ประกันบ้านคืออะไร ไฟไหม้ น้ำท่วม ขโมย ใช้กรมธรรม์ไหนจ่าย

ลองนึกถึงสี่เหตุการณ์ที่ทำให้บ้านเสียหาย คือสายไฟลัดวงจรจนครัวไหม้ ลมพายุพัดกระเบื้องหลังคาหลุด น้ำท่วมเข้าห้องนั่งเล่น และคนร้ายงัดหน้าต่างเข้าไปขนของ คุณอาจคิดว่า "ประกันบ้าน" ที่ซื้อไว้ครอบคลุมทั้งหมด แต่ตามแนวทางของสำนักงาน คปภ. กรมธรรม์พื้นฐานจ่ายให้เฉพาะเหตุแรก ส่วนอีกสามเหตุต้องมีความคุ้มครองเพิ่มหรือกรมธรรม์แยก

คำว่า "ประกันบ้าน" จึงเป็นชื่อเรียกรวม ไม่ใช่ชื่อกรมธรรม์ ในหน้านี้เราจะแยกให้เห็นว่าชุดความคุ้มครองของบ้านประกอบด้วยอะไร เหตุแบบไหนใช้ส่วนไหน ตั้งทุนประกันอย่างไร และต้องตอบอะไรในใบคำขอ รายละเอียดเรื่องข้อยกเว้นและขั้นตอนเคลมไฟไหม้ เราเขียนไว้ใน ประกันอัคคีภัยคุ้มครองอะไรบ้าง แล้ว จึงไม่ซ้ำที่นี่ ตัวเลขตัวอย่างในหน้านี้เป็นตัวอย่างสมมติ

ประกันบ้านคือชุดความคุ้มครอง 3 ชั้น

สำนักงาน คปภ. อธิบายไว้ในเอกสาร "การประกันวินาศภัย เรื่องง่าย ๆ ใกล้ตัวคุณ" ว่าประกันอัคคีภัยคือการประกันเพื่อคุ้มครองความสูญเสียหรือความเสียหายของทรัพย์สินที่เอาประกัน จากไฟไหม้ ฟ้าผ่า และการระเบิดของแก๊สที่ใช้ทำแสงสว่างหรือประโยชน์เพื่อการอยู่อาศัยเท่านั้น โดยไม่รวมแก๊สระเบิดจากแผ่นดินไหว และขยายไปถึงภัยเพิ่มเติมที่ระบุชัดในกรมธรรม์ เช่น น้ำท่วม ลมพายุ และภัยต่อเครื่องใช้ไฟฟ้า

จากหลักนี้ เราแบ่งความคุ้มครองของบ้านได้ 3 ชั้น

ชั้น	คืออะไร	ภัยที่เป็นตัวอย่าง
ชั้นฐาน	กรมธรรม์ประกันอัคคีภัย	ไฟไหม้ ฟ้าผ่า แก๊สระเบิดที่ใช้ในบ้าน
ชั้นขยาย	ภัยเพิ่มเติมแนบในกรมธรรม์เดียวกัน	น้ำท่วม ลมพายุ แผ่นดินไหว ลูกเห็บ เครื่องไฟฟ้า น้ำรั่วจากท่อ
ชั้นแยก	กรมธรรม์อื่นที่เสริมกัน	โจรกรรม ความรับผิดต่อบุคคลภายนอก

บริษัทประกันบางแห่งรวมหลายชั้นเป็นแพ็กเกจ "ประกันบ้าน" ให้ซื้อรวดเดียว แต่ไม่ว่าจะขายในชื่ออะไร ให้ตรวจที่ตารางกรมธรรม์และเอกสารแนบท้ายว่ามีภัยใดบ้างและวงเงินเท่าไรเสมอ

เหตุแบบไหน ใช้ความคุ้มครองอะไร

ตารางนี้ช่วยตรวจว่าบ้านของคุณมีช่องว่างตรงไหน การเปิดกรมธรรม์มาไล่ดูตามแถวจะเร็วกว่าอ่านทั้งเล่ม

