กองทุนรวมต่างจากหุ้นอย่างไร เลือกตามเวลาและความรู้ที่มี

คนที่เพิ่งเปิดบัญชีลงทุนมักติดอยู่ที่คำถามเดียวกัน ควรเริ่มจากกองทุนรวมหรือหุ้น สองทางนี้ไม่ได้แข่งกันว่าทางไหนให้ผลตอบแทนสูงกว่า ความต่างที่แท้จริงอยู่ที่ใครเป็นคนตัดสินใจเลือกสินทรัพย์ คุณเป็นเจ้าของอะไร และคุณต้องใช้เวลากับการลงทุนมากแค่ไหน เมื่อเข้าใจสามเรื่องนี้ การเลือกจะง่ายขึ้นมาก

ทุกตัวอย่างตัวเลขด้านล่างเป็นตัวอย่างสมมติ ไม่ใช่คำแนะนำให้ซื้อหลักทรัพย์ใด และการลงทุนทุกแบบมีความเสี่ยง ผลตอบแทนในอดีตไม่ได้รับประกันผลในอนาคต นิยามและกฎการซื้อขายอ้างอิงจากเอกสารความรู้ของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย

คุณเป็นเจ้าของอะไร เมื่อซื้อแต่ละแบบ

หน้าคำศัพท์ของตลาดหลักทรัพย์ฯ อธิบายหุ้นสามัญว่าเป็นตราสารที่กิจการออกให้ผู้ถือเพื่อระดมเงินทุนไปใช้ในกิจการ ผู้ถือหุ้นจึงมีฐานะเป็นเจ้าของกิจการ และมีส่วนได้เสียในทรัพย์สินและรายได้ของกิจการนั้น ถ้าคุณซื้อหุ้นของบริษัทหนึ่ง คุณถือส่วนเล็ก ๆ ของบริษัทนั้นโดยตรง

กองทุนรวมทำงานต่างออกไป ตลาดหลักทรัพย์ฯ อธิบายว่ากองทุนรวมคือการนำเงินจากผู้ลงทุนหลายคนมารวมกัน แล้วให้ผู้จัดการกองทุนมืออาชีพนำไปลงทุนตามนโยบายที่กำหนด สิ่งที่คุณถือคือหน่วยลงทุนของกองเงินนั้น ไม่ได้ถือหุ้นของบริษัทใดโดยตรง แม้กองทุนจะนำเงินไปซื้อหุ้นก็ตาม

ภาพที่ใช้จำง่ายคือ ซื้อหุ้นเหมือนเลือกซื้อผลไม้ทีละชนิดเอง ซื้อกองทุนเหมือนซื้อกระเช้าผลไม้ที่มีคนจัดให้ตามสูตรที่ประกาศไว้ ความรู้พื้นฐานแต่ละฝั่งอยู่ที่ กองทุนรวมคืออะไร และ หุ้นคืออะไร

ตารางเทียบแปดด้าน

ด้าน	หุ้น	กองทุนรวม
ใครเลือกสินทรัพย์	คุณเลือกเองทีละตัว	ผู้จัดการกองทุนเลือกตามนโยบายกองทุน
สิ่งที่คุณถือ	หุ้นของกิจการ เป็นเจ้าของบางส่วน	หน่วยลงทุนของกองทุน
ที่มาของผลตอบแทน	เงินปันผลเมื่อกิจการมีกำไร และส่วนต่างราคา	ขึ้นกับสินทรัพย์ที่กองทุนถือ และนโยบายจ่ายปันผลของกองทุน
ประเภทสินทรัพย์	หุ้นของแต่ละบริษัท	ตราสารหนี้ หุ้นไทย หุ้นต่างประเทศ อสังหาริมทรัพย์ ทองคำ และอื่น ๆ
หน่วยซื้อขาย	กระดานหลัก 1 หน่วยการซื้อขายเท่ากับ 100 หุ้น	ตามเงินลงทุนขั้นต่ำที่แต่ละกองกำหนด
การกระจายความเสี่ยง	ต้องซื้อหลายตัวเอง	กองเดียวมักถือสินทรัพย์หลายตัวอยู่แล้ว
เวลาที่ต้องใช้ติดตาม	มาก ต้องติดตามกิจการที่ถือ	น้อยกว่า ติดตามผลกองทุนเป็นระยะ
ค่าใช้จ่าย	ค่าธรรมเนียมซื้อขายของโบรกเกอร์	ค่าธรรมเนียมตามที่ระบุในหนังสือชี้ชวน

