ภาษีเงินเดือน คำนวณยังไง ประมาณภาษีทั้งปีจากสลิปด้วยสูตรลัด

ภาษีเงินเดือนคำนวณจากเงินได้ทั้งปี ไม่ได้คำนวณจากสลิปเดือนเดียว สูตรคือ รวมเงินเดือนและโบนัสทั้งปี หักค่าใช้จ่าย 50% ไม่เกิน 100,000 บาท หักค่าลดหย่อน แล้วนำเงินได้สุทธิเข้าตารางอัตราขั้นบันไดตั้งแต่ 0% ถึง 35% ตัวเลขที่นายจ้างหักในสลิปเป็นเพียงการเก็บล่วงหน้าเป็นงวด ยอดจริงรู้ตอนสิ้นปี

คนที่เงินเดือนไม่เกิน 30,000 บาทมักมีภาษีทั้งปีเพียงไม่กี่พันบาท ขณะที่ระดับ 80,000 บาทขึ้นไปเป็นหลักแสนบาท บทความนี้ใช้สองตัวอย่างนี้เพื่อให้เห็นช่วงที่ต่างกัน และให้สูตรลัดสำหรับประมาณภาษีด้วยตัวเอง

เก็บตัวเลขสามตัวจากสลิปและหนังสือรับรองก่อน

เริ่มจากตัวเลขที่หาได้จริงในมือ

1. เงินเดือนรวมโบนัสทั้งปี ก่อนหักประกันสังคมและภาษี ถ้าปีนี้ยังไม่จบ ให้ประมาณเงินเดือนคูณจำนวนเดือน แล้วบวกโบนัสที่คาดว่าจะได้
2. เงินสมทบประกันสังคมรายปี พนักงานจ่ายสูงสุดเดือนละ 750 บาท รวมไม่เกิน 9,000 บาทต่อปี ตามเพดานที่กรมสรรพากรให้ลดหย่อน
3. รายการลดหย่อนที่คุณมีจริง เช่น ประกันชีวิต ดอกเบี้ยบ้าน กองทุน

เงินได้ที่รับจริงตลอดปีดูได้จากหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ที่นายจ้างออกให้หลังสิ้นปี วิธีอ่านอยู่ในหนังสือรับรอง 50 ทวิ

ห้าขั้นจากเงินเดือนถึงภาษีทั้งปี

หน้า "การหักค่าใช้จ่าย" ของกรมสรรพากรกำหนดว่าเงินได้ประเภทเงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส หักค่าใช้จ่ายได้ 50% ไม่เกิน 100,000 บาท ส่วนอัตราภาษีมาจากหน้า "บัญชีอัตราภาษีเงินได้" ซึ่งใช้ตั้งแต่เงินได้ปี 2560 เป็นต้นมา

ตัวอย่างสมมติ ก เงินเดือน 30,000 บาท โบนัส 1 เดือน ประกันชีวิตจ่ายเอง 20,000 บาท

ขั้น	รายการ	จำนวน (บาท)
1	เงินได้ทั้งปี (30,000 x 12 + 30,000)	390,000
2	หักค่าใช้จ่าย 50% ไม่เกิน 100,000	100,000
3	ลดหย่อนส่วนตัว	60,000
3	ประกันสังคม	9,000
3	เบี้ยประกันชีวิต	20,000
4	เงินได้สุทธิ (390,000 - 100,000 - 60,000 - 9,000 - 20,000)	201,000
5	ภาษี: 150,000 แรก 0% และ 51,000 ที่เหลือ x 5%	2,550

ภาษีทั้งปีของตัวอย่าง ก เท่ากับ 2,550 บาท หรือเฉลี่ยเดือนละประมาณ 212 บาท ยังไม่ถึง 1% ของเงินเดือน

ตัวอย่างสมมติ ข เงินเดือน 80,000 บาท โบนัส 2 เดือน ไม่มีลดหย่อนอื่นนอกจากพื้นฐาน

ขั้น	รายการ	จำนวน (บาท)
1	เงินได้ทั้งปี (80,000 x 12 + 160,000)	1,120,000
2	หักค่าใช้จ่าย	100,000
3	ลดหย่อนส่วนตัวและประกันสังคม	69,000
4	เงินได้สุทธิ	951,000
5	ภาษี (ดูตารางขั้นบันไดด้านล่าง)	105,200

