคล่องในระบบตึงขึ้น หรือธนาคารต้องการเงินฝากเพิ่ม ดอกเบี้ยเงินฝากก็มีแรงดันให้ขยับ แต่ข้อมูลที่เปิดอ่านได้ไม่ได้บอกจังหวะ

ข้อมูลทั้งหมดในบทความมาจากเอกสารปี 2566 และ 2567 ของ ธปท. ก่อนตัดสินใจย้ายเงิน ดูอัตราล่าสุดที่เว็บไซต์ของธนาคารที่สนใจ หรือสอบถามที่ศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงิน ธปท. โทร 1213 หากสงสัยว่าธนาคารแจ้งเงื่อนไขไม่ครบ