แถวที่มีผลต่อการตัดสินใจมากที่สุดคือแถวแรกกับแถวรองสุดท้าย ถ้าคุณมีเวลาและสนใจศึกษาธุรกิจ หุ้นเปิดให้คุณเลือกเองทั้งหมด ถ้าไม่มีเวลา กองทุนส่งงานเลือกให้มืออาชีพ แลกกับค่าธรรมเนียม

เงินขั้นต่ำ ตัวอย่างสมมติเงิน 10,000 บาท

ตลาดหลักทรัพย์ฯ กำหนดให้การซื้อขายบนกระดานหลักใช้หน่วยการซื้อขาย 1 Board Lot เท่ากับ 100 หุ้น ยกเว้นหลักทรัพย์ที่ราคาปิดตั้งแต่ 500 บาทติดต่อกัน 6 เดือน ซึ่งกำหนดเป็น 50 หุ้น

ตัวอย่างสมมติ คุณมีเงิน 10,000 บาท

• หุ้น ก ราคา 20 บาท 100 หุ้นใช้เงิน 2,000 บาท คุณซื้อได้ 5 หน่วยการซื้อขาย หรือ 500 หุ้น ถ้าใส่เงินทั้งหมดในหุ้นตัวเดียว
• หุ้น ข ราคา 150 บาท 100 หุ้นใช้เงิน 15,000 บาท เงิน 10,000 บาทซื้อบนกระดานหลักไม่ได้แม้แต่หน่วยเดียว
• กองทุนที่กำหนดขั้นต่ำต่ำ คุณใส่เงินทั้ง 10,000 บาท หรือแบ่งเป็นเดือนละ 1,000 บาทก็ได้ และเงินก้อนนั้นกระจายไปตามสินทรัพย์ที่กองทุนถือ

ตัวอย่างนี้แสดงว่า สำหรับเงินก้อนเล็ก การกระจายความเสี่ยงด้วยหุ้นรายตัวทำได้ยาก ส่วนกองทุนทำได้ทันที ข้อมูลเรื่องการซื้อหุ้นจำนวนน้อยอยู่ที่ ซื้อหุ้นขั้นต่ำเท่าไร

ความเสี่ยงต่างกันอย่างไร

หุ้นรายตัวมีความเสี่ยงเฉพาะกิจการสูง หน้าคำศัพท์ของตลาดหลักทรัพย์ฯ ระบุว่าผลตอบแทนจากหุ้นไม่แน่นอน ขึ้นกับผลการดำเนินงานของกิจการ และถ้ากิจการล้มละลาย ผู้ถือหุ้นจะได้รับเงินลงทุนคืนต่อเมื่อกิจการจ่ายภาระผูกพันแก่เจ้าหนี้และผู้ถือหุ้นบุริมสิทธิเรียบร้อยแล้ว ในทางปฏิบัติ หลายกรณีแทบไม่เหลือให้ผู้ถือหุ้นสามัญ

กองทุนรวมลดความเสี่ยงเฉพาะกิจการลง เพราะเงินกระจายไปหลายสินทรัพย์ แต่ไม่ได้ลบความเสี่ยงของตลาดออก กองทุนหุ้นยังขึ้นลงตามตลาดหุ้นโดยรวม ตลาดหลักทรัพย์ฯ ระบุว่าผลตอบแทนและความเสี่ยงของแต่ละกองต่างกันตามประเภทสินทรัพย์ที่ลงทุน กองทุนตราสารหนี้ระยะสั้นกับกองทุนหุ้นต่างประเทศจึงเป็นคนละเรื่องกันโดยสิ้นเชิง

แนวคิดการกระจายความเสี่ยงทั้งในหุ้นและกองทุนอยู่ที่ การกระจายความเสี่ยง

ราคาและเวลาในการซื้อขาย

หุ้นซื้อขายในตลาดระหว่างเวลาทำการ ราคาเปลี่ยนตลอดวัน คุณเห็นราคาก่อนส่งคำสั่ง ข้อดีคือควบคุมราคาที่ซื้อได้ ข้อเสียคือการเห็นราคาขยับทุกนาทีชวนให้ซื้อขายบ่อยเกินจำเป็น