คำนวณทีละขั้น 150,000 บาทแรกได้ 0 บาท ส่วน 150,001 ถึง 300,000 บาทเสีย 5% เท่ากับ 7,500 บาท ส่วน 300,001 ถึง 500,000 บาทเสีย 10% เท่ากับ 20,000 บาท ส่วน 500,001 ถึง 750,000 บาทเสีย 15% เท่ากับ 37,500 บาท และส่วนที่เหลือ 201,000 บาทเสีย 20% เท่ากับ 40,200 บาท รวม 105,200 บาท หรือเฉลี่ยเดือนละประมาณ 8,770 บาท

สูตรลัดให้ประมาณภาษีได้ในสิบวินาที

ภาษีขั้นบันไดสร้างตัวเลขสะสมของแต่ละขั้นไว้แล้ว จึงเขียนเป็นสูตรเดียวได้ว่า ภาษี = เงินได้สุทธิ x อัตราของขั้นที่ตัวเองอยู่ - ตัวเลขคงที่ของขั้นนั้น

เงินได้สุทธิ (บาท)	อัตรา	ภาษี = เงินได้สุทธิ x อัตรา - ค่าคงที่
ไม่เกิน 150,000	0%	0
150,001 ถึง 300,000	5%	x 5% - 7,500
300,001 ถึง 500,000	10%	x 10% - 22,500
500,001 ถึง 750,000	15%	x 15% - 47,500
750,001 ถึง 1,000,000	20%	x 20% - 85,000
1,000,001 ถึง 2,000,000	25%	x 25% - 135,000

ตรวจกับตัวอย่าง ข เงินได้สุทธิ 951,000 บาท x 20% = 190,200 ลบ 85,000 ได้ 105,200 บาท ตรงกับที่คำนวณทีละขั้น ตัวอย่าง ก เงินได้สุทธิ 201,000 บาท x 5% = 10,050 ลบ 7,500 ได้ 2,550 บาท

ขั้นเหนือ 2 ล้านบาทเป็น 30% และเหนือ 5 ล้านบาทเป็น 35% ตามบัญชีอัตราภาษีของกรมสรรพากร

เงินเดือนเท่าไรเริ่มเสียภาษี และเสียเท่าไรที่ระดับต่างๆ

ตารางนี้สมมติว่ามีลดหย่อนแค่พื้นฐาน คือส่วนตัว 60,000 บาท กับประกันสังคม 9,000 บาท ไม่มีโบนัส และทำงานครบ 12 เดือน ใช้สูตรลัดด้านบน

เงินเดือนต่อเดือน	เงินได้ทั้งปี	เงินได้สุทธิ	ภาษีทั้งปีประมาณ
25,000	300,000	131,000	0
30,000	360,000	191,000	2,050
40,000	480,000	311,000	8,600
50,000	600,000	431,000	20,600
60,000	720,000	551,000	35,150
80,000	960,000	791,000	73,200
100,000	1,200,000	1,031,000	122,750

จุดที่เงินเดือนเริ่มมีภาษีสำหรับคนที่มีลดหย่อนแค่พื้นฐานคือเงินได้ทั้งปีประมาณ 319,000 บาท (150,000 + 100,000 + 69,000) หรือราว 26,600 บาทต่อเดือน ต่ำกว่านั้นภาษีเป็นศูนย์ แต่ถ้าเงินได้เกิน 120,000 บาท ยังมีหน้าที่ยื่นแบบ

โบนัสทำให้ภาษีโตกว่าที่คิดเมื่อไร

โบนัสนับเป็นเงินได้ประเภทเดียวกับเงินเดือน จึงถูกรวมในก้อนเดียวกัน ภาษีจากโบนัสไม่ได้คิดแยก ถ้าคุณอยู่ในขั้น 15% โบนัสส่วนที่ตกอยู่ในขั้นนั้นจะถูกเก็บภาษี 15% ตัวอย่างสมมติ เงินเดือน 50,000 บาท เงินได้สุทธิ 431,000 บาท ภาษี 20,600 บาท ถ้าได้โบนัส 100,000 บาท เงินได้สุทธิเป็น 531,000 บาท ภาษี = 531,000 x 15% - 47,500 = 32,150 บาท เพิ่ม 11,550 บาท เฉลี่ยราว 11.6% ของโบนัส เพราะโบนัสคร่อมสองขั้นคือ 10% และ 15%