เหตุการณ์	พื้นฐานจ่ายไหม	ต้องมีอะไรเพิ่ม
ไฟไหม้จากสายไฟลัดวงจร	จ่ายตามเงื่อนไข	ไม่ต้อง
ฟ้าผ่าโดนตัวบ้าน	จ่ายตามเงื่อนไข	ไม่ต้อง
เครื่องใช้ไฟฟ้าเสียจากไฟกระชาก	โดยทั่วไปไม่จ่าย	ภัยต่อเครื่องใช้ไฟฟ้า
ลมพายุพัดหลังคาเสียหาย	ไม่จ่าย	ภัยลมพายุ
น้ำท่วมจากฝนตกหนัก	ไม่จ่าย	ภัยน้ำท่วม
แผ่นดินไหวทำให้ตัวบ้านร้าว	ไม่จ่าย	ภัยแผ่นดินไหว
ท่อน้ำในบ้านแตกทำให้พื้นเสีย	ไม่จ่าย	ภัยเนื่องจากน้ำ ไม่รวมน้ำท่วม
โจรงัดบ้านขโมยของ	ไม่จ่าย	ประกันโจรกรรม
แขกลื่นล้มในบ้านและเรียกค่าเสียหาย	ไม่จ่าย	ประกันความรับผิดต่อบุคคลภายนอก

คำว่า "จ่ายตามเงื่อนไข" หมายความว่ายังต้องดูข้อยกเว้นและทุนประกัน ไม่ใช่รับประกันว่าจ่ายเต็มจำนวน ส่วนแถวที่เขียนว่า "โดยทั่วไป" เป็นการสรุปจากแนวทางที่ คปภ. อธิบาย ว่าภัยต่อเครื่องใช้ไฟฟ้าเป็นภัยเพิ่มเติมที่ต้องระบุในกรมธรรม์ ถ้ากรมธรรม์ของคุณเขียนต่างออกไป ให้ยึดตามตัวกรมธรรม์

ใบคำขอแบบมาตรฐานของ คปภ. มีช่องให้เลือกภัยเพิ่มเติม เช่น ภัยเนื่องจากน้ำ (ไม่รวมน้ำท่วม) ภัยเฉี่ยวชนของยวดยานพาหนะ ภัยอากาศยาน ภัยจากควัน ภัยระเบิด ภัยนัดหยุดงานและจลาจล เครื่องไฟฟ้า ลมพายุ น้ำท่วม แผ่นดินไหว ลูกเห็บ และกลุ่มภัยธรรมชาติ ซึ่งแต่ละภัยมีวงเงินจำกัดความรับผิดที่กรอกแยกกัน ข้อนี้สำคัญ เพราะการติ๊กภัยน้ำท่วมโดยไม่ดูวงเงิน อาจทำให้ได้ความคุ้มครองที่เป็นแค่ส่วนหนึ่งของความเสียหายจริง

ประกันโจรกรรม 3 แบบ

เอกสาร คปภ. ระบุว่าการประกันภัยโจรกรรมอยู่ในกลุ่มประกันภัยเบ็ดเตล็ด และแบ่งเป็น 3 แบบ

แบบ	คุ้มครอง
จร.1	ลักทรัพย์ที่ปรากฏร่องรอยงัดแงะ และความเสียหายต่อตัวอาคาร
จร.2	เหมือน จร.1 และเพิ่มชิงทรัพย์ ปล้นทรัพย์
จร.3	ลักทรัพย์ ชิงทรัพย์ ปล้นทรัพย์ โดยไม่จำเป็นต้องมีร่องรอยงัดแงะ

ข้อต่างที่คนมองข้ามคือ "ร่องรอยงัดแงะ" ถ้าคนร้ายเข้าบ้านทางที่ไม่ทิ้งร่องรอย เช่น ใช้กุญแจที่ขโมยมา แบบ จร.1 และ จร.2 อาจไม่เข้าเงื่อนไข ส่วน จร.3 ตัดเงื่อนไขนี้ออก ซึ่งแปลว่าคุ้มครองกว้างกว่า และตามหลักทั่วไปเบี้ยประกันก็มักสูงกว่า แต่อัตราจริงต้องถามบริษัท

ก่อนซื้อโจรกรรม ลองถามตัวเองก่อนว่าทรัพย์สินในบ้านที่ขนไปง่ายและมีมูลค่าคืออะไร เช่น เครื่องประดับ เงินสด เครื่องใช้ไฟฟ้า กรมธรรม์ส่วนใหญ่จำกัดวงเงินหรือยกเว้นสิ่งของบางประเภท จึงต้องดูรายการข้อยกเว้นประกอบ

ตั้งทุนประกันบ้านอย่างไร

ทุนประกันของตัวอาคารควรสะท้อนค่าก่อสร้างใหม่ ไม่ใช่ราคาซื้อขายที่รวมที่ดิน เพราะไฟไหม้ไม่เผาที่ดิน เครื่องมือที่ใช้อ้างอิงคือเครื่องคำนวณทุนประกันอัคคีภัยของ คปภ. ซึ่งมี 2 วิธี