กองทุนรวมแบบเปิดทั่วไป ซื้อขายที่มูลค่าหน่วยลงทุนที่คำนวณหลังสิ้นวันทำการ คุณจึงไม่รู้ราคาที่แน่นอนตอนส่งคำสั่ง ความไม่รู้นี้ฟังดูเป็นข้อเสีย แต่สำหรับคนลงทุนระยะยาว การไม่ต้องจ้องราคาทั้งวันกลับช่วยให้ยึดแผนได้ง่ายขึ้น วิธีอ่านมูลค่าหน่วยลงทุนอยู่ที่ NAV คืออะไร

เลือกจากระยะเวลาของเป้าหมาย

บทความความรู้ของตลาดหลักทรัพย์ฯ เรื่องการเลือกหุ้นและกองทุนสำหรับนักลงทุนวัยรุ่น แบ่งเป้าหมายตามระยะเวลาไว้สามช่วง และให้แนวทางที่นำมาสรุปได้ดังนี้

ระยะเวลาเป้าหมาย	แนวทางตามเอกสารของตลาดหลักทรัพย์ฯ
ระยะสั้น 0-2 ปี	หุ้นโดยทั่วไปผันผวนมากเกินไป ควรพิจารณากองทุนความเสี่ยงต่ำ เช่น กองทุนตลาดเงินหรือตราสารหนี้
ระยะกลาง 3-5 ปี	หุ้นในอุตสาหกรรมที่มั่นคง หรือกองทุนผสมหรือกองทุนอสังหาริมทรัพย์
ระยะยาว 6 ปีขึ้นไป	หุ้นที่มีรายได้และกำไรเติบโตต่อเนื่อง หรือกองทุนผสมหรือกองทุนหุ้น

เอกสารเดียวกันระบุว่า ยิ่งถือนาน โอกาสขาดทุนจากการลงทุนในหุ้นยิ่งลดลง ข้อนี้ไม่ได้แปลว่าการถือยาวไม่มีวันขาดทุน แต่ชี้ว่าเงินที่ต้องใช้ในไม่กี่เดือนข้างหน้าไม่ควรอยู่ในสินทรัพย์ที่ราคาขึ้นลงแรง

ตัวอย่างสมมติ คุณมีเงิน 50,000 บาท ตั้งใจใช้เป็นเงินดาวน์รถในปีหน้า เงินก้อนนี้อยู่ในช่วง 0-2 ปี ถ้านำไปซื้อหุ้นรายตัวแล้วราคาลง 20% ในวันที่ต้องใช้ คุณจะเหลือ 40,000 บาท และต้องเลื่อนแผนหรือหาเงินเพิ่ม

คำถามห้าข้อช่วยตัดสินใจ

1. เงินก้อนนี้ต้องใช้เมื่อไร ถ้าภายในสองปี เริ่มจากสินทรัพย์ความเสี่ยงต่ำก่อน
2. คุณมีเวลาอ่านงบการเงินและติดตามข่าวบริษัทสัปดาห์ละกี่ชั่วโมง ถ้าแทบไม่มี กองทุนเหมาะกว่า
3. เงินที่จะลงทุนมีเท่าไร ถ้าน้อย การกระจายความเสี่ยงด้วยหุ้นรายตัวทำได้ยาก
4. ถ้ามูลค่าลดลง 30% คุณจะทำอะไร ถ้าคำตอบคือขายทิ้งทันที ระดับความเสี่ยงนั้นอาจสูงเกินสำหรับคุณ
5. คุณเข้าใจสิ่งที่กำลังจะซื้อหรือไม่ ถ้าอธิบายให้คนอื่นฟังไม่ได้ ให้ศึกษาเพิ่มก่อน

ตอนเปิดบัญชีซื้อกองทุน ผู้ขายจะให้ทำแบบประเมินความเสี่ยง ตามที่ตลาดหลักทรัพย์ฯ ระบุ ผลการประเมินช่วยบอกว่ากองทุนระดับความเสี่ยงใดเหมาะกับคุณ ควรตอบตามจริง ไม่ใช่ตอบเพื่อให้ซื้อกองทุนที่อยากได้

