ดอกเบี้ยเงินฝากขั้นบันได คิดอย่างไร ประกาศ 4% จริงได้เท่าไร

ดอกเบี้ยเงินฝากขั้นบันได คือดอกเบี้ยที่เปลี่ยนไปในแต่ละช่วงเวลา มักเพิ่มขึ้นเป็นระยะตามที่สถาบันการเงินกำหนด ตัวเลขที่ใช้โฆษณาเป็นอัตราสูงสุดของช่วงท้าย ไม่ใช่ผลตอบแทนตลอดทั้งปี ผลตอบแทนที่แท้จริงต้องถัวเฉลี่ยตามจำนวนวันของทุกช่วง และมักต่ำกว่าตัวเลขที่ติดป้ายอย่างเห็นได้ชัด

ตัวอย่างและเงื่อนไขในเรื่องนี้มาจากหน้าดอกเบี้ยเงินฝากแบบขั้นบันไดของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) หน้าเว็บมีข้อความลิขสิทธิ์ปี 2566 และไม่ลงวันที่เผยแพร่ อัตราดอกเบี้ยที่ยกมาเป็นตัวอย่างประกอบการคำนวณ ไม่ใช่ประกาศอัตราของธนาคารใด

เงื่อนไขที่มักมากับบัญชีแบบนี้

ธปท. อธิบายว่าส่วนใหญ่มีเงื่อนไข 2 อย่างที่ควรรู้ก่อนฝาก

• กำหนดเงินฝากขั้นต่ำ ตัวอย่างที่หน้าเว็บยกคือ 50,000 บาท
• ห้ามถอนก่อนกำหนด ถ้าถอนจะไม่ได้ดอกเบี้ยตามที่ประกาศ

ดอกเบี้ยมักคิดแบบไม่ทบต้น คือดอกเบี้ยของช่วงก่อนหน้าไม่ถูกนำไปรวมเป็นเงินต้นของช่วงถัดไป แต่โอนเข้าบัญชีออมทรัพย์ของผู้ฝาก ถ้าอยากเข้าใจความต่างของการทบต้นกับไม่ทบต้น อ่านที่ ดอกเบี้ยทบต้น

ตัวอย่างของ ธปท. ประกาศ 4% แต่ได้จริง 2.37%

ธนาคารแห่งหนึ่งโฆษณาว่าฝากแบบขั้นบันได 11 เดือนได้ดอกเบี้ยสูงสุดร้อยละ 4 ต่อปี ขณะที่เงินฝากประจำ 1 ปีให้ร้อยละ 3 ต่อปี แต่ถอนก่อนกำหนดไม่ได้ นาย ก. ฝากเงินต้น 10,000 บาท อัตราเป็นดังนี้

เดือนที่	อัตราต่อปี	จำนวนวันในตัวอย่าง	ดอกเบี้ย (บาท)
1 ถึง 4	1%	90	24.66
5 ถึง 6	2%	91	49.86
7 ถึง 9	3%	92	75.62
10 ถึง 11	4%	61	66.85
รวม		334	216.99

ดอกเบี้ยแต่ละช่วงคำนวณด้วยสูตร เงินต้น คูณอัตรา คูณจำนวนวัน หารด้วย 365 เช่นช่วงสุดท้าย 10,000 คูณ 4% คูณ 61 หารด้วย 365 ได้ 66.85 บาท

อัตราที่แท้จริงต่อปี คือ ดอกเบี้ยรวม 216.99 คูณ 365 หารด้วยจำนวนวัน 334 แล้วหารด้วยเงินต้น 10,000 ได้ประมาณ 2.37% ต่อปี ต่ำกว่า 3% ของเงินฝากประจำ 1 ปีในตัวอย่างเดียวกัน คำนวณซ้ำด้วยตัวเลขเดียวกันแล้วได้ผลตรงกับหน้าเว็บ