วิธี	สูตรตามหน้าเครื่องคำนวณ	ผลต่อการเคลม
มูลค่าสร้างใหม่	พื้นที่ใช้สอย × ราคาต่อตารางเมตร	ชดใช้ตามค่าสร้างใหม่ ณ เวลาและสถานที่ที่เสียหาย
มูลค่าที่แท้จริง	มูลค่าสร้างใหม่ − ค่าเสื่อม	ชดใช้หักค่าเสื่อมราคา

ตัวอย่างสมมติ บ้านสองชั้นพื้นที่ใช้สอย 150 ตารางเมตร ถ้าใช้ราคาก่อสร้างต่อตารางเมตร 12,000 บาท (ตัวเลขสมมติ ไม่ใช่ราคากลาง) มูลค่าสร้างใหม่คือ 150 × 12,000 = 1,800,000 บาท ถ้าบ้านเก่าและค่าเสื่อมประเมินที่ 20% มูลค่าที่แท้จริงจะเป็น 1,440,000 บาท ส่วนต่าง 360,000 บาทคือเงินที่ต้องหามาเองถ้าเลือกวิธีมูลค่าที่แท้จริงแล้วบ้านเสียหายหมด

หน้าเครื่องคำนวณระบุว่าการกำหนดระดับราคา ต่ำ กลาง สูง อาจอยู่ในดุลพินิจของผู้ประเมิน และต้องกรอกปีที่สร้างเสร็จกับอายุการใช้งานเพื่อใช้คำนวณค่าเสื่อม ผลลัพธ์จึงเป็นตัวช่วยประมาณ ไม่ใช่ตัวเลขตายตัว

ข้อควรจำ

• ในใบคำขอต้องเลือกเพียงวิธีเดียว ทั้งการกำหนดทุนประกันและการชดใช้ต้องใช้วิธีเดียวกัน
• ทุนประกันที่ต่ำกว่ามูลค่าจริงมาก ทำให้ได้เงินเคลมไม่พอซ่อม และเบี้ยที่ประหยัดได้ไม่คุ้มกับส่วนที่ขาด
• ทรัพย์สินในบ้านแยกทุนประกันจากตัวอาคาร ถ้าต้องการคุ้มครองเฟอร์นิเจอร์ ให้ระบุเป็นรายการ

ใบคำขอถามอะไร และทำไมต้องตอบตามจริง

ใบคำขอแบบมาตรฐานของ คปภ. ถามมากกว่าชื่อกับที่อยู่ คำถามที่มีผลต่อการอนุมัติและการเคลมคือ

1. ผู้ขอเป็นเจ้าของหรือผู้เช่า
2. ลักษณะสิ่งปลูกสร้าง ได้แก่ จำนวนชั้น พื้นที่ภายในอาคาร วัสดุพื้นชั้นบน โครงหลังคา หลังคา ผนัง เสา คาน และพื้น
3. สถานที่ใช้เป็นอะไร เช่น บ้านพักอาศัยหรือใช้ทำธุรกิจด้วย
4. มีอุปกรณ์ดับเพลิงหรือไม่ เช่น เครื่องดับเพลิงแบบมือถือ ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้
5. มีประกันอัคคีภัยหรือประกันความเสี่ยงภัยทรัพย์สินที่เดียวกันกับบริษัทอื่นหรือไม่ และทุนประกันรวมเท่าไร
6. สถานที่นั้นเคยหรือกำลังมีคดีฟ้องร้องเรื่องกรรมสิทธิ์ที่ดินหรือขับไล่หรือไม่
7. ในช่วง 5 ปีที่ผ่านมาเคยเสียหายจากไฟหรือภัยอื่นหรือไม่
8. เคยถูกปฏิเสธรับประกัน บอกเลิก หรือปฏิเสธต่ออายุหรือไม่

ผู้ขอต้องลงนามรับรองข้อแถลงว่าถูกต้องและเข้าใจความคุ้มครอง การตอบไม่ตรงความจริง เช่น บอกว่าบ้านเป็นคอนกรีตทั้งที่ต่อเติมด้วยไม้ อาจถูกยกขึ้นเป็นเหตุปฏิเสธหรือลดการจ่ายสินไหมภายหลัง ความเสี่ยงนี้เป็นเรื่องทั่วไปของสัญญาประกันภัย ไม่ได้เกิดเฉพาะกับบ้าน หากไม่แน่ใจเรื่องวัสดุของบ้าน ให้ถ่ายรูปและถามผู้รับเหมาหรือตัวแทนก่อนกรอก