จึงมีคนถามว่าไม่รับโบนัสดีกว่าไหม คำตอบคือไม่ เพราะแม้ถูกเก็บภาษีราว 10% ถึง 15% ก็ยังได้เงินสุทธิมากกว่าไม่รับ การวางแผนที่ได้ผลคือใช้ลดหย่อนช่วงปลายปีให้ครบเพดาน ไม่ใช่เลี่ยงรายได้

อัตรา 20% ไม่ได้แปลว่าเสียภาษี 20% ของเงินเดือน

ความเข้าใจผิดที่เจอบ่อยคือ ได้เลื่อนเงินเดือนแล้ว "ตกขั้นภาษี" ทำให้รับสุทธิน้อยลงกว่าเดิม ซึ่งไม่เป็นจริง เพราะอัตราสูงขึ้นใช้เฉพาะส่วนที่เกินเส้นแบ่ง

ตัวอย่างสมมติ เงินได้สุทธิ 745,000 บาท ภาษี = 745,000 x 15% - 47,500 = 64,250 บาท ถ้าได้ขึ้นเงินเดือนทำให้เงินได้สุทธิเป็น 755,000 บาท ภาษี = 755,000 x 20% - 85,000 = 66,000 บาท ภาษีเพิ่มเพียง 1,750 บาท จากเงินได้ที่เพิ่ม 10,000 บาท ไม่ได้เพิ่มทั้งก้อน การข้ามขั้นจึงไม่ทำให้รับเงินน้อยกว่าเดิม

ทำไมยอดที่นายจ้างหักไม่ตรงกับภาษีสิ้นปี

โดยทั่วไปนายจ้างประเมินภาษีทั้งปีจากเงินเดือนและลดหย่อนที่พนักงานแจ้งไว้ แล้วหักเป็นงวด ส่วนต่างตอนสิ้นปีเกิดได้จากสาเหตุเหล่านี้

สาเหตุ	ผลที่ตามมา
โบนัสก้อนใหญ่จ่ายปลายปี	เงินได้รวมสูงกว่าที่ประมาณตอนต้นปี ภาษีที่หักไว้อาจต่ำกว่าจริง
ซื้อประกัน กองทุน หรือจ่ายดอกเบี้ยบ้านเองและไม่แจ้งนายจ้าง	หักเกินจริง ได้เงินคืนตอนยื่นภาษี
เปลี่ยนงานกลางปี	นายจ้างใหม่ไม่เห็นเงินได้เดิม ภาษีรวมอาจหักไม่พอ
รายได้เสริมนอกเงินเดือน	ไม่อยู่ในการหักของนายจ้าง ต้องรวมตอนยื่นเอง

ถ้านายจ้างหักไว้เกิน ให้ยื่นแบบเพื่อขอคืน ถ้าหักไม่ครบ ต้องจ่ายเพิ่มตามแบบที่ยื่นในเดือนมีนาคมของปีถัดไป ตามที่กรมสรรพากรกำหนด ส่วนวิธีขอคืนอยู่ในขอคืนภาษีทำอย่างไร

เริ่มงานหรือเปลี่ยนงานกลางปี คิดภาษีอย่างไร

ภาษีเงินเดือนผูกกับปีปฏิทิน 1 มกราคมถึง 31 ธันวาคม ไม่ได้ผูกกับนายจ้าง ถ้าปีนี้คุณทำงานไม่ครบ 12 เดือน หรือมีนายจ้างสองราย ให้รวมเงินได้ทุกแหล่งในปีนั้นเป็นก้อนเดียวแล้วคิดตามห้าขั้นเดิม

กรณีเพิ่งเริ่มงานเดือนกรกฎาคม

ตัวอย่างสมมติ เด็กจบใหม่ เริ่มงานเดือนกรกฎาคม เงินเดือน 40,000 บาท ได้รับ 6 เดือน รวม 240,000 บาท ค่าใช้จ่าย 50% เท่ากับ 120,000 บาท แต่หักได้ไม่เกิน 100,000 บาท ลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท และเงินสมทบประกันสังคมที่จ่ายจริง 6 เดือน สมมติ 4,500 บาท เงินได้สุทธิคือ 240,000 ลบ 100,000 ลบ 64,500 เท่ากับ 75,500 บาท ต่ำกว่า 150,000 บาท ภาษีทั้งปีจึงเป็นศูนย์