ค่าใช้จ่ายที่มองไม่เห็นในแต่ละทาง

ฝั่งหุ้น ค่าใช้จ่ายหลักคือค่าธรรมเนียมซื้อขายที่โบรกเกอร์เรียกเก็บทุกครั้งที่ส่งคำสั่ง ถ้าคุณซื้อขายบ่อย ค่าธรรมเนียมเล็ก ๆ จะสะสมจนกินผลตอบแทนไปมาก ฝั่งกองทุน ค่าธรรมเนียมการจัดการถูกหักจากทรัพย์สินของกองทุนทุกวัน และสะท้อนอยู่ในมูลค่าหน่วยลงทุนแล้ว คุณจึงไม่เห็นเป็นรายการแยก บางกองยังมีค่าธรรมเนียมการขายหรือรับซื้อคืนเพิ่มด้วย

วิธีเทียบที่ง่ายที่สุดคือเปิดหนังสือชี้ชวนส่วนสรุปข้อมูลสำคัญ แล้วดูตัวเลขค่าธรรมเนียมรวมต่อปี ก่อนเลือกกองทุนสองกองที่ลงทุนในสินทรัพย์คล้ายกัน ส่วนการเทียบกับหุ้น ให้คิดว่าคุณจะซื้อขายกี่ครั้งต่อปีจริง ๆ ไม่ใช่กี่ครั้งที่ตั้งใจไว้

เรื่องภาษีและช่องทางซื้อ

ภาษีของเงินปันผลจากหุ้นและจากกองทุนมีรายละเอียดต่างกัน เช่น เรื่องการหักภาษี ณ ที่จ่ายและสิทธิเครดิตภาษี ซึ่งอธิบายไว้ที่ ภาษีเงินปันผล กองทุนบางประเภท เช่น SSF และ RMF มีสิทธิลดหย่อนภาษีตามเงื่อนไขที่กำหนด

ช่องทางซื้อก็ต่างกัน หุ้นซื้อผ่านบัญชีกับบริษัทหลักทรัพย์ ขั้นตอนเปิดบัญชีอยู่ที่ เปิดบัญชีหุ้น ส่วนกองทุนซื้อได้ทั้งผ่านบริษัทจัดการกองทุน ธนาคาร และตัวแทนขาย ข้อมูลช่องทางอยู่ที่ ซื้อกองทุนรวมได้ที่ไหน

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าสัดส่วนระหว่างกองทุนกับหุ้นแบบไหนเหมาะกับเป้าหมายของคุณ ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางการเงินหรือผู้แนะนำการลงทุนที่ได้รับอนุญาต ก่อนนำเงินก้อนใหญ่ไปลงทุน

ผลลัพธ์ของตัวอย่าง วางเงิน 10,000 บาทอย่างไร

ตัวอย่างสมมติ คุณอายุ 28 ปี มีเงินสำรองฉุกเฉินครบแล้ว มีเงินเพิ่ม 10,000 บาท ตั้งใจลงทุนยาวเกิน 6 ปี มีเวลาศึกษาสัปดาห์ละ 1 ถึง 2 ชั่วโมง

ทางเลือก	สิ่งที่เกิดขึ้น	เหมาะกับคุณคนนี้หรือไม่
ใส่ทั้งหมดในหุ้น ก ราคา 20 บาท 500 หุ้น	ผลขึ้นกับบริษัทเดียว	ความเสี่ยงกระจุกเกินไป
ใส่ทั้งหมดในกองทุนหุ้นที่กระจายหลายบริษัท	กระจายความเสี่ยงทันที ไม่ต้องติดตามรายตัว	สอดคล้องกับเวลาที่มี
กองทุน 8,000 บาท และหุ้น ก 2,000 บาท (100 หุ้น)	แกนหลักกระจายดี ส่วนน้อยใช้เรียนรู้หุ้นรายตัว	สอดคล้องกับเวลาและเป้าหมาย

ผลลัพธ์ของการไล่คำถามคือ สำหรับคนที่มีเวลาน้อยและเงินก้อนเล็ก กองทุนเป็นแกนหลักที่สอดคล้องกว่า และถ้าอยากเรียนรู้หุ้น ให้แบ่งส่วนน้อยที่ยอมรับการขาดทุนได้ ตัวเลขในตารางเป็นตัวอย่างสมมติเพื่อแสดงวิธีคิด ไม่ใช่คำแนะนำให้ซื้อหลักทรัพย์หรือกองทุนใด