เกี่ยวกับสินเชื่อบ้านและการผ่อน

คนที่ซื้อบ้านด้วยสินเชื่อมักพบว่าผู้ให้กู้ขอให้ทำประกันอัคคีภัยพร้อมสัญญา เงื่อนไขนี้แตกต่างกันตามผู้ให้กู้ ให้ตรวจสัญญากู้ฉบับของคุณ และสอบถามธนาคารถ้าไม่ชัดเจน ในแง่ค่าใช้จ่ายตอนซื้อ ให้ดูรวมกับรายการใน ค่าใช้จ่ายโอนบ้าน และ คู่มือสินเชื่อบ้าน ส่วนคนที่เริ่มผ่อนไม่ไหว การขาดต่ออายุประกันไม่ควรเป็นรายการแรกที่ตัด เพราะเมื่อบ้านเสียหายแต่ยังมีหนี้ ภาระผ่อนไม่หายไปตามบ้าน แนวทางจัดการหนี้บ้านอยู่ใน ผ่อนบ้านไม่ไหวทำอย่างไร

ประกันอุบัติเหตุส่วนบุคคลที่ดูแลตัวคนในครอบครัว เป็นคนละเรื่องกับประกันบ้านที่ดูแลทรัพย์สิน ดูความต่างได้ใน ประกันอุบัติเหตุ PA คืออะไร

ขั้นตอนเลือกประกันบ้านด้วยตัวเอง

1. ประเมินมูลค่าสร้างใหม่ของตัวบ้านด้วยพื้นที่ใช้สอยคูณราคาต่อตารางเมตร และลองใช้เครื่องคำนวณของ คปภ. เทียบกัน
2. ดูแผนที่ความเสี่ยงของทำเลคุณ ถ้าอยู่ในพื้นที่น้ำท่วมซ้ำซาก ภัยน้ำท่วมสำคัญกว่าภัยลูกเห็บ
3. ขอใบเสนอราคาอย่างน้อย 2 ราย โดยให้ทุกรายใช้ทุนประกันและภัยชุดเดียวกัน เพื่อเทียบเบี้ยได้ตรงกัน
4. ถามส่วนแรกที่ผู้เอาประกันต้องรับผิดเอง (deductible) และวงเงินย่อยของแต่ละภัย
5. อ่านข้อยกเว้นและเอกสารแนบท้ายก่อนจ่ายเงิน
6. ถ่ายรูปบ้านและทรัพย์สินสำคัญเก็บไว้ในคลาวด์ พร้อมใบเสร็จของแพง เพื่อใช้ตอนเคลม
7. ตั้งเตือนวันต่ออายุ เพราะประกันอัคคีภัยมีระยะเวลาคุ้มครองที่ระบุในตาราง ถ้าขาดแล้วความเสียหายที่เกิดช่วงว่างไม่ได้รับความคุ้มครอง

ถ้ามีข้อพิพาทกับบริษัทประกัน สายด่วน คปภ. 1186 ให้คำปรึกษาเรื่องประกันภัย และสำนักงานมีศูนย์ไกล่เกลี่ยข้อพิพาทด้านการประกันภัยตามเอกสารที่เผยแพร่

เช็กลิสต์ก่อนต่อประกันบ้านปีนี้

• ทุนประกันตัวอาคารเทียบค่าก่อสร้างปัจจุบันแล้ว ไม่ใช่ตัวเลขเมื่อปีที่ซื้อ
• เลือกวิธีชดใช้ตามความเข้าใจ ระหว่างมูลค่าสร้างใหม่กับมูลค่าที่แท้จริง
• รู้ว่ามีภัยเพิ่มเติมอะไรบ้างและวงเงินย่อยของแต่ละภัยเท่าไร
• ตัดสินใจเรื่องโจรกรรมแล้ว และรู้ว่าเป็นแบบ จร.1, จร.2 หรือ จร.3
• ข้อมูลโครงสร้างบ้านและการต่อเติมในกรมธรรม์ตรงกับของจริง
• เก็บรูปถ่ายและใบเสร็จทรัพย์สินสำคัญไว้
• จดเบอร์ติดต่อบริษัทประกันและสายด่วน คปภ. 1186 ไว้ในที่หาง่าย

ทำครบเจ็ดข้อนี้ ประกันบ้านของคุณจะมีรูปร่างเป็นของใช้งานจริง ไม่ใช่กระดาษที่เก็บไว้ในลิ้นชักแล้วเพิ่งรู้ตอนเกิดเหตุว่าภัยที่ต้องการไม่ได้อยู่ในนั้น