หมายเหตุเรื่องวันที่ จำนวนวันของแต่ละช่วงในหน้าเว็บ (90, 91, 92, 61) ไม่ได้ตรงกับจำนวนเดือนแบบเป๊ะ เช่น 2 เดือนเท่ากับ 91 วัน นี่เป็นตัวเลขของตัวอย่างในหน้า ธปท. ของจริงให้ใช้จำนวนวันตามปฏิทินที่ธนาคารระบุ

ตัวอย่างสมมติ ฝาก 100,000 บาท 1 ปี

ตัวอย่างต่อไปเป็นตัวเลขสมมติทั้งหมด ไม่ใช่ประกาศของธนาคารใด สมมติบัญชีขั้นบันได 12 เดือน ขั้นต่ำ 50,000 บาท ให้อัตรา 1.5% ใน 3 เดือนแรก 2% ใน 3 เดือนถัดมา 2.5% และ 3% ในช่วงท้าย

ช่วง	อัตราต่อปี	จำนวนวัน	ดอกเบี้ยจากเงินต้น 100,000 บาท
ไตรมาส 1	1.5%	91	373.97
ไตรมาส 2	2.0%	91	498.63
ไตรมาส 3	2.5%	91	623.29
ไตรมาส 4	3.0%	92	756.16
รวม		365	2,252.05

ป้ายโฆษณาอาจเขียนว่า "ดอกเบี้ยสูงสุด 3%" แต่ดอกเบี้ยรวมตลอดปี 2,252.05 บาท คิดเป็นอัตราที่แท้จริงประมาณ 2.25% ต่อปี ถ้าเงินฝากประจำ 12 เดือนของอีกธนาคารจ่ายคงที่ 2.5% จะได้ 2,500 บาท มากกว่าบัญชีขั้นบันไดตัวอย่าง 247.95 บาท โดยไม่ติดเงื่อนไขซับซ้อนกว่า

ขอดูอัตราที่แท้จริงก่อนฝาก

ธปท. กำหนดให้ธนาคารพาณิชย์ต้องแสดงอัตราดอกเบี้ยที่แท้จริงต่อปีแก่ผู้ฝากแบบขั้นบันได เพื่อประกอบการตัดสินใจ เมื่อไปสาขาหรือดูในแอป ให้หาตัวเลขนี้ก่อนตัวเลขสูงสุด ถ้าหาไม่เจอ ให้ถามเจ้าหน้าที่ตรงๆ และเทียบกับเงินฝากประจำที่ระยะเวลาใกล้กัน ดูอัตราตัวอย่างและวิธีเทียบที่ ดอกเบี้ยเงินฝากประจำ และความหมายของบัญชีประเภทนี้ที่ เงินฝากประจำคืออะไร

เทียบกับบัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูงอย่างไร

บัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูงบางแบบให้อัตราพิเศษบนเงินส่วนหนึ่ง และมีเงื่อนไขต่างกัน ส่วนเงินฝากขั้นบันไดผูกเงินไว้ตามกำหนด ความต่างหลักคือความยืดหยุ่น ถ้าต้องใช้เงินก่อนครบกำหนดบัญชีขั้นบันไดเสียเปรียบ เทียบเงื่อนไขของแต่ละแบบที่ ออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูง และเรื่องภาษีของดอกเบี้ยที่ ภาษีดอกเบี้ยเงินฝาก

เช็กลิสต์ก่อนฝาก

1. เงินฝากขั้นต่ำเท่าไร
2. ถอนก่อนกำหนดได้ไหม และถ้าถอนเสียอะไร
3. อัตราของแต่ละช่วงกับจำนวนวันของช่วงนั้น
4. อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริงต่อปี ซึ่งธนาคารต้องแสดง
5. ดอกเบี้ยโอนเข้าบัญชีไหน และโอนเมื่อไร

ถ้าธนาคารไม่ตอบข้อ 4 หรือตัวเลขไม่ตรงกับที่คุณคำนวณ ให้ขอคำชี้แจงเป็นลายลักษณ์อักษรก่อนฝาก หรือสอบถาม ธปท. เรื่องการแสดงอัตราที่แท้จริงของผู้ให้บริการรายนั้น