ถ้าสลิปของคุณมีภาษีถูกหักไว้ระหว่างปี เช่น นายจ้างประมาณเงินได้จากเงินเดือนคูณ 12 เดือน เงินที่ถูกหักทั้งหมดคือเงินที่ขอคืนได้เต็มจำนวนเมื่อยื่นแบบ เพราะเงินได้ 240,000 บาทเกินเกณฑ์ที่ต้องยื่นแบบ (เงินเดือนอย่างเดียวเกิน 120,000 บาท) คุณต้องยื่นอยู่แล้ว จึงควรใช้สิทธิขอคืนไปพร้อมกัน

กรณีเปลี่ยนงานระหว่างปี

ตัวอย่างสมมติ มกราคมถึงมิถุนายนทำงานที่บริษัท ก เงินเดือน 60,000 บาท กรกฎาคมถึงธันวาคมย้ายไปบริษัท ข เงินเดือน 70,000 บาท ไม่มีโบนัส

รายการ	จำนวน (บาท)
เงินได้จากบริษัท ก (60,000 x 6)	360,000
เงินได้จากบริษัท ข (70,000 x 6)	420,000
เงินได้รวมทั้งปี	780,000
หักค่าใช้จ่าย (ครั้งเดียว ไม่ใช่รายละ 100,000)	100,000
ลดหย่อนส่วนตัวและประกันสังคม	69,000
เงินได้สุทธิ	611,000
ภาษีทั้งปี (611,000 x 15% - 47,500)	44,150

จุดที่ทำให้ต้องจ่ายเพิ่มตอนยื่นคือ แต่ละบริษัทหักภาษีโดยเห็นเงินได้เฉพาะส่วนของตัวเอง และอาจคิดค่าใช้จ่ายกับลดหย่อนให้คุณเต็มจำนวนทั้งสองที่ ผลรวมภาษีที่ถูกหักจึงมักต่ำกว่า 44,150 บาท วิธีตรวจคือรวมยอดภาษีที่หักไว้ในหนังสือรับรอง 50 ทวิ ของทั้งสองบริษัท แล้วเทียบกับภาษีทั้งปีที่คำนวณได้ ถ้าต่ำกว่า ให้กันเงินส่วนต่างไว้จ่ายตอนยื่นแบบ บริษัทเก่าต้องออก 50 ทวิ ให้ภายในหนึ่งเดือนหลังคุณออกจากงาน ถ้ายังไม่ได้รับให้ทวงกับฝ่ายบุคคล

ลดหย่อนที่หักจากเงินเดือนได้ มีอะไรบ้าง

นอกจากสามรายการพื้นฐาน เงินเดือนทั่วไปมักใช้รายการอื่นเพิ่ม เช่น ประกันสุขภาพ ประกันชีวิต กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ดอกเบี้ยเงินกู้ซื้อบ้าน และค่าอุปการะ เพดานของแต่ละรายการไม่เท่ากัน ดูรายการและเงื่อนไขล่าสุดที่รวมรายการลดหย่อนภาษี และถ้าสงสัยว่าเงินได้พึงประเมินต่ำพอจะไม่ต้องยื่นเลยหรือไม่ ดูเงินได้เท่าไหร่ต้องยื่นภาษี

กรมสรรพากรยังชี้ว่ากรณีมีรายได้ประเภทอื่นรวมตั้งแต่ 120,000 บาท ต้องตรวจวิธีที่สองที่คิด 0.5% ของเงินได้พึงประเมินที่ไม่รวมเงินเดือน ด้วย

ตรวจตัวเลขของคุณ 4 ข้อก่อนยื่นแบบ

1. เงินได้รวมตรงกับยอดในหนังสือรับรอง 50 ทวิ ทุกฉบับหรือไม่
2. ค่าใช้จ่ายหักได้ 50% แต่ไม่เกิน 100,000 บาท ถ้าเงินได้ต่ำกว่า 200,000 บาท ค่าใช้จ่ายจะน้อยกว่า 100,000 บาท
3. รายการลดหย่อนแต่ละอย่างมีเอกสารเก็บไว้ครบ และไม่ใช้เกินเพดาน
4. เงินได้สุทธิเข้าตารางอัตราถูกขั้น และสูตรลัดกับการคำนวณทีละขั้นให้ผลเท่ากัน

ถ้ายังไม่แน่ใจ สอบถามกรมสรรพากร (โทร 1161) หรือใช้โปรแกรมคำนวณภาษีของกรมสรรพากรก่อนยื่น ส่วนเรื่องเดือนยื่นและช่องทางออนไลน์ อ่านต่อที่ยื่นภาษีออนไลน์ทำอย่างไร